“…Viết và đọc có nhịp điệu riêng của nó. Nó cần sự chậm rãi để lắng nghe người khác và chính mình. Chính sự chậm rãi đó mới có thể đem lại cảm xúc, mới có thể giúp ta hình thành những câu hỏi. Nhịp sống hiện nay nhanh quá. Ai cũng tất tả vội vã với deadline với các thông số KPI nhưng cũng vì thế mà đời sống mất đi chiều sâu, chiều xa. Xã hội truyền thông với những thông tin ngắn gọn, với những tác động mì ăn liền của phong cách quảng cáo và gần đây là sự xuất hiện của AI cũng khiến bộ óc của con người trở nên lười nhác. Người ta kì vọng văn học sẽ giúp con người biết sống chậm lại nhưng tôi lại có cảm giác văn học (cả người viết và người đọc) đang bị nhịp sống hiện đại cuốn đi. Sặc sỡ nhưng phù du, náo động mà hư rỗng. Đó là cảm giác của tôi về cuộc sống và văn học đương đại…”
Nhân dịp PGS.TS Trần Văn Toàn nhận giải thưởng của Hội đồng Lí luận Trung ương và Hội Nhà văn Việt Nam về tác phẩm Văn học như một diễn ngôn, VNQĐ đã có cuộc trò chuyện với ông xoay quanh chủ đề cuốn sách, những vấn đề của nghiên cứu văn học, sáng tác, dạy văn, học văn...
Phần Văn xuôi được tiếp tục với những tác phẩm và bài viết ấn tượng.
Truyện ngắn Khoảng lặng của Thái Chí Thanh là một tự sự chiến tranh giàu chất nội tâm. Hiện thực khốc liệt được soi chiếu qua chiều sâu tâm lí của người lính. Tác phẩm không thiên về miêu tả chiến công mà kiến tạo một không gian trải nghiệm, trong đó giữa anh hùng và con người đời thường dường như không có ranh giới. Những sự hi sinh không được miêu tả bi tráng mà dư chấn, ám ảnh. Qua góc nhìn ấy, thân phận con người trong chiến tranh được bộc lộ sâu sắc hơn. Truyện để lại nhiều suy ngẫm cho bạn đọc.
Truyện ngắn Những mùa nước lên của Nguyễn Ngọc Như Ý thấm đẫm chất trữ tình, lặng lẽ mà thấm sâu. Dòng sông quê trở thành kí ức sống động của đời người, trở thành nơi gắn kết mang đậm chất Nam Bộ. Không có sự kịch tính, tác phẩm neo cảm xúc ở những chi tiết đời thường, để từ đó làm hiện lên một vẻ đẹp nhân hậu, bền bỉ. Nhân vật Tư Lành hiện diện như một điểm tựa tình nghĩa âm thầm. Những mất mát đi qua nơi này lắng lại như phù sa, bồi đắp cho nghĩa tình làng xóm…
Bút kí dự thi Trong trùng sóng Trường Sa của Tô Thanh Tùng giàu chất liệu sống, từ những chi tiết nhỏ bé mở ra chiều sâu lớn lao của đời lính biển. Tác phẩm khắc họa phẩm chất người lính qua những công việc âm thầm, bền bỉ và đầy kỉ luật. Trong hoàn cảnh khắc nghiệt, mỗi hình ảnh đều trở thành biểu tượng của sự thích nghi, gắn kết và sinh tồn. Bằng giọng văn chân thực, giàu cảm xúc, tác giả cho người đọc hiểu hơn, đằng sau sóng gió Trường Sa là một đời sống giàu tình người, đầy nỗi nhớ, trách nhiệm và lí tưởng của người lính hôm nay.
Bút kí dự thi Sóng dưới bước chân của Nguyễn Mạnh Thắng là dòng hồi ức về hành trình trưởng thành của người lính công binh. Tác phẩm đan xen giữa hiện tại và quá khứ, làm nổi bật những kí ức thao trường, công trường và biển đảo đầy gian khó. Ngôn ngữ mộc mạc giúp người đọc cảm nhận rõ nhịp sống, nhiệm vụ và cả hiểm nguy của người lính công binh. Qua đó, tác phẩm khắc họa vẻ đẹp lặng thầm nhưng bền bỉ của người lính công binh trên hành trình “đi trước, về sau”.
Kí ức lính Tết cuối cùng của người lính tình nguyện của Vũ Công Chiến thấm đẫm chất hồi ức. Một cái Tết hiện lên vừa giản dị vừa sâu lắng giữa chiến trường xa xứ. Đằng sau không khí sum vầy ngắn ngủi là dư âm của chia xa và ý thức lên đường, khi niềm vui Tết hòa lẫn với trách nhiệm và dự cảm về những thử thách phía trước…
Phần Thơ với sự góp mặt của các tác giả: Trần Bạch Diệp, Đinh Tiến Hải, Bùi Việt Phương, Nguyễn Minh Đức, Trần Ngọc Mỹ, Bùi Sỹ Hoa, Hữu Vi, Nguyễn Thị Kinh Sơn, Lê Huy Mậu, Phạm Trọng Thanh, Nguyễn Văn Song, Nguyễn Thành Hưởng, Bùi Quốc Bình.
Chủ đề người lính, chiến tranh cách mạng, quê hương đất nước tiếp tục là điểm nhấn cho phần thơ số này. Đặc biệt, phần thơ dự thi mở ra những góc nhìn, những suy tư sâu sắc về người lính hôm nay.
“Thơ trong những tập thơ” là bài viết Khi thơ được vẽ bằng những khoảng trắng của Hồ Minh Tâm giới thiệu tập thơ Thành phố như một giấc mơ đi của Hoàng Thuý.
Văn học nước ngoài giới thiệu truyện ngắn Kẹo bông gòn của Tàn Tuyết do Mạnh Hào dịch từ bản tiếng Anh trong Tuyển tập văn học Trung Quốc thế kỉ XXI.
Phần Bình luận văn nghệ với sự tham gia của các tác giả: Đoàn Ánh Dương, Lê Trọng Nghĩa, Lê Thị Hường, Phạm Thị Minh Huệ, Tô Vân, Dương Bình Nguyên.
Bài viết Dịch văn học và sự kiến tạo hạng mục của văn học dịch trong văn học Việt Nam đương đại của Đoàn Ánh Dương giàu tính học thuật, tiếp cận văn học dịch từ khung lí thuyết đa hệ thống. Tác giả không chỉ nhìn dịch thuật như hoạt động trung gian, mà như một lực kiến tạo, góp phần định hình cấu trúc và động thái vận động của văn học Việt Nam hiện đại. Bài viết lần theo các chặng lịch sử từ sau 1975 đến thời toàn cầu hóa, làm rõ cách văn học dịch vừa phản ánh, vừa thúc đẩy những chuyển dịch thẩm mĩ và ý thức hệ. Qua đó, gợi mở một nhận thức quan trọng, trong thế giới văn chương đương đại, dịch thuật không còn ở ngoại vi, mà đã trở thành một trung tâm năng động của sáng tạo và đối thoại văn hóa.
Bài viết Từ nghệ thuật tạo hình nhìn sang văn chương thời AI của Lê Trọng Nghĩa giàu suy tư, đặt vấn đề văn chương trong tương quan rộng hơn của lịch sử nghệ thuật. Từ trải nghiệm điêu khắc, tác giả gợi mở một cách nhìn điềm tĩnh trước biến động công nghệ. AI không phải là dấu chấm hết, mà là cú chấn động buộc sáng tạo phải tự truy vấn lại nền tảng của chính mình.
Bên cạnh đó là những vấn đề được xã hội và giới chuyên môn quan tâm, những chia sẻ nghề nghiệp, những cảm nhận, phân tích, luận giải về các văn nghệ sĩ, tác phẩm nghệ thuật... hứa hẹn sẽ mang đến cho bạn đọc nhiều thú vị, hấp dẫn.
Tạp chí Văn nghệ Quân đội số 1081 dày 120 trang dự kiến sẽ phát hành ngày 20/3/2026. Thân mời các bạn đón đọc!
Văn
Uông Triều - Trần Văn Toàn
Văn học đang bị nhịp sống hiện đại cuốn đi
Thái Chí Thanh
Khoảng lặng
Tô Thanh Tùng
Trong trùng sóng Trường Sa
Nguyễn Mạnh Thắng
Sóng dưới bước chân
Vũ Công Chiến
Tết cuối cùng của người lính tình nguyện
Nguyễn Ngọc Như Ý
Những mùa nước lên
Thơ
Trần Bạch Diệp
Gió đất; Vó ngựa xanh đường biên
Đinh Tiến Hải
Con chim xanh bay về phía biển;
Những người lính qua sông
Bùi Việt Phương
Người đứng gác; Quả bom và tiếng cười
Nguyễn Minh Đức
Cây độc lập; Mẹ bưng biền
Trần Ngọc Mỹ
Người gác ánh sáng Long Châu; Bài ca người lính
Bùi Sỹ Hoa
Trong tro vẫn lửa; Tuần rừng Pù Mát
Hữu Vi
Rặng núi buồn, hoa tím rụng trăm năm;
Ngóng người đến dệt miền mơ
Nguyễn Thị Kinh Sơn
Xa quê mùa gió bấc
Lê Huy Mậu
Hoa nở nhiều có phải tại mùa xuân
Phạm Trọng Thanh
Ngựa hồng của mẹ
Nguyễn Văn Song
Nắng Đông Hồ; Mùa xuân
Nguyễn Thành Hưởng
Văng Mu
Bùi Quốc Bình
Viết ở Vị Xuyên
Hồ Minh Tâm
Khi thơ được vẽ bằng những khoảng trắng
(Đọc Thành phố như một giấc mơ đi của Hoàng Thuý)
Văn học nước ngoài
Tàn Tuyết
Kẹo bông gòn (Mạnh Hào dịch từ bản tiếng Anh trong
Tuyển tập văn học Trung Quốc thế kỉ XXI) ..........................44
Bình luận văn nghệ
Đoàn Ánh Dương
Dịch văn học và sự kiến tạo hạng mục của văn học dịch
trong văn học Việt Nam đương đại
Lê Trọng Nghĩa
Từ nghệ thuật tạo hình nhìn sang văn chương thời AI
Lê Thị Hường
Truyện ngắn 9x - những tiếng vọng từ miền cao
Phạm Thị Minh Huệ
Một công trình tâm huyết
Tô Vân
Khi jazz ngẫu hứng giữa các thế giới
Dương Bình Nguyên
Những cái tên mang thân phận người của
Gió vẫn thổi qua rừng nhiệt đới
Minh hoạ, ảnh
Bìa 1: Đêm rằm Trích tranh của họa sĩ Nguyễn Trọng Toàn
Minh họa: Nguyễn Văn Minh, Nguyễn Bá Kiên,
Ngô Xuân Khôi
VNQD