Cuối tháng 9, mười chín hoạ sĩ Câu lạc bộ Hoạ sĩ trẻ Thái Bình cùng một số hoạ sĩ đến từ Ninh Bình, Hải Phòng, Hà Nội, Phú Thọ, thành phố Huế có chuyến trực hoạ tại Pà Vầy Sủ, xã biên giới thuộc huyện Xín Mần, tỉnh Tuyên Quang (Hà Giang cũ). Sáu mươi hai bức tranh vẽ thảo nguyên Suôi Thầu, bản làng, chợ Cốc Pài và cột mốc biên giới được trưng bày ngay tại quảng trường xã, giới thiệu với du khách một điểm đến còn giữ nhiều vẻ đẹp tự nhiên ở vùng cao phía tây Hà Giang.

Đoàn họa sĩ tại không gian sáng tác mở.
Với các hoạ sĩ Câu lạc bộ Hoạ sĩ trẻ Thái Bình, chuyến đi đến Pà Vầy Sủ không đơn thuần là một trại sáng tác mà còn là hành trình kết nối hội hoạ với thiên nhiên, con người và trách nhiệm cộng đồng. Nhận lời mời của ông Lại Quốc Tĩnh, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch tỉnh Tuyên Quang, chúng tôi tham gia hoạt động trực hoạ nhằm quảng bá hình ảnh vùng đất và con người Pà Vầy Sủ.
Pà Vầy Sủ là xã biên giới phía tây tỉnh Tuyên Quang, hình thành từ ngày 1/7/2025 trên cơ sở sắp xếp thị trấn Cốc Pài và các xã Nàn Ma, Bản Ngò, Pà Vầy Sủ thuộc huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang cũ. Nơi đây có thảo nguyên Suôi Thầu, những bản làng vùng cao và đường biên giới thiêng liêng, nguồn cảm hứng đặc biệt để những người cầm cọ kể câu chuyện quê hương bằng ngôn ngữ màu sắc.
19 giờ 30 ngày 24/9, đoàn rời Thái Bình trên chiếc xe 29 chỗ, mang theo hơn 60 bộ khung tranh, giá vẽ và hoạ phẩm. Đường xa, xe chật, hành trình xuyên đêm khá vất vả, song tiếng cười cùng sự háo hức khiến ai cũng quên mệt. Do đường đèo khó đi, 9 giờ 30 sáng hôm sau đoàn mới đến trụ sở Uỷ ban nhân dân xã Pà Vầy Sủ, muộn hơn giờ khai mạc dự kiến. Ông Lại Quốc Tĩnh và lãnh đạo xã vẫn kiên nhẫn đợi, ân cần đón tiếp, khiến chúng tôi xúc động ngay từ phút đầu đặt chân tới.
Tại lễ khai mạc, ông Dương Việt Hùng, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã Pà Vầy Sủ, bày tỏ niềm vui khi lần đầu địa phương đón đoàn hoạ sĩ đến sáng tác. Ông Lại Quốc Tĩnh giới thiệu chương trình hoạt động; đại diện đoàn hoạ sĩ chia sẻ mong muốn chuyển tải vẻ đẹp Pà Vầy Sủ vào tác phẩm, lan toả tới du khách gần xa. Tiết mục văn nghệ của Trung tâm Nghệ thuật Xín Mần mở đầu cuộc gặp gỡ ấm áp.

Sáng tác tại thực địa.
Suôi Thầu trên mặt toan
Ngay sau bữa trưa, không ai muốn nghỉ ngơi. Các hoạ sĩ chuẩn bị toan, màu và lên đường đến thảo nguyên Suôi Thầu với sự hỗ trợ của cán bộ xã, thôn bản. Quãng đường hơn 10 ki-lô-mét mở ra một không gian khoáng đạt: những thảm cỏ, vạt hoa, núi non trùng điệp và dòng sông Chảy uốn lượn phía xa. Ở độ cao trên 1.200 mét, Suôi Thầu còn giữ vẻ đẹp tự nhiên nên được nhiều du khách ví như “Thuỵ Sĩ của Việt Nam”. Mỗi mùa thảo nguyên mang một sắc: xuân hoa cải, hè nương ngô xanh, thu lúa chín, rồi tam giác mạch phủ hồng các triền núi từ tháng Mười. Nhưng với chúng tôi, sức hấp dẫn lớn nhất là vẻ đẹp rất riêng của núi rừng nơi biên viễn.
Giữa nắng thu dịu nhẹ, các hoạ sĩ toả ra tìm góc nhìn, dựng giá, bắt đầu trực hoạ. Người chọn bầu trời và dãy núi, người say mê những thảm hoa, người ghi lại ánh sáng thay đổi trên thảo nguyên. Du khách trong và ngoài nước dừng chân xem vẽ, trò chuyện, chụp ảnh; bà con địa phương thích thú trước hình ảnh quê hương dần hiện trên mặt toan. Sự đón nhận tự nhiên của bà con tiếp thêm niềm vui sáng tạo cho cả đoàn. Ông Lại Quốc Tĩnh luôn tận tình chăm lo, đến từng vị trí thăm hỏi và mang nước cho các hoạ sĩ.
Cuối buổi chiều, đoàn tập hợp các tác phẩm ngay dưới chân thảo nguyên. Chỉ sau khoảng hai giờ trực hoạ, 26 bức tranh về Suôi Thầu đã hiện lên với nhiều bút pháp và sắc độ khác nhau. Khi hoàng hôn buông xuống, tranh được tiếp tục giới thiệu tại quảng trường trung tâm xã. Người dân nhìn thấy núi rừng, bản làng thân thuộc qua cảm xúc của người vẽ; còn các hoạ sĩ có niềm hạnh phúc khi tác phẩm đến với công chúng ngay tại nơi tranh ra đời.
Về bản, lên mốc biên giới
Ngày hôm sau, đoàn chia thành ba nhóm, được các bí thư, trưởng thôn và cán bộ địa phương chở bằng xe máy tới Bản Ngò, Nàn Ma và khu vực biên giới; một số người tiếp tục sáng tác ở Suôi Thầu. Mỗi cung đường là một trải nghiệm: những triền núi, nếp nhà, ruộng bậc thang, cảnh sinh hoạt bình dị và tấm lòng mến khách của đồng bào vùng cao. Phong cảnh nơi đây đẹp không chỉ bởi hình sắc thiên nhiên mà còn bởi những con người đang ngày ngày gìn giữ, dựng xây cuộc sống.
Xúc động hơn cả là hành trình tới cột mốc 172 tại thôn Ma Lỳ Sán, bên sông Chảy. Con đường gập ghềnh dẫn chúng tôi đến dấu mốc chủ quyền của Tổ quốc. Cả nhóm chỉnh đốn trang phục, đứng nghiêm chào cột mốc, trong lòng dâng lên niềm tự hào. Rồi chúng tôi dựng giá vẽ. Mỗi nét cọ không chỉ ghi lại cảnh sắc mà còn gửi gắm tình yêu đất nước, sự trân trọng đối với từng tấc đất nơi biên cương.
Gần cột mốc là Trạm kiểm soát biên phòng Pà Vầy Sủ. Qua lời giới thiệu của Bí thư Chi bộ thôn Giàng A Páo, cán bộ, chiến sĩ trong trạm hiểu mục đích chuyến đi và đón tiếp đoàn rất thân tình. Thiếu tá Nguyễn Đắc Tú, chỉ huy trạm, mời chúng tôi dùng bữa cơm trưa cùng đơn vị. Trong câu chuyện giản dị của người lính, chúng tôi hiểu thêm những gian nan, vất vả của công việc tuần tra, bảo vệ đường biên, cột mốc. Sự bình yên ở phía sau có công sức thầm lặng của những người ngày đêm bám trụ nơi tuyến đầu. Các hoạ sĩ kí hoạ chân dung cán bộ, chiến sĩ, lưu giữ những nụ cười và phút gặp gỡ đáng nhớ.
Cuối ngày, các nhóm hội tụ ở quảng trường, cùng trưng bày những bức tranh vừa hoàn thành. Từ thảo nguyên đến bản làng, từ nhịp sống người dân đến cột mốc biên giới, cảnh vật được tái hiện sinh động. Nhân dân và du khách hào hứng xem tranh, chụp ảnh, chia sẻ cảm nhận. Không cần một phòng triển lãm cầu kì, quảng trường vùng cao đã trở thành không gian nghệ thuật cởi mở, nơi hội hoạ gặp gỡ chính những con người và cảnh vật tạo nên cảm hứng.
Phòng tranh giữa quảng trường vùng cao
Trong buổi giao lưu với lãnh đạo xã, bà Đỗ Thị Hương, Bí thư Đảng uỷ xã Pà Vầy Sủ, chia sẻ về những khó khăn, mục tiêu phát triển và quyết tâm bảo vệ biên cương của Đảng bộ, chính quyền, nhân dân các dân tộc. Bà trân trọng ý nghĩa của trại sáng tác, nhất là khi các hoạ sĩ dự định trao tặng những tác phẩm tiêu biểu để tổ chức đấu giá, gây quỹ “Xanh biên cương”. Theo ông Lại Quốc Tĩnh, đó cũng là hướng đi của du lịch xanh, có trách nhiệm và bền vững: không chỉ khai thác vẻ đẹp thiên nhiên mà còn gìn giữ, bồi đắp, trao lại những giá trị tốt đẹp cho chính vùng đất đó. Chuyến đi vì thế mang thêm một ý nghĩa: từ vẻ đẹp thiên nhiên tạo nên tác phẩm, rồi từ tác phẩm góp phần vun trồng màu xanh cho thiên nhiên.
Sáng hôm sau, một số hoạ sĩ tiếp tục tìm đến các bản, chợ Cốc Pài để sáng tác; những người khác hoàn thiện, đóng khung tranh. Khi ông Lại Quốc Tĩnh thông báo kế hoạch đấu giá tại quảng trường ngay tối hôm đó, đoàn nhanh chóng thống nhất, cùng chuẩn bị. Qua ba buổi trực hoạ, chúng tôi sáng tác được 62 tác phẩm, trong đó lựa chọn 26 bức tiêu biểu dành cho hoạt động đấu giá. Hoạ sĩ Phạm Xuân Hồng phụ trách việc vào khung, sắp xếp tranh; các thành viên khác hỗ trợ ghi tên, trưng bày, giới thiệu tác phẩm. Công an xã có mặt bảo đảm an ninh, trật tự khu vực trưng bày.
Từ đầu giờ chiều, không khí quảng trường đã nhộn nhịp tiếng hát, điệu múa của các đội văn nghệ và học sinh. Những bức tranh được bày ra giữa không gian gần gũi với người dân. Trên mặt toan là Suôi Thầu đầy hoa nắng, Nàn Ma với những nếp nhà, Pà Vầy Sủ đầy gió núi và những gương mặt thân thương. Bà con đứng trước tranh quê hương mình, vừa nhận ra nét quen thuộc vừa ngạc nhiên với góc nhìn mới mẻ của người vẽ. Đông đảo khách mời và đại diện các cơ quan, địa phương cũng đến tham dự chương trình.
19 giờ 30, đêm văn nghệ và đấu giá bắt đầu. Chương trình đậm bản sắc địa phương, được phát trực tiếp trên trang Truyền thông Xín Mần, thu hút người tham gia tại quảng trường lẫn qua mạng. Từng tác phẩm lần lượt được giới thiệu với công chúng, các nhà sưu tập. Bức đầu tiên của hoạ sĩ Đỗ Ngọc Mai mở màn với mức giá 16 triệu đồng. Đến 22 giờ 30, đêm đấu giá khép lại với 8 tác phẩm được bán, thu 197 triệu đồng dành cho Quỹ “Xanh biên cương” của Hiệp hội Du lịch tỉnh Tuyên Quang, hướng tới hỗ trợ địa phương. Mọi người vui vì tác phẩm được trân trọng, vui hơn bởi sắc màu hội hoạ có thể chuyển thành nguồn lực thiết thực để vun đắp cảnh quan vùng biên giới.
Sáng hôm sau, bà Đỗ Thị Hương cùng lãnh đạo xã và Hiệp hội Du lịch tỉnh Tuyên Quang tổ chức bữa cơm chia tay đoàn. Chúng tôi rời Pà Vầy Sủ trong lưu luyến. Trên đường về qua Si Ma Cai, Bảo Hà, cả đoàn tiếp tục theo dõi phiên đấu giá lần hai qua mạng và vui mừng khi ban tổ chức thông báo thu thêm hơn 100 triệu đồng. 22 giờ, xe về đến Thái Bình. Chúng tôi hẹn nhau ngày trở lại, cùng tham gia trồng cây dọc khoảng 16 ki-lô-mét đường biên của xã. Qua hội hoạ, vẻ đẹp thảo nguyên Suôi Thầu, những thửa ruộng bậc thang, Bản Ngò, Nàn Ma và đời sống nơi vùng biên đã có thêm tiếng nói để đến với du khách gần xa.
Hoạ sĩ HOÀNG TRUNG DŨNG
VNQD