Nhân dịp Kỷ niệm 81 năm Cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2/9 (1945-2026), Tạp chí Văn nghệ Quân đội phát hành số đặc biệt với những nội dung đặc sắc, ấn tượng. Nhiều tác phẩm, bài viết được gợi cảm hứng từ dấu ấn lịch sử đặc biệt này.
Mở đầu là bài đối thoại của VNQĐ với Trung tướng Trần Ngọc Quyến, Chính ủy Quân chủng Phòng không - Không quân mang tên Xây dựng “Vòm phòng không bền vững” canh giữ bầu trời Tổ quốc: “…Chúng tôi luôn chú trọng xây dựng hình tượng truyền thống của cha ông để truyền thụ kinh nghiệm cho thế hệ trẻ. Thông qua các dịp kỉ niệm của bộ đội Tên lửa, Cao xạ, Không quân, Ra đa... những bài học xương máu ngày xưa được chuyển tải sinh động vào thực tiễn huấn luyện hôm nay… Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực có nhiều diễn biến phức tạp, yêu cầu bảo vệ vững chắc bầu trời Tổ quốc ngày càng cao, truyền thống ấy được phát huy bằng những hành động thiết thực trong mọi mặt công tác…” Những chia sẻ của Trung tướng Trần Ngọc Quyến giúp bạn đọc hiểu được rõ hơn nhiệm vụ của những người lính Phòng không - Không quân hôm nay.
Tại Tổng đài của Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đóng tại Trung tâm Phát thanh - Truyền hình Quân đội, số 165 - Xã Đàn, hàng nghìn cuộc gọi vẫn liên tiếp gọi đến các tổng đài viên, phòng tiếp công dân mỗi ngày cũng tiếp đón cả trăm lượt khách là thân nhân liệt sĩ, cựu chiến binh, nhân chứng đến thông tin về liệt sĩ và phần mộ. Trong bối cảnh hối hả ấy, cuộc trò chuyện của VNQĐ với Đại tá, nhà báo Trịnh Tùng Lâm, Thành viên Tổ giúp việc trực tiếp cho Phó Thủ tướng, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia 515, Tổ phó thường trực Tổ truyền thông chuyên trách của Chiến dịch, Phó Giám đốc Trung tâm Phát thanh - Truyền hình Quân đội đã diễn ra với những bề bộn tưởng như không bao giờ khép lại…
Bài trò chuyện Lời hiệu triệu quốc gia để những người con đã hi sinh cho Tổ quốc được trở về nhà sẽ mở ra thêm những góc nhìn sâu sắc về Chiến dịch này.
Phần Văn xuôi được tiếp tục với những tác phẩm và bài viết ấn tượng.
Truyện ngắn Trái tim người lính của Hồ Tĩnh Tâm dung dị mà giàu sức lay động về một người lính đã đi qua chiến tranh nhưng chưa bao giờ rời khỏi tinh thần của người lính. Qua cuộc đời ông Sáu, từ những năm tháng chiến đấu, mất mát riêng tư đến cuộc sống đời thường đầy nghĩa tình, tác phẩm làm nổi bật một trái tim luôn biết yêu thương, sẻ chia và cưu mang những phận người bất hạnh. Chất Nam Bộ hóm hỉnh, chân chất khiến những câu chuyện về chiến tranh, tình yêu, gia đình và đồng đội hiện lên gần gũi mà sâu sắc. Đằng sau tiếng cười sảng khoái của người cựu binh là một tâm hồn giàu lòng trắc ẩn và một tình yêu Tổ quốc mãnh liệt.
Truyện ngắn Mãi là người lính Điện Biên của Thanh Tám là câu chuyện cảm động về cuộc đời cụ Phòng, từ một đứa trẻ nghèo khổ, đói khát đến người lính tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ. Qua những kí ức chiến tranh, tình đồng đội và tình yêu với Sua, tác phẩm khắc họa vẻ đẹp của một con người đi qua những mất mát mà vẫn giữ trọn lòng nhân hậu. Đặc biệt, hình ảnh cụ Phòng nhặt ve chai để dành tiền mua quà cho đồng đội và những người bất hạnh đã tạo nên một dư âm sâu lắng về sự tử tế, nghĩa tình.
Truyện ngắn Nắng trên đỉnh Tao Dung của Đặng Bá Canh khắc hoạ hình ảnh Thuận, một người lính biên phòng, gần hai mươi năm gắn bó với bon làng Tua Sar và những phận người nơi biên viễn. Qua hình ảnh Thuận cưu mang đứa trẻ bị bỏ rơi, cảm hóa người dân, gìn giữ tình làng nghĩa xóm và đối diện với những lựa chọn đầy day dứt, tác phẩm làm nổi bật vẻ đẹp của người lính trong đời thường. Những câu chuyện về cu Ken, cô giáo Mai, già làng Ma Lếch và người đàn ông lầm lỗi Y Sanh đan xen, tạo nên một bức tranh đời sống vùng biên vừa khắc nghiệt vừa ấm áp tình người.
Bút kí dự thi Những liệt sĩ trở về của Nguyễn Hội là một bài viết xúc động về hành trình lần tìm dấu tích và đưa những người lính đã hi sinh trong Tết Mậu Thân 1968 trở về với đồng đội, gia đình và lịch sử. Từ những tấm ảnh cũ, lời kể của nhân chứng đến những mũi xẻng lặng lẽ đi sâu vào lòng đất, tác phẩm dựng lại một cuộc tìm kiếm vừa công phu, khoa học vừa thấm đẫm tình người. Qua đó, tác giả làm nổi bật nghĩa tình của những người lính hôm nay đối với đồng đội đã khuất và đạo lí không để những người đã hi sinh bị lãng quên.
Bút kí dự thi Những người lính biên thùy của Nguyễn Vũ Điền là hành trình trở về với những kí ức chiến tranh và những người lính đang lặng thầm giữ gìn biên cương Tổ quốc. Từ một chuyến đi Chiềng Khương, tác giả lần theo dấu vết của những người lính đã ngã xuống trận Hoa Lư năm 1978, gặp lại những nhân chứng và nối quá khứ với hiện tại qua hai thế hệ người lính biên phòng. Những câu chuyện về sự hi sinh, những cái tên cần được trả lại chính xác trên bia đá và những bình dị của đời lính hôm nay làm nên chiều sâu nhân văn của bút kí.
Bút kí dự thi Hành trình từ những chuyến xe rau của Tống Phước Bảo kể về cuộc đời Triệu Văn Hùng, từ một cậu bé nghèo từng lỡ dở việc học, mưu sinh bằng những chuyến xe rau trong đêm, đến người lính rồi trở thành giảng viên Học viện Kỹ thuật Quân sự. Qua một hành trình nhiều nhọc nhằn nhưng không khuất phục, tác giả làm nổi bật sức mạnh của ý chí, khát vọng học tập và khả năng tự thay đổi số phận. Câu chuyện giản dị, chân thực, giàu sức lay động về một người trẻ đã đi qua nghịch cảnh để trưởng thành trong màu áo lính.
Kí ức lính Tàu xuyên rừng đi... ăn phở của Xuân Phượng và Nhớ một lần qua cầu của Phạm Thạch là những kỉ niệm sâu sắc, xúc động, những câu chuyện gắn với một thời gian khó mà thiêng liêng của dân tộc.
“Truyện ngắn hay tác giả tự chọn” giới thiệu tác phẩm Tiếng rền của đá của Trần Thị Tú Ngọc.
Phần Thơ tiếp tục quy tụ nhiều tác giả tên tuổi, những cây bút đã có nhiều năm gắn bó với VNQĐ. Qua những trang thơ, các đề tài chiến tranh cách mạng, quê hương, đất nước, con người được nhìn từ nhiều chiều kích, trong đó chiều sâu văn hóa và lịch sử tạo nên những dư vang riêng.
Khi cuộc thi đang bước vào giai đoạn quan trọng, những gương mặt và tiếng thơ đáng chú ý cũng dần hiện lên qua những tác phẩm giàu liên tưởng, cảm xúc, đặc biệt trong cách khám phá hình tượng người lính hôm nay. Sự đa dạng của tiếng nói thơ ca cùng những tìm tòi về cách biểu đạt cho thấy cuộc thi đang thực sự trở thành một không gian được người viết quan tâm, đồng thời mở ra nhiều kì vọng về những tác phẩm có sức sống lâu dài.
Văn học nước ngoài giới thiệu truyện ngắn Thuốc lá Indonesia của nhà văn người Pakistan - Rafaqat Hayat. Truyện do Phạm Gia Hân dịch từ tiếng Anh.
Phần Bình luận văn nghệ với sự tham gia của các tác giả: Hà My, Đỗ Anh Vũ, Đỗ Thị Thu Thuỷ, Vũ Thanh, Hoàng Phong Tuấn, Trịnh Bá Đĩnh, Bảo Lộc, Lê Thành Nghị, Phùng Phương Quý.
Bài viết Hình tượng đất nước trong ca khúc Việt Nam hiện đại khái quát hành trình hình thành và biến đổi của cảm hứng đất nước trong âm nhạc Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến nay. Qua những ca khúc tiêu biểu, tác giả cho thấy hình tượng Tổ quốc hiện lên vừa hào hùng trong chiến tranh, vừa trữ tình, sâu lắng trong hòa bình và ngày càng đa dạng trong cảm thức của các thế hệ nghệ sĩ. Từ đó, bài viết phác nên một diện mạo phong phú của tình yêu đất nước qua âm nhạc.
Giai đoạn 1930 - 1945 đánh dấu bước phát triển khác của nền văn học Việt Nam hiện đại, trong đó văn xuôi quốc ngữ đóng vai trò trụ cột cho quá trình hiện đại hoá. Sự hiện đại hoá ở đây được hiểu theo nghĩa là bước xa hơn so với truyền thống, về mặt bút pháp, đề tài và đặc biệt là sự liên kết với tiến trình hiện đại hoá thế giới (modernism movement - đã bắt đầu ở châu Âu từ đầu thế kỉ XX). Bài viết Đọc lại văn xuôi Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945 sẽ có những bàn luận sâu sắc xoay quanh chủ đề này.
Còn nhiều bài viết hấp dẫn, mang tính phân tích, kiến giải, luận bình về các lĩnh vực của văn học nghệ thuật. Những đề tài cũ được nhìn nhận theo những nghiên cứu mới; những chân dung và tác phẩm được lí giải, phân tích kĩ lưỡng; những câu chuyện, trao đổi về nghề viết sẽ góp phần làm nên sự phong phú cho phần này.
Tạp chí Văn nghệ Quân đội số 1091+1092 dày 200 trang dự kiến sẽ phát hành ngày 25/8/2025. Thân mời các bạn đón đọc!
Văn
VNQĐ Xây dựng “Vòm phòng không bền vững” canh giữ bầu trời Tổ quốc 3. Nguyễn Hội Những liệt sĩ trở về 12. Nguyễn Vũ Điền Những người lính biên thuỳ 21. Trần Thị Tú Ngọc Tiếng rền của đá 43. Xuân Phượng Tàu xuyên rừng đi... ăn phở 54. Hồ Tĩnh Tâm Trái tim người lính 61. Thanh Tám Mãi là người lính Điện Biên 73. Hoàng Thu Oanh - Trịnh Tùng Lâm Lời hiệu triệu quốc gia để những người con đã hi sinh cho Tổ quốc được trở về nhà 97. Đặng Bá Canh Nắng trên đỉnh Tao Dung 110. Tống Phước Bảo Hành trình từ những chuyến xe rau 118. Phạm Thạch Nhớ một lần qua cầu 150.
Thơ
P.N. Thường Đoan Đêm màu tro; Viết lên ngực thanh xuân; Lính ở đảo 33. Hải Từ Những khúc ca gửi đá 36. Phạm Trọng Thanh Những tin yêu còn mãi 37. Du An Hành quân; Thư gửi mẹ 39. Nguyễn Thánh Ngã Sóng Côn Đảo; Chiều Xa Mát 41 VNQĐ giới thiệu thơ Trần Thanh Dũng Miệt đồng chín tới; Gặt hái những vì sao; Tha La mùa mưa về làm tổ 69. Đinh Thị Như Thuý Cây mù u trên đảo Sơn Ca; Khi tàu rời cảng 82. Nguyễn Việt Chiến Màu mây xanh phủ bóng dưới quân kỳ; Đất hoá trầm thương nhớ hoá quê hương 84. Hoàng Vũ Thuật Người con gái dân tộc Choang; Tiếng đêm; Nghịch lí 87. Đoàn Thị Ký Còn duyên 89. Tô Ngọc Thạch Một phương trời không tôi 90. Nguyễn Quang Hưng Câu chuyện bầu trời; Bên một đoạn tường thành; Đến trước bia liệt sĩ 91. Nguyễn Xuân Đạt Tìm mộ bạn 94. Trần Xuân Trường Nhớ làng 96. Trương Minh Hiếu Đón mưa trên đảo Núi Le 127. Lữ Hồng Ru đất; Sóng gọi 129. Nguyễn Minh Đức Dấu chân sư đoàn 133. Đoàn Trọng Hải Trong tiếng chiêng người làng Châu Ro mở hội 134. Nguyễn Đức Hưng Về giữa màu xanh 136. Nguyên Như Thao trường phía biển; Đi tìm miền sót lại 137. Trần Việt Hoàng Suối vẫn chảy ở A Lưới; Tiếng nổ thao trường; Giày cũ 139. Hoàng Quý Ghi ở Ma Thiên Lãnh; Mắt chớp Hòn Cau 155. Hoàng Dương Phía sau màu lá (Đọc Những nẻo đường màu lá của Hoài Khánh) 158.
Văn học nước ngoài
Rafaqat Hayat
Thuốc lá Indonesia (Phạm Gia Hân dịch từ tiếng Anh) 143.
Bình luận văn nghệ
Hà My Kể chuyện về mùa thu độc lập 162. Đỗ Anh Vũ Hình tượng đất nước trong ca khúc Việt Nam hiện đại 166. Đỗ Thị Thu Thuỷ Quốc huy Việt Nam và những giá trị mĩ thuật 170. Vũ Thanh Tiếng cười lạc quan trong Nhật ký trong tù 172. Hoàng Phong Tuấn Định chế tuyên truyền văn nghệ của Đảng Cộng sản Việt Nam những năm đầu kháng chiến chống Pháp 178. Trịnh Bá Đĩnh Hình ảnh âm nhạc trong Thơ mới 183. Bảo Lộc Đọc lại văn xuôi Việt Nam giai đoạn 1930-1945 190. Lê Thành Nghị Năm tháng qua đi, bóng người còn lại 194. Phùng Phương Quý Những cung đường “cơm Bắc giặc Nam” 198.
Minh hoạ, ảnh
Bìa 1: Nắng thôn cao Tranh của hoạ sĩ Cao Thanh Sơn
Minh hoạ: Lê Trí Dũng, Bùi Quang Đức, Phạm Hà Hải, Vũ Đình Tuấn, Quốc Trung, Lê Anh Vân
VNQD