Mùa xanh dưới bóng dầu

Thứ Năm, 19/11/2026 07:15

.HỒ THỊ LINH XUÂN

Phương Nam, những ngày giao mùa cuối tháng năm, thời tiết nắng mưa bất chợt. Theo chân đoàn công tác Tạp chí Văn nghệ Quân đội, tôi lần đầu đến thăm Sư đoàn 302 đóng quân trên địa bàn xã Cẩm Mỹ, thành phố Đồng Nai. Qua cổng đơn vị, đón chúng tôi đầu tiên là những hàng dầu đứng thâm nghiêm trầm mặc đổ bóng xuống sân trước sở chỉ huy. Những khóm phụng tiên, mai địa thảo ngũ sắc nở bung trong nắng vàng phai; dưới ao cảnh những cá trắng cá đỏ quẫy đuôi nhìn thật vui mắt. Từng tốp những chàng lính trẻ giày lấm tấm bùn đất, vai mang cuốc xẻng sau buổi trồng tỉa, chăm sóc cảnh quan. Tiếng ve râm ran dưới từng gốc cây, bụi cỏ. Âm thanh gợi cho người ta cảm giác nhớ bảng đen phấn trắng, và biết đâu trong số họ, có nhiều người vừa rời ghế nhà trường chưa lâu. Tôi đứng ngẩn ra nhìn những gương mặt non mởn mang trên mình bộ quân phục màu lá đi thành hàng thấy tuổi trẻ sao mà đẹp quá…


“Fen” ở Trung đoàn 88

Nói về chiến sĩ mới của đơn vị, Phó Chính uỷ Sư đoàn Lê Tấn Dung cho biết, một trong những điểm đặc biệt nhất là con em người đồng bào dân tộc chiếm số đông. Ông giới thiệu đơn vị có một ban nhạc đồng đội riêng biệt rất nổi tiếng. “Từ giọng ca rồi cả một nền văn hoá Chơ Ro (Chrau Jro) đều tập trung hết ở dưới kia”.

“Dưới kia”, như lời đồng chí Phó Chính ủy, là Trung đoàn 88, đơn vị ba lần được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Khi chúng tôi xuống đến nơi đã thấy các cán bộ, chỉ huy sẵn chờ, đón tiếp nồng hậu. Sau khi nghe anh Viễn, Phó Trung đoàn trưởng giới thiệu và chia sẻ thông tin khái quát, tôi xin phép xuống Tiểu đoàn 5. Đây là một trong hai đơn vị được giao nhiệm vụ huấn luyện chiến sĩ mới.

Chở tôi trên chiếc xe máy đi qua những vườn hoa, cây cảnh, khu tăng gia là Chính trị viên Nông Xuân Lực. Chiều thứ bảy nhưng không khí lao động vẫn diễn ra sôi nổi, khẩn trương. Những người lính trẻ vẫn đội nắng vệ sinh khuôn viên, tuyến đường, chăm sóc cây xanh, chỉnh trang bồn hoa, sơn sửa cơ sở hạ tầng sẵn sàng cho Hội thi Doanh trại chính quy xanh, sạch, đẹp mà Quân khu 7 đã lựa chọn Trung đoàn 88 là đơn vị đại diện tham dự.

Anh Lực bảo, đợt này Tiểu đoàn tiếp nhận 435 chiến sĩ mới thì đã có đến hơn 200 chiến sĩ là người đồng bào. Anh Lực cũng là người dân tộc thiểu số (dân tộc Tày) gốc Bắc Kạn, nay là Thái Nguyên. Trung đoàn 88 hay còn gọi với cái tên vinh dự là Đoàn Tu Vũ được thành lập năm 1949 ở Tân Cương, Bắc Thái (Thái Nguyên) trên cơ sở hợp nhất nhiều đơn vị thiện chiến đã lập công trên chiến trường trong đó có Trung đoàn 72 Bắc Kạn. Cơ động vào Nam chiến đấu, tham gia các cuộc chiến tranh vệ quốc lẫn làm nghĩa vụ quốc tế, Trung đoàn hiện nay được biên chế trong đội hình Sư đoàn 302. Gia đình anh Lực vào Đồng Nai năm 1983, bốn năm trước khi anh được sinh ra; sau khi tốt nghiệp Trường Sĩ quan Chính trị, anh về công tác tại đây cũng là một mối duyên.

Gặp bộ đội, anh trìu mến giới thiệu: “Chị đây là nhà văn, muốn tìm hiểu đời sống, tâm tư tình cảm tân binh”. Mấy chàng trai trẻ măng ngước đôi mắt trong vắt nhìn tôi rồi bẽn lẽn cụp xuống.

Ngồi cạnh tôi là Kon Sơ Ha Luân người Cil (một nhánh của dân tộc Cơ Ho), mới 18 tuổi. Luân có đôi mắt đen láy, trong và sâu ẩn dưới đôi hàng mi dài. Nước da ngăm, nụ cười hiền, nhìn em lành như đất. Kon Sơ Ha Luân không nói “nhớ nhà”, em nói “ở trên em thời tiết mát mẻ hơn, xung quanh có rất nhiều thông”. Quê Luân, vùng Đức Trọng cũ của Lâm Đồng, cách Đà Lạt chỉ hơn 10km. Cũng là xứ sở của thông, của bạt ngàn cà phê, của rượu cần, của không gian cồng chiêng, của những bản làng Cơ Ho và các nhánh của dân tộc này. Mùa này ở quê Luân cà phê đã đậu trái non. Nhà có 6 anh em, Luân cũng coi như là con trai út khi phía sau là 2 cô em gái. Với đoạn đường 6-7 giờ xe, Luân bảo từ hồi lên đây gần 3 tháng, ba mẹ lên thăm được một lần và cả xã tập hợp gia đình có con em nhập ngũ lên thăm một lần nữa là hai. Hỏi thấy mình có thay đổi nhiều không, Luân gãi đầu, ở nhà sống tùy ý chưa biết gì nhiều, vào đây học nhiều thứ, đã trồng tỉa được cây cảnh. Ở nhà chỉ loanh quanh làng bản, giờ vui hơn vì có thêm nhiều bạn bè đến từ nhiều địa phương khác nhau. Em cũng tìm hiểu cách sống của họ, Luân cười bẽn lẽn. Có điều hơi nhớ hai cô cháu gái, có một cháu lúc em lên đây mới được sinh ra nên chưa thấy mặt lần nào.

Cùng quê Đức Trọng với Luân là K’Bis, người dân tộc Cơ Ho. Vào quân đội hai bạn mới biết nhau, thường trò chuyện với nhau bằng tiếng Cil cho đỡ nhớ làng bản. Cil thật ra cũng là một nhánh của Cơ Ho nhưng tiếng Cil có bộ phương ngữ riêng. Thì ra khi đi xa, bắt gặp một tiếng nói quen cũng khiến người ta thấy mình gần quê xứ. Ở Đại đội 5, hai bạn gọi nhau là “Fen”.

“Fen” là cách đọc phiên âm vui tai của “Friend”, một kiểu tiếng lóng của giới trẻ gọi những người bạn bằng vai phải lứa thân thiết. Đều là thế hệ gen Z, cuộc sống gắn liền với Internet và mạng xã hội từ Facebook, Tiktok, vào lính với các em là bước ngoặt không hề dễ dàng.

Nhà K’Bis có 3 chị em, chị gái đã lập gia đình, người anh trai bị bệnh down, sau khi tốt nghiệp phổ thông em tình nguyện nhập ngũ. K’Bis hồn nhiên kể về ngày đầu tiên gấp nội vụ em gấp xấu, phải học cải thiện nhiều. Ở quê đã quen trồng lagim (rau củ quả ngắn ngày), biết phun thuốc, bón phân nên việc tăng gia không làm khó em được. K’Bis khoe mình còn biết sơn, đã sơn nhà xe và sơn kho. Hồi đầu hơi sợ nhưng giờ cũng dần quen với môi trường kỉ luật.

Nhìn tuổi 19 của K’Bis không dưng tôi nhớ đứa cháu họ ở quê. Cũng tầm ấy tuổi nhưng bình minh bắt đầu từ giữa trưa, điện thoại không lúc nào rời tay, sau bữa ăn hai gộp một thì tiếp tục rúc vào phòng bắn luyện game ì chéo. Tối tối phóng xe ra cà phê, lại tiếp tục game. Bộ đồ thay ra quẳng vội vào thau, nằm nhiều ít vận động thành ra ù lì chậm chạp. Khách đến nhà chẳng thấy ra chào hỏi, ra phố đi làm gặp chút ít trở ngại đã xin nghỉ về nhà. Giờ tôi chỉ ước người cháu họ được một phần của các chiến sĩ trẻ vừa gặp đây, sống tự tin, trách nhiệm với mình và đồng đội…

Từ Đại đội 5, tôi sang với Đại đội 8, ở đó có một gương mặt tôi không làm sao quên được nhất là đôi mắt u buồn của Trần Mạnh Hùng quê Phan Thiết, nay là xã Lương Sơn. Phải đến tháng mười một tới Hùng mới tròn 19 tuổi. Mồ côi từ sớm sau bi kịch gia đình, Hùng sống có phần khép kín, hiếm khi tâm sự cùng ai. 8 tuổi Hùng rời quê nội Thành phố Hồ Chí Minh (bây giờ cũng không còn ai) về sống cùng ông bà ngoại ở Bình Thuận. Hết lớp 9 em nghỉ về học nghề sửa xe. Cuộc đời là những chuỗi ngày lặng thầm, ngày đi làm, tối về nhà, không đi chơi, ít giao du, tiếp xúc với người khác. Vừa đủ tuổi Hùng viết đơn tình nguyện xin nhập ngũ, em bảo, muốn rèn luyện bản thân trở nên bản lĩnh và tốt đẹp hơn. Bất đắc dĩ phải trưởng thành trước tuổi, phải bươn chải tự lập khi ông bà ngoại giờ tuổi đã cao, nhưng dường như nghịch cảnh không đủ sức mạnh để đẩy Hùng về phía bóng tối.

Nhìn em nở nụ cười duyên với đôi lúm đồng tiền và hàm răng trắng đều vô cùng thu hút, tôi hỏi, vậy chứ có người yêu chưa. Hùng buồn buồn, tụi em quen nhau được hơn 1 năm, vừa chia tay trước khi em nhập ngũ. Nhưng nhờ vào đây em có thêm nhiều anh em bạn bè, mỗi người một hoàn cảnh nên đã trải lòng nhiều hơn. Hùng có một ước mơ là sau khi ra quân sẽ học nghề tóc và lên Thành phố Hồ Chí Minh lập nghiệp.

Ngồi cùng tôi và luôn dõi theo những câu chuyện của chúng tôi bằng sự lắng nghe, thi thoảng hỏi han góp chuyện là Chính trị viên phó Tiểu đoàn Võ Tấn Bình. Bình quê Tân Trụ, Long An, tôi trước từng có mấy năm liền công tác gần điểm giáp ranh tỉnh này với Tiền Giang cũ. Đã từng đi khắp từ Tân An, Mộc Hoá, Thạnh Hoá, Tân Hưng, Đức Hoà, Châu Thành, Bến Lức đến vùng đất quê Bình nên từ đây câu chuyện như được mở ra.

Bình kể mình từng thích làm giáo viên dạy văn. Tôi bảo hợp vì giọng Bình rất hay: nam tính, truyền cảm, có chiều sâu và nội lực. Nhưng rồi run rủi thế nào lại học ngành luật, ra trường, Bình xin vào Cơ sở cai nghiện ma túy số 3 thuộc Lực lượng Thanh niên xung phong ở Phú Giáo, Bình Dương. Công việc của Bình là duy trì quản lí trực tiếp các bạn học viên đã qua quá trình cai nghiện. Được 3 tháng thì có lệnh gọi nhập ngũ, và đây cũng là bước ngoặt khởi đầu cho con đường binh nghiệp của Bình sau này.

Bình đi lính ở Sư đoàn 367 Phòng không - Không quân. “Vui lắm chị, em thích nhất là 3 tháng tân binh, anh em tốt với nhau lắm…” - Bình hào hứng kể. Đó là khoảng thời gian nhiều kỉ niệm, Bình biểu sau này có khi anh em đồng đội gặp lại kể nhau nghe rất vui. Không phải lăn lê bò toài mà là những câu chuyện nhỏ nhặt nhưng tình cảm hết sức nồng ấm. “Em nhớ nhất là những ca đi gác đêm, tối về giường thì đã có đồng đội mắc sẵn màn cho mình. Hồi gấp chăn xấu bị ghi tên trên bảng phải tập trung tại phòng sinh hoạt chung để bồi dưỡng. Buổi trưa đi huấn luyện về, gấp xong không về giường ngủ mà ngủ luôn ở chỗ gấp. Mỗi lần cắt cử đi công tác, chỉ mong sao đứa mình chơi thân cắt chung để rủ nhau xuống căng tin ăn kem và gọi điện thoại. Cuối tuần nhà thằng bạn có ba mẹ lên thăm còn mình không ai, nó gọi mình qua chơi và vậy là được ăn ké một bụng no…”

Bị cuốn vào những câu chuyện nên cảm giác thời gian vùn vụt trôi nhanh. Khi tôi được anh Lực đưa trở lại sở chỉ huy Trung đoàn 88 thì chiều đang dần xuống nhưng vẫn kịp cho tôi có cuộc gặp ngắn với chàng trai xứ dừa Bến Tre mà đồng đội vẫn thường gọi vui là “Phật tổ”, Chính trị viên phó Tiểu đoàn 4 Trần Anh Quân.

Quân có gương mặt ưa nhìn, cách nói chuyện mộc mạc và chân chất như biết bao người dân quê xứ Cửu Long. Hỏi về biệt danh mang màu sắc “tu tập” mà tôi tự đoán mò là vì cậu không thích yêu đương hò hẹn thì Quân đùa lại bảo: “Tại hồi đó em ít ăn thịt, không sát sinh nên bị đùa vậy đấy...”

Đại úy Trịnh Trọng Yên, Trợ lí tuyên huấn Sư đoàn ngồi cạnh cũng tán dương Quân có cách sống hay. “Chưa bao giờ thấy Quân nóng nảy, giận hờn ai, cư xử bao giờ cũng chan hòa, đúng mực”.

Quân bảo, em nghĩ ở đâu cũng cũng vậy, sống biết người biết ta, vui vẻ, hòa đồng, tôn trọng thì được yêu mến thôi. Với chiến sĩ mới, Quân cũng thường trò chuyện. Bởi không bao giờ nặng lời nên các chiến sĩ cảm thấy được tôn trọng thành ra rất thích Quân. Bí kíp của chàng Đại úy là cái gì là quy định thì làm đúng quy định còn cái gì tình cảm được thì giải quyết bằng tình cảm. “Em thấy sống trong môi trường quân ngũ cũng là điều kiện tốt để xây dựng nhân cách của mình…” Lúc chia tay, chàng trai trẻ bảo tôi: “Ai rồi cũng sẽ suy nghĩ cho những điều lớn lao hơn là cơm áo gạo tiền”.


Sự yên lòng của người thân

Sáng hôm sau chúng tôi trở lại Trung đoàn 88 đúng vào ngày chiến sĩ được thân nhân lên thăm. Mây trắng trời trong, thời tiết nắng ráo nhưng dưới tán rừng cao su đất đỏ vẫn dấp dính ướt. Chị Hồ Thị Thanh Nga, Thiếu tá QNCN, cán bộ hậu cần Trung đoàn đi cùng chúng tôi bảo ngày trước có câu lạc bộ quân nhân là nơi đón tiếp thân nhân. Hiện bên ấy đang sửa sang phục vụ Hội thi nên phải di tản ra đây, nhỡ có mưa thì cũng hơi bất tiện.

Chúng tôi đi một vòng quanh những tấm bạt, mái che dựng tạm. Cả một vạt rừng cao su rộng lớn đã bắt đầu đầy cứng người. Những chiếc võng đu đưa mắc giữa hai thân cây. Nhiều phụ huynh nằm co ro tranh thủ chợp mắt vì đã đi xe suốt đêm qua, đến nơi khi trời còn chưa tỏ. Có những gia đình thân quen cùng quây một tấm bạt lớn, nôn nao ngồi mong ngóng anh lính nhà mình có cả ông bà, ba mẹ, anh chị và các cháu nhỏ đang ngơ ngác, giương đôi mắt xoe tròn ngó nghiêng. Thời hiện đại, các gia đình có quá ít con, khi một đứa đi xa nó cũng mang phân nửa sinh khí của cả nhà đi mất. Hồi còn công tác ở Tiền Giang, tôi cũng từng một lần làm thân nhân đi thăm bộ đội khi có đứa em nhập ngũ ở Sư đoàn 8 (Quân khu 9) đóng quân ở Bình Đức, Châu Thành. Nhưng lúc đó tôi không thấy lòng miên man ngậm ngùi như lúc này, nhất là khi nhìn một người bà tóc đã bạc phơ đang ngồi đợi cháu.

Người bà ấy là Trương Thị Xê, 65 tuổi đến từ Phước Hải. Đó là một trấn miền biển thuộc huyện Đất Đỏ của Bà Rịa - Vũng Tàu cũ, nằm dưới chân Minh Đạm sơn. Từ sáng sớm, ông 67 tuổi chạy xe máy 50 cây số chở bà lên, mà đều đặn gần 3 tháng nay, tuần nào cũng như thế. Thương cháu ba mẹ chia tay khi còn đỏ hỏn, giờ ai nấy đều đã có gia đình riêng. Ở với ông bà 20 năm mến tay mến chân, chưa bao giờ đi đâu vắng nhau quá 3 ngày, nên dù ông tai biến nhẹ, bà huyết áp hay mệt nhưng chưa tuần nào vắng mặt vì sợ cháu tủi. Bà kể, hồi đó mẹ nó giận cha nó định đặt nó tên Hận. Tui rầy, biểu cái tên vận vô số phận con người. Tui đặt tên Hậu để mong cháu sống sao cho có hậu. Lấy họ mẹ, lót họ và tên cha, tên cháu là Võ Nguyễn Hùng Hậu.

Trên tấm bạc lót bà bày đồ lủ khủ, nào cơm canh, bánh kẹo, mì tôm, trà sữa và mấy loại trái cây mà ở nhà có từ nhãn, măng cụt, mãng cầu. Lật phích đựng canh bà khoe món khổ qua chả cá nấu cho Hậu. “Mình ở biển mà, nên nấu cá thôi”. Kể về cháu bà luôn dành những lời âu yếm. “Nấu gì nó cũng ăn chứ không đòi hỏi gì hết. Mỗi lần gọi lên hỏi con muốn ăn gì nó đều bảo miễn là cơm nhà”.

Cơm nhà dường như trở thành nỗi nhớ, nỗi thèm của những tân binh xa gia đình. Chị Nga ngồi cạnh tôi kể ở bếp mấy cậu chiến sĩ đều gọi chị là má. Khi lâu các bạn thỏ thẻ, má con thèm cơm nhà quá là chị cười bảo để mai má nấu cho ăn. Vậy là chị đi chợ, xuống bếp chuẩn bị, nấu cho mỗi bạn một hộp…

Những ngày đi thăm cháu, bà Xê phải dậy sớm từ 4 giờ sáng để nấu nướng. “Mà thường đêm trước bữa đi có ngủ được bao giờ”. Kiểm tra lại đồ đạc cứ sợ thiếu này thiếu kia. Mỗi lần lên đều hỏi cháu cần thêm tiền không ngoại cho, Hậu bảo, mỗi tháng con được hơn triệu, xài không hết. Con còn gửi cho ngoại nữa mà.

Chuyện đã nhiều nhưng chờ mãi vẫn chưa thấy cháu ra. Nhiều gia đình lúc này đã rôm rả cười nói ăn uống với “anh chiến sĩ” nhà họ. “Cũng phải làm cho xong nhiệm vụ mới được”, dường như người bà đã quen với nhịp độ đơn vị cháu, tự trấn an mình. Nói như vậy nhưng mỗi lần có một tốp chiến sĩ mới bà đều dõi mắt dù các bạn sàn sàn tuổi, quân phục lại giống nhau, rất khó để nhận ra từ xa.

Gần 9 giờ sáng, lúc này nắng đã vươn vai làm sáng bừng thêm những gương mặt chiến sĩ khi được gặp người thân. Một người mẹ trẻ đã đón được con, tay khoác qua vai ôm con đi lướt qua chúng tôi nói bằng giọng nghẹn ngào: “Con trai tôi, ba tuần rồi tôi mới được gặp”. Vừa lúc ấy một tốp chiến sĩ nữa lại đến mỗi lúc một gần chỗ chúng tôi đang ngồi. Bà Xê nhìn khắp một lượt rồi gần như reo lên: “Kia kìa, thằng chó con, thấy ngoại, ổng đứng trong góc ổng khóc”.

Không ghìm được cơn xúc động, tôi bất giác quay đi…

Hậu sinh năm 2006, thuộc Đại đội 12, Tiểu đoàn 6. Trông em hiền lành như đúng cái tên. Đôi mắt Hậu buồn, và dù gương mặt xuân xanh nhưng vẫn vương chút thâm trầm của người từng trải. Hỏi ra mới biết Hậu đi làm sớm để đỡ đần ông bà. Ở cùng người già đã tới tuổi thường ốm đau nên Hậu không dám đi xa, chỉ làm gần nhà để tiện sớm hôm chăm sóc. Bà ngoại khoe, nó sống tình cảm lắm, đi làm xa hai ba ngày là tối nào cũng gọi điện hỏi thăm bà. Với bà Xê, Hậu là cháu nhưng giống như con ruột. Bà bảo: “không những Hậu là con mà còn là con gái út bởi nó lo cho mình từng li từng tí”. Đi làm mười triệu thì đã đưa hết tám triệu cho bà. Mua cho ngoại từ máy mát xa chân, mát xa lưng, nệm ngải cứu cho bà nằm cho đỡ nhức mỏi. Mỗi lần nhìn từng món đồ là bà nhớ cháu, bước vô phòng chỗ nào cũng thấy đồ cháu mua.

Biết hoàn cảnh của Hậu nên khi em viết đơn tình nguyện xin nhập ngũ, địa phương không nỡ cho đi. Nhưng Hậu năn nỉ, quyết lòng đi cho bằng được. Biết cháu đi bộ đội sẽ xa nhà xa mình, buồn thì buồn nhưng cũng coi như là trách nhiệm của thanh niên nên cả gia đình cùng năn nỉ để Hậu được đi.

Lọt quân dự bị, Hậu vô trễ hơn 10 ngày khi đồng đội đã học gấp nội vụ xong. Hôm đầu vào đơn vị em chỉ đứng chờ coi đồng đội gấp. Mấy ngày liền ngủ lạnh cũng không dám bung mền ra đắp vì sợ gấp không vuông.

Hậu kể, hồi năm 2024 em đăng kí nhập ngũ, đã khám sức khoẻ ở xã nhưng không được đi. Năm 2025 em tiếp tục viết đơn thì được vào dự bị nhưng sau đó vẫn rớt lại. Không bỏ cuộc, 2026 Hậu tiếp tục đăng kí và dù ban đầu là dự bị nhưng cuối cùng cũng được thoả lòng.

Ít ai biết nhiều thế hệ gia đình Hậu là lính, từ ông cố tham gia kháng chiến, ông ngoại đi bộ đội biên phòng ở Đồn Lộc An đến sau này cậu út Võ Đại Tâm cũng công tác ở biên phòng xã đảo Long Sơn. Nên cũng phần nào hiểu được sự quyết tâm tiếp nối truyền thống gia đình của chàng trai trẻ có tấm lòng hiếu thảo.

Chuyện của Hậu khiến tôi nhớ đến một truyện ngắn của nhà văn Doãn Dũng đoạt giải Nhì cuộc thi truyện ngắn Tạp chí Văn nghệ Quân đội 2013-2014, Chuyện Nguyên Phong(1). Trong truyện, nhân vật kể chuyện có một người cha là bộ đội trong cuộc kháng chiến chống Mĩ đã bỏ lại chân phải trên chiến trường, người anh cả nhập ngũ năm 1978 và đã hi sinh vào nửa năm sau ở Lạng Sơn, người anh hai của nhân vật cũng đi bộ đội vào năm 1983 đến năm 1984 đã ngã xuống ở Vị Xuyên trong cuộc Chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc. Năm 1987 nhân vật chính trong chuyện khi đã là cha cũng nhập ngũ, may mắn còn được trở về. Khi nước bạn đưa giàn khoan vào Biển Đông, người cha đã sang Mĩ gặp cậu con trai đang du học cùng với nỗi lòng ngổn ngang không biết mở lời với con thế nào khi cuộc sống của con ở nước ngoài sung sướng và đầy đủ quá. Nhưng chính câu nói của người con ở phía cuối truyện, rằng “nếu tình huống xấu xảy ra, con sẽ về nước nhập ngũ đấy” đã khiến mọi thứ vỡ oà.

Bây giờ không có bom đạn nhưng người lính vẫn phải đối mặt với những cuộc chiến mới âm thầm từ huấn luyện sẵn sàng chiến đấu, cứu hộ cứu nạn, khắc phục hậu quả thiên tai, bão lũ, gìn giữ hoà bình, bảo vệ chủ quyền hải đảo, biên giới quốc gia. Sự hi sinh của người lính cũng đã ở dưới một hình hài khác. Và ở đây tôi như đang thấy một câu chuyện Nguyên Phong giữa thời bình. Bởi thời bình nên lính phần đông là tri thức trẻ, nhiều bạn là dân thành phố, gia đình có điều kiện nhưng vẫn cho con nhập ngũ làm tròn nghĩa vụ và cũng để rèn luyện bản thân. Như Hồ Văn Minh và Hồ Văn Quang ở Tiểu đoàn 6 là anh em một nhà, quê đất thép Củ Chi được gia đình động viên cùng vào lính. Còn chiến sĩ Trần Hải Nguyên ở Thành phố Hồ Chí Minh đang là sinh viên công nghệ tại một trường đại học cũng tạm gác lại chuyện chữ nghĩa công danh để theo lệnh gọi lên đường. Lúc chúng tôi đến, Nguyên được cả ba mẹ và chị gái lên thăm tổ chức sinh nhật trong không khí vui tươi cùng đại tiệc hải sản chúc mừng em đạt thành tích bắn súng giỏi.

Nhưng ấn tượng với tôi nhất có lẽ là cách nói năng dạ thưa, cử chỉ lịch sự rất chừng mực lễ phép của Chiến sĩ Hằng Thanh Nhân. Nhân thuộc Đại đội 9, Tiểu đoàn 6, quê ở ngay trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh. Nhà có hai anh em, anh trai Nhân là Hằng Thanh Nghĩa trước đây cũng huấn luyện 3 tháng tân binh ở Bà Rịa - Vũng Tàu cũ, sau biên chế về Gò Vấp làm vệ binh. Tôi thích cái cách Nhân đối đáp, vừa trôi chảy, nhẹ nhàng lại có phong thái của một trai phố thông minh và bặt thiệp. Mồ côi cha, mẹ bệnh, anh trai phải vừa đi làm vừa lo cho mẹ nên Nhân chỉ được người yêu lên thăm. Trước khi Nhân nhập ngũ các em đều đã đi làm, sống có mục tiêu và định hướng. Gen Z là thế hệ có kĩ năng số, đề cao sự tự do và linh hoạt, dẫu vậy dù là những người trẻ biết thu xếp tương lai nhưng các em cũng không quên trách nhiệm của mình.

Chiến sĩ Trần Trọng Hanh cùng mẹ Lê Thị Lý và bạn gái

Từ giã đôi bạn trẻ, chúng tôi theo chị Thanh Nga sang Đại đội 10, Tiểu đoàn 6, gặp Chiến sĩ Trần Trọng Hanh. Tôi không khỏi ngạc nhiên khi Hanh chính là con trai Thượng tá Trần Trọng Anh từng giữ chức vụ Chính uỷ Trung đoàn 88, giờ là Phó Chủ nhiệm chính trị Sư đoàn; mẹ Hanh, chị Lê Thị Lý cũng là Thiếu tá QNCN, nhân viên nấu ăn kho quân khí. Càng bất ngờ hơn nữa khi Hanh từng học đại học mấy năm ở thành phố lớn nhất nước, đã tốt nghiệp ngành Kinh tế - Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh. Đi làm được một thời gian chàng trai trẻ nhập ngũ đúng vào đơn vị nơi ba mẹ công tác.

Chị Lý, mẹ Hanh bảo, dù ở gần ba mẹ nhưng Hanh vẫn như các bạn khác thôi. Vẫn cuối tuần mới được ra gặp cha mẹ ở khu thăm thân nhân, hiếm lắm mới có một hôm chủ nhật mẹ nấu ăn rồi gọi con lên để gia đình cùng ăn một bữa.

Ngồi với Hanh ngoài mẹ còn có người yêu của em từ Sài Gòn lên thăm. Hai bạn vốn chung trường chung lớp đang ở gần nhau thì Hanh gác lại công việc tình nguyện xin nhập ngũ. Tôi nhìn người con gái da trắng mặt xinh tóc dài mắt biếc mũi cao nụ cười toả nắng không khỏi băn khoăn trước lựa chọn của Hanh. Nhất là ở thành phố hiện đại và năng động như Thành phố Hồ Chí Minh thì đâu thiếu thứ gì.

Chị Lý trìu mến nhìn Hanh, gương mặt non xanh có thể nhìn thấy những sợi lông tơ, bảo trước nguyện vọng của bố mẹ là muốn con theo nghiệp nhà binh. Lúc đó con không chịu, đi theo ý thích riêng, cũng bằng lòng với những gì đã học. Bây giờ Hanh tự nguyện đi bộ đội, sắp tới sẽ thi vào Trường Sĩ quan Lục quân 2. Em trai Hanh là Trần Trọng Bảo Tùng sắp xong cấp 3, cũng dự định thi vào trường Quân đội. Và ngoài kia còn rất nhiều bạn trẻ sẵn lòng chọn từ bỏ tự do bên ngoài để phục vụ quân ngũ lâu dài.

Bỗng nhớ hồi tham gia trại sáng tác Tạp chí Văn nghệ Quân Đội ở Cần Thơ năm 2022 tôi có gặp nhà thơ Vũ Ngọc Thư. Là thương binh hạng nặng từng suýt bỏ mạng ở Chiến trường miền Đông, ông có nói một câu khiến tôi nhớ mãi rằng ở thời ông, người vượt được Trường Sơn đã xứng đáng gọi là anh hùng. Tôi trộm nghĩ, nếu vượt gian khổ hiểm nguy thời chiến là sự hi sinh thì dám từ bỏ vật chất tiện nghi thời bình cũng là một kiểu dâng hiến…

Trải qua một buổi sáng đong đầy cảm xúc, chúng tôi thêm một lần nữa đi bộ dọc khuôn viên Trung đoàn 88. Nắng đã bừng lên chói chang, nắng khiến những đoá tuyết sơn phi hồng tím thẫm càng thêm rạng rỡ. Dọc những con đường, hoa cỏ đua nhau khoe sắc khiến lòng người chừng như cũng dịu dàng hơn. Ai bảo người lính khô khan, cuộc sống chỉ toàn đạn dược súng ống leng keng, họ cũng lãng mạn, biết thưởng thức và yêu cái đẹp đến vô cùng...


*

*           *

Dường như nơi nào ta càng lưu luyến thì thời gian lại càng trôi nhanh. Chúng tôi chào tạm biệt Sư đoàn 302 khi bóng tối đã phủ trùm, dù trong lòng vẫn còn bịn rịn. Không dám nói lời hẹn gặp lại vì không ai biết chính xác là bao giờ. Chiếc xe công vụ từ từ chuyển bánh, chậm rãi xuyên màn đêm. Ngoài kia đen thẫm nhưng trong tâm trí tôi như đang thấy những rừng già rừng trẻ, rừng thấp rừng cao tiếp nối phủ xanh bạt ngàn đất đỏ. Và tôi nhớ lại buổi chiều ghé thăm nhà truyền thống Sư đoàn, dội vào mắt tôi là ngang dọc, dày đặc những cái tên. 11.696 liệt sĩ trong đó có 3.814 người hi sinh tại Chiến trường Campuchia, phần đông họ đã ngã xuống ở tuổi đời còn rất trẻ. Tôi cũng nhớ lần lượt gương mặt những người lính mà tôi đã gặp, lòng bỗng nở một niềm tin chắc chắn rằng thời nào cũng vậy, khi Tổ quốc gọi sẽ luôn có lớp lớp thanh niên sẵn sàng lên đường.

H.T.L.X
 

1. Nguyên Phong: Trích Xuân nhật yết Chiêu lăng của Trần Nhân Tông. “Bạch đầu quân sĩ tại/ Vãng vãng thuyết Nguyên Phong (Người lính già đầu bạc/ Kể mãi chuyện Nguyên Phong”.

VNQD
Thống kê
Bài đọc nhiều nhất
Những người lính đào ngũ trong Chuyện ba người lính

Những người lính đào ngũ trong Chuyện ba người lính

Đừng vội nghĩ tất cả những người lính vì một lí do riêng nào đó mà đào ngũ đều là hèn nhát. Phải nhìn họ với tấm lòng thấu hiểu và vị tha...(VŨ CÔNG CHIẾN)

Trăm năm cô đơn của G.G.Márquez và những nhân vật lấy nguyên mẫu từ hiện thực

Trăm năm cô đơn của G.G.Márquez và những nhân vật lấy nguyên mẫu từ hiện thực

Những bạn đọc không nắm rõ tiểu sử của tác giả, hẳn nhiên sẽ rất bối rối khi đọc tác phẩm, nhất là vào giai đoạn cuối truyện, khi một loạt nhân vật dường như “trên trời rơi xuống” không có lai lịch rõ ràng,...(YẾN THANH)

Nguyên mẫu trong "Rừng đói" và "Bình minh phía trước"

Nguyên mẫu trong "Rừng đói" và "Bình minh phía trước"

Nguyên mẫu trong văn của tôi ít được hư cấu vì tôi không có tài hư cấu. Vì thế đọc lên là biết ngay đó là ai. Hơn nữa tôi cũng hay để tên nhân vật là tên nguyên mẫu...(NGUYỄN TRỌNG LUÂN)

Những cái tên mang thân phận người của "Gió vẫn thổi qua rừng nhiệt đới"

Những cái tên mang thân phận người của "Gió vẫn thổi qua rừng nhiệt đới"

Từ những đường dây lừa đảo xuyên biên giới, từ những căn phòng trọ ám mùi dây thừng và điện thoại bị tắt nguồn…, tôi muốn bạn đọc bước vào thế giới lạnh lẽo và dữ dội của thời đại dữ liệu,... (DƯƠNG BÌNH NGUYÊN)