Sự kiện  Văn nghệ

Rồng trong nghệ thuật tạo hình thời Lý, Trần, Hồ

Thứ Ba, 09/04/2019 08:59

Tối ngày 8/4/2019, tại tầng 3 AGOhub 12 Hòa Mã, Hà Nội, Thư viện Kiến trúc - Nghệ thuật CA' Library tổ chức buổi toạ đàm "Rồng Lý, rồng Trần, rồng Hồ" cùng diễn giả, nhà nghiên cứu văn hoá Nguyễn Văn Lục.

Rồng là hình tượng một sinh vật thần thoại, được tạo nên qua nhận thức và trí tưởng tượng của con người. Hình tượng rồng mang hình dáng gần giống loài bò sát như thằn lằn, kì đà, thuồng luồng, cá sấu, rắn..., tuy nhiên do quá trình giao lưu văn hóa bằng con đường buôn bán, truyền bá và du nhập các tín ngưỡng, tôn giáo giữa các quốc gia, hình tượng rồng có sự tương đồng với nhau qua sự ảnh hưởng và tiếp nhận văn hóa giữa các nước phương Đông.

Ở phương Đông, hình tượng rồng thường xuất hiện trong các tác phẩm chạm khắc và hội họa, đặc biệt là trong Phật giáo và Đạo giáo. Trong nghệ thuật hội họa, hình tượng rồng có sự kết hợp của 9 loài vật có thật trong thế giới tự nhiên, tạo nên sự uy quyền và linh thiêng. Cùng với việc trải qua từng thời đại, từng triều đại khác nhau ở mỗi quốc gia, hình tượng rồng cũng đã biến đổi, chuyển mình sang nhiều hình dạng phù hợp với quan điểm và thẩm mĩ của con người trong mỗi thời kì, ở các vùng miền bản địa.

Tại buổi toạ đàm, diễn giả, nhà nghiên cứu văn hoá Nguyễn Văn Lục đã có những thuyết minh, kiến giải thú vị, mới mẻ về những “biến dịch” nhất định của biểu tượng quan trọng - hình rồng trong nghệ thuật tạo hình thời trung đại ở Việt Nam, qua ba triều đại là Lý, Trần và Hồ, nhằm cung cấp cho cử toạ những gợi dẫn để có thể tham khảo và vận dụng khi nhìn nhận hiện vật di sản văn hoá và ý nghĩa lịch sử các triều đại.

 

Qua các triều đại chính sử Việt Nam, hình rồng là biểu tượng văn hoá của nước - với ý nghĩa "quốc gia". Từ nhìn nhận tổng quan đó, diễn giả nêu thí dụ ba triều đại liên tiếp là Lý, Trần và Hồ. Nguyên bản của rồng là nước, cụ thể là dòng sông. "Đại Việt" hay "Đại Ngu" là quốc gia có nền tảng nông nghiệp tự nhiên.

Văn hoá Việt Nam là văn hoá nước, nguyên bản của rồng là nước

Nguyên mẫu của con rồng thời Lý là dòng sông Hồng đoạn chảy qua đồng bằng. Nhà Trần kế thừa nhà Lý với biểu tượng "Thăng Long" - kinh đô ở bờ tây sông Hồng, song biểu tượng con rồng thời Trần lại được tạc dựng theo nguyên mẫu tổ hợp sông Diêm Hộ - sông Trà Lý - sông Lân ở Thái Bình. Con rồng Trần có thân to dày hơn tạo cảm giác chắc khoẻ hơn, phải chăng mang ước vọng trường tồn của đất nước gắn với dòng họ?

Mẫu vật ở Kinh thành Thăng Long - rồng Trần

Con rồng biểu tượng lại cuộn mình trong những thời điểm đất nước nguy nan, để vững bền viên mãn thì không chỉ bởi ý chí lãnh đạo mà còn bởi sức mạnh lòng dân. Lãnh đạo nhà Trần ban đầu phù tá nhà Lý để củng cố đất nước, cũng vậy, lãnh đạo nhà Hồ vốn là thần tử của nhà Trần. Hồ Quý Ly dời đô về quê hương Thanh Hoá, ban đầu ở Cung Bảo Thanh với danh nghĩa phù Trần, sau tập trung xây dựng thành nhà Hồ. Hình rồng nhà Hồ trở nên thanh thoát hơn so với hình rồng nhà Trần - gợi cảm giác uyển chuyển linh hoạt vốn có của biểu tượng con rồng. Dời chuyển về Thanh Hoá là giải pháp lưỡng đầu thọ địch: phía bắc quân Minh, phía nam quân Chàm? Nguyên mẫu của con rồng nhà Hồ là tổ hợp sông Mã, sông Lèn, sông Đáy.

  

Mẫu gạch trong Thành Nhà Hồ - rồng Hồ

Như vậy, một hình ảnh có hướng tự nó là tĩnh tại trong không gian, song qua tư duy thị giác có thể đoán định hình đó chuyển động như bay lên hay hạ xuống: ý nghĩa gợi mở của một hình có thể nằm bên ngoài bản thân của hình đó. Theo chân mây con rồng, chúng ta có thể nhận thức lại một diện mạo văn hóa...

TRẦN ANH

VNQD
Thống kê
Bài đọc nhiều nhất
Người tình của "Con gái Thủy thần"

Người tình của "Con gái Thủy thần"

"Con gái Thủy thần", truyện ngắn hiện thực lãng mạn huyền ảo của Nguyễn Huy Thiệp. Con gái thủy thần là Gianna Đoàn Thị Phượng, con của giao long, của Phật, của Chúa. Đứa con huyền thoại. Người tình kỳ diệu của nhà văn.

Người mẹ nô lệ được Toni Morrison hoàn tất định mệnh

Người mẹ nô lệ được Toni Morrison hoàn tất định mệnh

Vụ việc gây chấn động xoay quanh người phụ nữ da màu có tên Margaret Garner là nguyên mẫu để Toni Morrison xây dựng nên một trong những kiệt tác văn chương hàng đầu. Nhưng ngay cả sau khi "Yêu dấu" đạt thành tựu, bóng dáng Margaret Garner vẫn quanh quất trong sự nghiệp sáng tác của nhà văn người Mĩ gốc Phi này.

"Hoa chiềng gai" với những người trong cuộc

"Hoa chiềng gai" với những người trong cuộc

Với tư duy tiểu thuyết sắc sảo và sự thuần thục trong bút pháp thể hiện, Hoa chiềng gai một mặt tái hiện một cách chân thực trận chiến khốc liệt giữa ta và địch, một mặt có những miêu tả chi tiết, cặn kẽ những tình tiết sinh hoạt đời thường của quân đội ta... (TRẦN DANH CỰ)

Ơi cô gái "Thì Thương"

Ơi cô gái "Thì Thương"

Ngày ấy chiến tranh đã vào hồi quyết liệt. Cả đất nước như cùng lên đường hành quân vào Trường Sơn, ra chiến trường. Trong những đoàn quân ấy, có những đoàn quân nghệ thuật. Nhạc sĩ Văn Dung cùng một đoàn bảy nhạc sĩ từ Hà Nội cũng khoác ba lô vào chiến trường... (CHÂU LA VIỆT)