Các nhà bán lẻ Anh Quốc gần đây cho biết tác phẩm của nữ tiểu thuyết gia người Ireland Sally Rooney đã bán hết sạch sau khi thông tin sách của bà sẽ bị rút khỏi thị trường Anh Quốc được công bố chính thức.
Sally Rooney là một trong những nhà văn được đánh giá cao nhất thuộc thế hệ mình.
Cụ thể, 4 cuốn tiểu thuyết của Sally Rooney đã tẩu tán hết sau khi thông tin tác phẩm của bà sẽ bị thu hồi khỏi thị trường Anh trong thời gian tới, do sự ủng hộ dành cho tổ chức Palestine Action trong cuộc xung đột tại dải Gaza suốt thời gian qua. Ước tính doanh số bán hàng đã tăng vọt gần 300% chỉ trong một tuần, cùng lúc nhiều nhà văn nổi tiếng kí thư ủng hộ nữ tác giả chống lại lệnh cấm, bao gồm những tên tuổi lớn như Annie Ernaux, Arundhati Roy, Ali Smith, Kamila Shamsie, Zadie Smith…
Bookmarked, một hiệu sách độc lập ở Bristol, từng nhập 3 cuốn tiểu thuyết của Sally Rooney từ NXB Faber cho biết khi có thông báo sẽ ngừng bán sách của nữ tác giả, tất cả số sách đã được mua hết chỉ trong vài giờ. Bà Evelyn - quản lí cửa hàng tiết lộ giờ đây hiệu sách của mình không còn một cuốn nào nữa: “Nghĩ lại, tôi thấy lẽ ra chúng tôi nên trưng bày chúng đằng sau lớp kính, cứ thế giữ nguyên cho đến khi nào điều luật nói trên bị bãi bỏ hẳn”. Bà nói thêm: “Việc ngừng phát hành sách của Rooney do Faber xuất bản khiến tôi cảm thấy thật sự rợn người. Điều khiến tôi lo lắng nhất là tiền lệ mà nó tạo ra... Liệu rồi chúng ta ngày càng quen với việc thấy những chuyện như thế này sao? Chúng từng xảy ra ở nhiều quốc gia, nhưng giờ là trước cửa nhà”.
Trong những năm qua, Rooney được đánh giá là tiểu thuyết gia nổi tiếng nhất thuộc thế hệ của mình. Riêng tác phẩm Giữa hai chúng ta đã bán được hơn một triệu bản chỉ riệng ở Anh, và kể từ đó, mỗi cuốn sách mới của bà đều được coi là một sự kiện lớn trong ngành xuất bản, với những hàng dài người xếp hàng chờ mua vào lúc nửa đêm. Nhưng giờ thì những tác phẩm ấy đang dần biến mất khỏi các giá sách.
Động thái nói trên bắt nguồn từ giữa năm ngoái, khi Rooney cho biết mình sẽ sử dụng hoàn toàn nhuận bút có được từ sách và việc chuyển thể để hỗ trợ tổ chức Palestine Action. Tuy vậy bởi tổ chức này bị chính quyền Anh xem là hội nhóm khủng bố vào tháng 7 năm 2025, dẫn đến hành động hỗ trợ được xem là tội hình sự, có thể phạt tù đến 14 năm. Đứng trước điều này, Tòa án tối cao đã ra phán quyết điều luật nói trên là bất hợp pháp vào tháng 2 năm nay, thế nhưng Tòa án phúc thẩm sau đó lại bác bỏ quyết định 4 tháng sau đó, dẫn đến lệnh cấm vẫn còn hiệu lực. Về phía mình, vào tháng 8 năm 2025, chỉ vài tuần sau khi Palestine Action bị cấm, Rooney đã viết trên tờ Irish Times rằng nếu việc ủng hộ nhóm này khiến cô trở thành “người ủng hộ khủng bố” theo luật pháp Anh, thì “cứ vậy đi!”. Kể từ đó cô cho biết mình không còn có thể đến Anh một cách an toàn mà không bị bắt giữ, và đã nhờ biên tập viên đến London nhận giải thưởng thay mình.
Việc ngừng phát hành các tác phẩm của Rooney tại Anh Quốc không chỉ ảnh hưởng đến độc giả mà còn là cả hệ sinh thái xuát bản.
Tuần trước, NXB Faber cho biết luật pháp Anh quốc không cho phép họ chuyển lợi nhuận từ Vương quốc Anh cho Rooney, do đó họ đã quyết định - với sự đồng ý hoàn toàn của cô - ngừng bán tác phẩm của nữ tác giả. Hiện các ấn bản hiện có vẫn có thể được giao dịch, chỉ là không bổ sung thêm. Trước tình thế đó, rất nhiều độc giả đã đổ xô đi mua những ấn bản còn lại. Tổ chức kiểm toán độc lập trong ngành xuất bản Nielsen BookScan chia sẻ với tờ The Guardian rằng Sally Rooney đã bán được 4.531 cuốn sách chỉ trong tuần trước, tăng 291% so với tuần trước khi thông báo được đưa ra. Điều này cũng kéo theo việc tăng giá ở thị trường chợ đen. Nói về điều này, Alim Kheraj - chủ hiệu sách Juno Books ở Sheffield cho biết đây là sự vụ “chưa có tiền lệ”: “Chúng tôi nhận được nhiều đơn đặt hàng ủng hộ Rooney, thế nhưng sách đã hết sạch. Tôi không nhớ có lần nào nhà xuất bản phải thu hồi sách vì sự ủng hộ của một tác giả cho một tổ chức cụ thể nào đó. Điều này thực sự đáng sợ!”
Không chỉ được bán với giá “cắt cổ” tại thị trường chợ đen, một hình thức buôn lậu sách hoàn toàn hợp pháp cũng đã nổi lên chỉ sau một đêm ở phía bên kia biển Ireland: Đó là chuyển sách từ đảo quốc này cập bến nước Anh. Đơn cử hiệu sách Kennys ở Galway chuyên giao hàng toàn cầu cho biết doanh số bán sách của Rooney đã tăng gấp 10 lần kể từ khi thông báo được đưa ra. Đại diện nơi này cho biết hầu như không có khách hàng mới nào là người Ireland, mà 95% sự tăng trưởng hoàn toàn đến từ nước Anh. Nhận định về tình hình, người này cho biết tình thế hiện nay thật đáng kinh ngạc, bởi lẽ trong nhiều thế kỉ người ta đến Anh để đọc tác phẩm mà Ireland cấm, chứ không phải ngược lại.
Không hoàn toàn “tự do” như Nam Ireland, nhưng Bắc Ireland cũng đang trở thành một nơi trung chuyển rất được chú ý. Theo đó nơi này có thể tiếp cận cả thị trường Anh và Ireland sau Brexit, do đó các nhà sách tại đây sẽ bán sách của Rooney bằng cách nhập từ Cộng hòa Ireland, cũng như phân phối đến cả nước Anh bằng cách gửi sang bờ biển bên kia. Lesley Price - chủ hiệu sách Bridge Books ở hạt Down, cho biết bà đã nhận được “vô số” đơn đặt hàng trên website, hầu hết đều gửi đến Anh, dẫn đến doanh số bán hàng tăng “gấp 10 lần, thậm chí là còn hơn nữa”. Vị này cho biết: “Tôi không tin vào việc cấm sách. Tôi biết đó không phải là lệnh cấm, nhưng tôi đoán đó là một hình thức kiểm duyệt nào đó, và điều đó khiến tôi thấy không thoải mái.” Khi đăng tải trên mạng rằng Bridge Books sẽ tiếp tục bán sách của Rooney, Lesley cho biết phản hồi nhận được đa phần là tích cực, ngoại trừ một vài trường hợp: “Cũng có nhiều người gọi tôi là ủng hộ khủng bố và muốn gây hại cho công việc kinh doanh của tôi.”
Không chỉ những người bán sách mà các nhà văn cũng đã lên tiếng công khai ủng hộ Rooney. Cụ thể một bức thư ngỏ có chữ kí của hàng trăm tác giả, trong đó có những cây viết hàng đầu như Patrick Ness, Damian Barr và Juno Dawson, đã kêu gọi chính phủ hành động. Vào đầu tuần này, bức thư thứ hai được đăng trên tờ New Statesman cũng thu hút chữ kí của các nhà văn như Zadie Smith, Annie Ernaux, Naomi Klein và người đoạt giải Nobel Văn học 2026 Anne Carson. Bức thư tuyên bố: “Sally Rooney là một nhà văn, không phải là một kẻ khủng bố”. Ngoài ra, các diễn viên của phim chuyển thể tiểu thuyết Giữa hai chúng ta như Daisy Edgar-Jones và Paul Mescal cũng đã kí tên để cùng lên tiếng.
Nhà văn Juno Dawson cho biết: “Tôi rất lo ngại về sự đàn áp tư tưởng mà Orwell đã từng tiên đoán như thế này đây. Điều đó có thể xảy ra với bất cứ ai. Cả trong suốt lịch sử lẫn ngày nay, việc siết chặt tự do nghệ thuật là dấu hiệu đặc trưng của chủ nghĩa phát xít đang dần trỗi dậy.” Trong khi đó nhà văn Nikesh Shukla cho biết ông đã kí tên để thu hút sự chú ý đến điều mà ông cho là sai trái trong việc cấm sự ủng hộ đối với Palestine Action, mà theo ông là “gây tổn hại đến lĩnh vực nghệ thuật, văn học và tự do ngôn luận”. Jemimah Steinfeld, giám đốc điều hành của Index on Censorship, cho biết: “Việc cấm Palestine Action đã cho thấy Đạo luật Chống khủng bố quá khuôn khổ về cấu trúc và phạm vi áp dụng. Việc bắt giữ hàng nghìn người biểu tình ôn hòa sau đó càng làm nổi bật thêm điểm này.” Tia sáng hi vọng là trước sự phản đối quá lớn, Bộ trưởng Ngoại giao Ireland - Helen McEntee cho biết mình sẽ trực tiếp nêu vấn đề này với Ngoại trưởng Anh Ed Miliband trong thời gian tới để xem có cách giải quyết hay không.
Tuy vậy về phía độc giả, mối lo ngại nhiều hơn là họ sẽ không bao giờ còn có thể tiếp cận những tác phẩm tiếp theo của Rooney nữa, bởi trên thực tế Intermezzo – tiểu thuyết thứ 4 của cô – xuất hiện cách đây đã hai năm rồi. Chủ hiệu sách Kennys ở Galway bày tỏ: “Điều gì sẽ xảy ra khi cô ấy ra mắt cuốn sách mới, mà tôi cho rằng không còn xa nữa? Liệu nó có được bày bán ở Anh không? Với tôi đó mới là chuyện quan trọng hơn cả”. Không dừng ở đó, không chỉ độc giả mà các hiệu sách độc lập cũng theo rất sát diễn biến nói trên, khi đại diện một cửa hàng cho biết: “Thật sự thì một số tựa sách, như của Sally Rooney, sẽ quyết định sự thành bại của cả một năm. Lệnh cấm nói trên không chỉ ngăn cản một tác giả, một cộng đồng độc giả, mà còn là cả hệ sinh thái xuất bản nữa. Và vấn đề ấy lớn hơn ta tưởng”.
NGÔ THUẬN PHÁT dịch từ The Guardian
VNQD