Ra đời vào năm 1992, Rượu độc mang đặc trưng thời kì sáng tác đầu của tác giả Higashino Keigo, vừa mang không khí thời đại đậm nét.
Một nữ phục vụ được phát hiện đã tử vong trong căn phòng phòng kín. Qua điều tra sơ bộ và lời khai của người đầu tiên tìm thấy thi thể cô, cảnh sát nhận định đây là một vụ tự tử vì tình. Tuy nhiên, có những người không thể thỏa mãn với kết luận này. Là Kyoko, người bạn cùng công ty với cô và Shibata, cảnh sát phụ trách của chính vụ án này. Họ lặng lẽ điều tra rồi phát hiện hàng loạt bi kịch cá nhân từ quá khứ tới thực tại, giữa thời hậu kinh tế bong bóng.
Nhà văn Higashino Keigo.
Án mạng trong phòng kín – yếu tố trinh thám
Là tác phẩm thuộc về thời kì sáng tác đầu của tác giả Higashino Keigo, có thể nói tiểu thuyết Rượu độc đã mang trọn vẹn đặc điểm về một tiểu thuyết trinh thám cổ điển xoay quanh một vụ án mang hình thức phòng kín. Khi gần như mọi chứng cứ, nhân chứng và cả quá trình cảnh sát điều tra, đều hướng đến kết luận, người nữ phục vụ có tên Makimura Eri đã tự sát trong căn phòng ấy. Động cơ tự tử xuất phát từ mối tình vụng trộm với giám đốc điều hành Marumoto Hisao, nguyên nhân tử vong do độc kali xyanua trong rượu nạn nhân đã uống và chất độc đó, cũng do chính nạn nhân chuẩn bị.
Vụ án trong phòng kín vẫn luôn tạo sự chú ý trên nhiều khía cạnh, đặc biệt ở quá trình lí giải, vụ án xảy ra ở phòng kín đó, là án mạng hay tự sát. Và nếu là án mạng, thủ pháp hung thủ sử dụng thủ pháp nào để xây dựng lên một căn phòng kín. Từ đó, người điều tra tìm tới căn nguyên, cội rễ động cơ lẫn những khuất khúc ẩn sâu phía sau cái chết của nạn nhân.
Trinh thám cổ điển với vụ án phòng kín là thế, mà Rượu độc cũng vậy. Cái chết của Makimura Eri, dù nhiều chứng cứ đã dẫn tới kết luận cô tự sát trong phòng kín nhưng vẫn có những người không thể chấp nhận kết quả điều tra như thế.
“Sự việc không đơn giản như vậy”
Cái chết của người nữ phục vụ đó không đơn giản. Không đơn giản cả trong hiện trường lẫn ẩn tình phía sau cái chết này. Bởi Makimura Eri lên Tokyo, vào công ty phục vụ tiệc Bambi Banquet làm việc, đã mang theo cả hành trang về quá khứ mất mát thương tổn, không chỉ của riêng cô, mà còn liên đới tới bao cá nhân, con người khác. Có người muốn tìm tới sự thật cô nắm giữ, và có những kẻ, muốn cô chôn vùi vĩnh viễn sự thật đó.
Chai rượu độc tìm thấy giữa căn phòng 203 là tang chứng trong vụ án, là nguyên nhân chính khiến nạn nhân tử vong cũng là gợi ý làm dấy lên mối hoài nghi trong lòng những ai nhìn nhận vụ án này “không đơn giản”. Họ nghi ngờ động cơ cái chết, họ nghi ngờ ngay chính kẻ đầu tiên phát hiện ra nạn nhân, họ nghi ngờ tính “phòng kín” tại hiện trường. Họ lần tìm về quá khứ của Eri, bất kể hành động đó có phần quá bổn phận hay thậm chí, có thể đẩy họ vào cảnh nguy hiểm.
Yếu tố án mạng phòng kín cuốn hút người đọc vào hành trình người điều tra phân tích, phá án rồi dần chứng minh, “phòng kín” lại chẳng hề “kín”. Từ đó Keigo đi sâu, khai thác nội tâm, quá khứ mỗi cá nhân sống giữa bối cảnh Nhật Bản đương thời, làm nên Rượu độc, vừa mang đặc trưng của dòng tiểu thuyết trinh thám cổ điển, vừa mang tính riêng biệt thuộc về văn chương Higashino Keigo.
Bi kịch cá nhân
Như đã nói, dù là tác phẩm thuộc về thời kì sáng tác đầu và mang đậm dấu ấn của văn học trinh thám cổ điển thì bên cạnh việc dày công xây dựng thủ pháp tạo ra vụ án trong phòng kín thì hơn cả, với Rượu độc, Higashino Keigo đã khắc họa nên bóng hình những con người mang theo bi kịch cá nhân giữa xã hội Nhật Bản thời hậu kinh tế bong bóng.
Trong trang văn Rượu độc, muôn mặt kiếp người hiện lên mà bất kể là nạn nhân hay hung thủ, sâu thẳm tâm hồn chừng như vẫn luôn mang thương tổn, chênh vênh bên bờ vực bi kịch mà bước đi trong thời biến động.
Là bi kịch của kẻ có tài giữa đời sống mưu sinh bộn bề, bị lợi dụng, gánh chịu tiếng oan mà chẳng thể giãi bày cùng ai, tới tận lúc lìa đời, thay vì người ta nhớ tới tài năng của anh, thứ người ta nhớ lại chỉ là một kẻ vô danh với vụ án oan nghiệt năm nào. Là bi kịch tình yêu đẩy người phụ nữ lên đường tìm về công lí mà thứ cô nhận về, chỉ là bi kịch của sự tận diệt. Là bi kịch gia đình với những mất mát không thể vãn hồi. Hay là bi kịch về sự vỡ vụn mộng tưởng của những người trẻ, mang theo giấc mộng đổi đời song tới tận cùng lại nhận ra, bản thân cô đơn cùng cực như thế nào.
“Trái tim cô tràn ngập cảm giác buồn bã, nhưng hơi khác một chút so với cảm giác mất đi một người bạn. Cô ấy sống một mình, Kyoko cũng vậy. Cô tưởng tượng nếu mình là người chết lúc này, người ta cũng sẽ bàn tán, tán gẫu với nhau hệt như những cuộc hội thoại cô vừa trải qua khi nãy. Nói chung, chẳng có một ai thực sự biết gì về cô cả.”
Và hơn cả là bi kịch của những kẻ đã sống mà luôn phải mang theo trên gương mặt những chiếc mặt nạ che giấu nội tâm, giấu đi bản ngã lẫn cái tôi đầy tham vọng. “Vậy là từ trước đến giờ hắn vẫn luôn đeo mặt nạ? […] một chiếc mặt nạ có sắc màu phù hợp nhất để diễn vai thằng hề.”
Dẫu rằng, giữa cuộc đời người ta sống không thể thiếu đi tham vọng, nhưng khi tham vọng trở thành thứ chấp niệm ích kỉ hiện hình trong những hành động ti tiện thì tham vọng sẽ trở thành thứ rượu độc gặm nhấm lương tri con người để rồi cuối cùng đẩy người ta tới bờ vực hủy diệt.
Giữa thời buổi đầy biến động của một nước Nhật vừa trải qua nền kinh tế bong bóng, nhiều sự đổi thay và cũng khiến hàng loạt ngành nghề, nhất là ngành dịch vụ trở nên điêu đứng, con người với những toan tính lẫn thương tổn thuộc riêng mỗi cá nhân, lần nữa đối diện trước giá trị tồn tại của cái tôi cá nhân cùng chân giá trị cuộc sống. Nếu gạt bỏ đi lớp vỏ kim tiền, người ta thật sự cần gì trong thời cuộc xoay vần này?
Chất độc ăn mòn lương tri con người
Rượu độc, tiêu đề tác phẩm và cũng là hình ảnh xuyên suốt như đã trở thành biểu tượng mang nhiều sức gợi trong sáng tác này của tác giả Higashino Keigo. Bởi Rượu độc, trước hết vừa chỉ tồn tại đầy hữu hình khi là tang chứng, vật chứng, cũng là manh mối giúp người điều tra phá giải bí ẩn căn phòng kín, tìm ra hung thủ thật sự. Đồng thời, Rượu độc lại vừa tượng trưng cho bi kịch lẫn vực thẳm của tận diệt sau hết thảy tham vọng người ta đã bất chấp đánh đổi cả lương tri.
Xoay quanh “rượu độc” câu chuyện mở ra với những lớp lang, tầng bậc trong cấu trúc truyện lồng truyện đặc trưng của văn chương Higashino Keigo. Dưới điểm nhìn trần thuật gần như theo hai nhân vật trung tâm: người nữ phục vụ Kyoko và người thanh tra Shibata, câu chuyện không đơn thuần chỉ gói trọn trong vụ án hiện tại ở Tokyo mà đã xuôi ngược thời gian, trở về vụ án thuở quá vãng, khơi dậy lại những vết thương chưa từng khép miệng mà đi tới tận cùng sự thật vẫn phong kín. Dẫu rằng, sự thật đó có nghiệt ngã tới đâu.
Trong tác phẩm nhiều lớp truyện quyện hòa quá khứ - hiện thực, con người hiện lên trang văn Keigo tiên sinh, dường như ai cũng mang theo những chiếc mặt nạ, không riêng gì chiếc mặt nạ “thằng hề” của cá nhân nào. Những chiếc mặt nạ che giấu quá khứ, che giấu nội tâm và rồi, khi gỡ bỏ lớp mặt nạ để chỉ còn cái tôi trần trụi, người ta chừng như mới cay đắng nhận ra, bản thân cô đơn xiết bao.
Và biểu tượng chiếc mặt nạ trong tác phẩm mang đậm không khí carnaval khi xã hội, như một sân khấu kịch khổng lồ, cũng là biểu tượng gần như xuyên suốt văn nghiệp đồ sộ của tác giả Higashino Keigo vậy.
MỌT MỌT
VNQD