Ngày 13/7/2026, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam trang trọng tổ chức Lễ kỉ niệm 70 năm Ngày truyền thống (17/7/1956 - 17/7/2026) và đón nhận Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Ba. Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa, Uỷ viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Uỷ viên Thường vụ Quân uỷ Trung ương, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị dự và chỉ đạo buổi lễ.
Đây là một cột mốc lịch sử kiêu hãnh, đánh dấu hành trình 70 năm xây dựng, phát triển và trưởng thành. Từ một Ban xây dựng Bảo tàng chỉ vỏn vẹn 13 nhân sự ngày đầu thành lập, đơn vị đã trở thành một thiết chế văn hoá đa năng, tổng hợp, đặc biệt tiêu biểu của Quân đội và Đất nước, một bộ phận quan trọng trong hệ thống bộ máy tổ chức hoạt động công tác đảng, công tác chính trị của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Thấm nhuần tinh thần đổi mới và kế thừa triết lí phát triển, Đảng ủy, Ban giám đốc và cán bộ, nhân viên, chiến sĩ Bảo tàng luôn khắc ghi định hướng sâu sắc mà Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ, Phó Bí thư Quân ủy Trung ương, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đã nói: "Phải để Bảo tàng gần với tất cả mọi người, mọi giai tầng xã hội; nơi tất cả mọi người ai cũng muốn đến". Đó không chỉ là cái đích của một không gian trưng bày thuần túy, mà là sứ mệnh đưa lịch sử trở thành một tài sản tinh thần gần gũi, hấp dẫn và nuôi dưỡng lòng tự hào dân tộc cho bất kì ai đến tham quan.
Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Ủy viên Thường vụ Quân ủy Trung ương, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị dự, chỉ đạo buổi lễ. Ảnh: Đức Anh
Từ "cuốn sử sống" lưu giữ quá khứ đến biểu tượng văn hóa quốc gia
Lật lại những trang biên niên sử, ngày 17/7/1956, Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam ra Quyết định thành lập Ban xây dựng Bảo tàng Quân đội – tiền thân của Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam ngày nay. Ít ai hình dung được rằng, từ những ngày đầu đặt nền móng với muôn vàn thiếu thốn, tập thể cán bộ, nhân viên, chiến sĩ đã bắt tay ngay vào soạn thảo các văn bản về công tác bảo tồn, giúp Tổng cục Chính trị chỉ đạo toàn quân sưu tầm tài liệu, hiện vật. Được sự chỉ đạo sát sao của Thủ trưởng Tổng cục Chính trị, ngày 21/12/1959, Bảo tàng Quân đội chính thức mở cửa phục vụ khách tham quan. Tới duyệt nội dung trưng bày trước ngày mở cửa đón khách, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn:
"Bảo tàng Quân đội là một cuốn sử sống có tác dụng rất to lớn đến việc giáo dục truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta cho người Việt Nam, nhất là thế hệ trẻ. Bảo tàng Quân đội còn giúp khách nước ngoài hiểu rõ về Việt Nam ta, về cuộc đấu trang chính nghĩa của Nhân dân ta. Vì vậy Bảo tàng phải tạo điều kiện tốt nhất để cho khách đến tham quan".
Khắc ghi lời dạy của Bác, ngày 15/5/1964, Phòng Bảo tàng Quân đội được nâng cấp thành Viện Bảo tàng Quân đội , có nhiệm vụ nghiên cứu, sưu tầm hiện vật, tuyên truyền giáo dục truyền thống và giúp Tổng cục Chính trị chỉ đạo hoạt động bảo tàng toàn quân.
Sau ngày đất nước thống nhất, Viện đối mặt với nhiệm vụ lớn: thu hồi hàng vạn hiện vật sơ tán tập trung về Hà Nội, đồng thời mở rộng địa bàn sưu tầm khắp cả nước và sang cả nước bạn Lào, Campuchia. Các đoàn sưu tầm liên tục lên đường, kịp thời bổ sung những hiện vật về chiến tranh bảo vệ Tổ quốc ở biên giới Tây Nam và biên giới phía Bắc. Bước vào thời kì đổi mới (1986), nhiệm vụ tiếp tục mở rộng với việc sáp nhập Khu di tích Điện Biên Phủ (1987) và Xưởng Mỹ thuật Quân đội (1988). Năm 1994, Bộ Quốc phòng quyết định xếp hạng Viện Bảo tàng Quân đội là Bảo tàng hạng Nhất trong hệ thống bảo tàng quốc gia. Giai đoạn này đánh dấu bước phát triển về chất khi các kho hiện vật được kiện toàn, thu gọn từ nhiều nơi về kho Cột Cờ và Lai Xá. Năm 1996, lần đầu tiên công nghệ thông tin được áp dụng vào quản lý và áp dụng công nghệ hóa vật liệu bền nhiệt đới để bảo quản hiện vật ngoài trời. Đáng chú ý, đây cũng là lần đầu tiên cán bộ bảo tàng có mặt ở Trường Sa để sưu tầm hiện vật khẳng định chủ quyền lãnh thổ của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.
Ngày 04/12/2002, Thủ tướng Chính phủ quyết định đổi tên Viện Bảo tàng Quân đội thành Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Phạm vi trưng bày được mở rộng, phản ánh toàn bộ di sản văn hóa quân sự Việt Nam từ thời kì cổ sử cho đến thời đại ngày nay. Giai đoạn 2008 - 2010, cuộc vận động “Sưu tầm và giới thiệu những kỉ vật kháng chiến” đã thu về trên 10 ngàn hiện vật. Năm 2014, Bảo tàng là một trong những đơn vị sớm nhất ứng dụng phần mềm bảo tàng điện tử 3D tại vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và xây dựng hồ sơ đề nghị công nhận 04 Bảo vật Quốc gia.
Tham dự buổi lễ có các đồng chí: Đại tướng Ngô Xuân Lịch, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Phó bí thư Quân ủy Trung ương, nguyên Bộ trưởng Bộ Quốc phòng; Thượng tướng Nguyễn Trường Thắng, Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên Thường vụ Quân ủy Trung ương, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng; Hoàng Đạo Cương, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Cùng các đồng chí nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng; thủ trưởng Bộ Tổng Tham mưu, Tổng cục Chính trị, đại diện các ban, bộ, ngành Trung ương, địa phương. Ảnh: Đức Anh
Khát vọng vươn tầm: hiện vật "biết kể chuyện" bằng công nghệ số
Một chương mới đầy kiêu hãnh đã mở ra khi thực hiện chủ trương của Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng , từ tháng 11/2024, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam tại vị trí mới (Km6+500, Đại lộ Thăng Long, phường Xuân Phương, thành phố Hà Nội) chính thức đi vào hoạt động. Đến nay, bảo tàng tại cơ sở mới đã đón hơn 4 triệu lượt khách tham quan. Đặc biệt, năm 2025, việc xây dựng Khu biểu tượng tình đoàn kết, hữu nghị và tri ân quốc tế rộng 3.600m² ngoài trời gồm 5 cụm tượng Liên Xô, Trung Quốc, Cuba, Lào và Campuchia đã trở thành minh chứng sống động cho đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của Nhân dân Việt Nam.
Phát biểu chỉ đạo tại buổi lễ kỉ niệm, đồng chí Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Ủy viên Thường vụ Quân ủy Trung ương, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị QĐND Việt Nam đã biểu dương, đánh giá cao những cống hiến xuất sắc của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ bảo tàng. Đồng thời, đồng chí nhấn mạnh tầm quan trọng của văn hóa như một sức mạnh nội sinh trong kỉ nguyên mới và đặt ra những yêu cầu then chốt cho giai đoạn phát triển tiếp theo:
"Đầu tư cho văn hóa chính, nhất là đầu tư cho công tác bảo tồn di sản văn hóa quân sự là đầu tư cho phát triển dài hạn, làm cho các giá trị văn hoá thấm sâu vào mọi mặt của đời sống xã hội... Tôi yêu cầu Đảng ủy, Ban Giám đốc cùng toàn thể cán bộ, nhân viên, chiến sĩ, người lao động Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam đẩy mạnh phong trào đổi mới, sáng tạo, cải cách hành chính, chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ và hiện đại hóa trưng bày theo xu hướng hiện đại, tiên tiến trên thế giới.
Phát triển bảo tàng số và các hình thức trưng bày tương tác, trải nghiệm, không gian số với công nghệ thực tế ảo, trí tuệ nhân tạo; làm cho mỗi hiện vật không chỉ được trưng bày mà còn thực sự “biết kể chuyện”, tương tác, chạm đến cảm xúc và nhận thức công chúng trong nước và quốc tế một cách sinh động, hiện đại".
Đồng chí Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị cũng lưu ý đơn vị cần chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ, hướng dẫn viên không chỉ giỏi chuyên môn lịch sử, quân sự, ngoại ngữ mà phải am hiểu công nghệ, có tư duy hiện đại và năng lực hội nhập quốc tế ; thực hiện tốt các chính sách thu hút nhân tài, chuyên gia giám tuyển; đồng thời tiếp tục mở rộng giao lưu, hợp tác quốc tế để quảng bá rộng rãi giá trị lịch sử - văn hóa quân sự Việt Nam ra thế giới.
Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa trao Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Ba tặng Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Ảnh: Đức Anh
Đáp từ trước những chỉ đạo cụ thể từ cấp trên, Đại tá Lê Vũ Huy, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam khẳng định: "Đảng ủy, Ban Giám đốc cùng toàn thể cán bộ, nhân viên, chiến sĩ, người lao động Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam xin lĩnh hội, quán triệt sâu sắc, thực hiện nghiêm chỉ đạo của Thủ trưởng. Chúng tôi xin hứa sẽ tiếp tục kế thừa và phát huy hơn nữa truyền thống của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng, truyền thống của TCCT và truyền thống “Đoàn kết, chủ động, kiên trì, sáng tạo”, nhận và hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao.
Quyết liệt triển khai nhiệm vụ các dự án đầu tư xây dựng Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam giai đoạn tiếp theo , đẩy mạnh đổi mới, sáng tạo, chuyển đổi số, ứng dụng khoa học - công nghệ, hiện đại hóa trưng bày, phát triển các hình thức trải nghiệm, tương tác, bảo tàng số... giữ vững vị thế là Bảo tàng hàng đầu trong hệ thống bảo tàng quân đội và quốc gia, ngang tầm với các Bảo tàng trong khu vực và quốc tế".
Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam nhận phần thưởng cao quý - Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Ba, là lời khẳng định đanh thép cho những đóng góp bền bỉ trong 70 năm qua. Từ một "cuốn sử sống" thô sơ qua những năm tháng chiến tranh đã chuyển mình thành một tổ hợp văn hóa hiện đại, nơi kí ức không ngủ yên trong quá khứ mà tiếp tục truyền ngọn lửa tự hào dân tộc cho các thế hệ sau.
HOÀNG OANH
VNQD