.DƯƠNG HỒNG NGỌC - BẢO YÊN
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ truyền thông số, cách thức con người tiếp cận và tiêu thụ nội dung đã có sự thay đổi đáng kể, đặc biệt là ở nhóm đối tượng giới trẻ. Với sự phổ biến của các nền tảng như TikTok, Facebook và YouTube, giới trẻ ngày nay không chỉ là người tiếp nhận thông tin mà còn là người tạo ra và lan truyền nội dung. Điều này khiến cho các hoạt động truyền thông truyền thống dần trở nên kém hiệu quả nếu không có sự đổi mới phù hợp. Đối với lĩnh vực điện ảnh, đặc biệt là phim Việt Nam về đề tài chiến tranh, việc tiếp cận giới trẻ luôn là một bài toán khó. Các bộ phim thuộc thể loại này thường gắn liền với yếu tố lịch sử, chính trị và tinh thần dân tộc, do đó dễ bị đánh giá là khô khan, thiếu hấp dẫn đối với khán giả trẻ - những người có xu hướng ưu tiên nội dung giải trí nhanh, mang tính cá nhân hóa và dễ chia sẻ.
Tuy nhiên, trong những năm gần đây, một số bộ phim như Mưa đỏ hay Đào, Phở và Piano đã cho thấy những tín hiệu tích cực trong việc thay đổi cách tiếp cận công chúng. Không chỉ dừng lại ở nội dung phim, các hoạt động truyền thông đi kèm cũng có nhiều đổi mới, đặc biệt là trong việc tận dụng các nền tảng mạng xã hội và xây dựng nội dung phù hợp với thị hiếu của giới trẻ. Chính vì vậy, việc nghiên cứu cách thức mà các bộ phim này sử dụng hoạt động truyền thông để tiếp cận giới trẻ vừa có ý nghĩa về mặt học thuật vừa có giá trị thực tiễn cao, góp phần định hướng cho các chiến lược Quan hệ công chúng trong ngành điện ảnh Việt Nam. Vấn đề đặt ra ở đây không phải là các bộ phim chiến tranh đã sử dụng những phương thức truyền thông nào để tiếp cận giới trẻ, mà điều đáng quan tâm hơn là vì sao những câu chuyện về chiến tranh, vốn tưởng như thuộc về quá khứ xa xôi, vẫn có khả năng tạo ra sự đồng cảm trong một thế hệ sinh ra và lớn lên trong môi trường số. Trong bối cảnh đó, hoạt động truyền thông không đơn thuần là công cụ quảng bá tác phẩm mà còn trở thành một kênh trung gian giúp kí ức lịch sử được tái hiện, diễn giải và đối thoại với thế hệ trẻ bằng những hình thức phù hợp hơn với đời sống đương đại. Nghiên cứu hoạt động truyền thông của các bộ phim chiến tranh vì thế cũng là nghiên cứu cách mà kí ức chiến tranh đang được chuyển tải và tiếp nhận trong xã hội hiện nay.
Phim Đào, Phở và Piano
Bài viết này được thực hiện dựa trên kết quả bảng khảo sát với 102 người tham gia, trong đó tập trung chủ yếu vào nhóm khán giả trẻ (khảo sát thực hiện trong thời gian từ ngày 8/4/2026 đến ngày 13/4/2026). Cụ thể, nhóm tuổi từ 18 - 20 chiếm tỉ lệ cao nhất với 49%, tiếp theo là nhóm 21 - 24 tuổi chiếm 34,3%. Như vậy, tổng cộng hơn 83,3% người tham gia khảo sát nằm trong độ tuổi dưới 24. Đây là nhóm có mức độ sử dụng mạng xã hội cao, dễ tiếp cận các nội dung truyền thông số và cũng là đối tượng mục tiêu mà các chiến dịch quảng bá phim hiện nay hướng đến.
Nhìn vào bức tranh thị hiếu của khán giả trẻ hiện nay, kết quả khảo sát về dòng phim chiến tranh Việt Nam đã mang lại những bất ngờ lớn cho các nhà quản lí và giới chuyên môn. Trái ngược với định kiến bấy lâu về sự “thờ ơ” của thế hệ trẻ trước các đề tài lịch sử, có đến 77,4% phản hồi xếp mức độ quan tâm ở thang điểm cao (từ 4 đến 5). Sự quan tâm đột biến này cho thấy, dòng phim lịch sử, chiến tranh chưa bao giờ mất đi chỗ đứng, miễn là chúng được “thay áo mới”. Những câu chuyện cũ nhưng được kể bằng ngôn ngữ điện ảnh hiện đại, góc nhìn gần gũi và thấu hiểu tâm lí người trẻ chính là “chìa khóa vàng” mở cửa phòng vé. Tín hiệu tích cực này như một cú hích lớn, mở đường cho các nhà sản xuất tập trung đến các chiến dịch truyền thông để đưa điện ảnh nước nhà bứt phá.
Kết quả khảo sát cũng phản ánh một thực tế đáng chú ý: khoảng cách giữa giới trẻ và lịch sử có thể không lớn như những nhận định bi quan thường thấy. Điều mà thế hệ trẻ chưa thực sự “mặn mà” không hẳn là lịch sử hay chiến tranh, mà có thể là những cách tiếp cận mang tính áp đặt hoặc thiếu tính đối thoại. Khi chiến tranh được kể lại thông qua những số phận cụ thể, những trải nghiệm cá nhân và những cảm xúc gần gũi với đời sống hôm nay, lịch sử không còn là những sự kiện khô cứng mà trở thành những câu chuyện có khả năng khơi gợi sự đồng cảm. Đây cũng là xu hướng chung của nhiều nền điện ảnh trên thế giới khi tiếp cận các đề tài lịch sử trong bối cảnh truyền thông số phát triển mạnh mẽ.
Tuy nhiên, khi xét đến mức độ tiếp cận thực tế, dữ liệu lại cho thấy sự chênh lệch rõ rệt giữa các tác phẩm. Một số bộ phim nổi bật như Mưa đỏ có tỉ lệ người xem lên tới 84,3%, và Đào, Phở và Piano đạt 69,6%. Đây là những con số khá cao, cho thấy các phim này đã thành công trong việc tiếp cận khán giả trẻ. Ngược lại, nhiều bộ phim cùng đề tài lại có tỉ lệ người xem rất thấp, thậm chí không được nhiều người biết đến.
Sự khác biệt này phản ánh một vấn đề cốt lõi: mức độ quan tâm của khán giả không tự động chuyển hóa thành hành vi xem phim nếu thiếu các hoạt động truyền thông hiệu quả. Nói cách khác, dù nội dung phim có tiềm năng, nhưng nếu không được quảng bá đúng cách, phim vẫn khó tiếp cận được công chúng, đặc biệt là giới trẻ - nhóm có rất nhiều lựa chọn giải trí cạnh tranh.
Từ đó, có thể khẳng định rằng truyền thông đóng vai trò quyết định trong việc “kéo gần” phim chiến tranh đến với khán giả trẻ. Những bộ phim trên chủ yếu được biết đến qua Facebook (80,4%), TikTok (79,4%), báo chí, tin tức (53%) và thông qua các hình thức truyền thông khác như YouTube, người quen/bạn bè giới thiệu (47,1%), KOL/Influencer (25,5%)...
Những bộ phim có tỉ lệ tiếp cận cao thường là những phim có chiến lược truyền thông rõ ràng, tận dụng tốt các nền tảng phổ biến như mạng xã hội, video ngắn hay nội dung lan truyền. Ngược lại, các phim thiếu đầu tư vào truyền thông dễ rơi vào tình trạng “hay nhưng ít ai biết”. Sự thay đổi này một mặt phản ánh sự phát triển của công nghệ truyền thông, mặt khác cho thấy sự chuyển biến trong cách tiếp nhận văn hóa của giới trẻ. Nếu trước đây khán giả thường tiếp cận phim thông qua các kênh truyền thông chính thống, thì hiện nay việc khám phá và lựa chọn một bộ phim ngày càng gắn liền với trải nghiệm trên mạng xã hội. Trong môi trường ấy, những chia sẻ của bạn bè, các video ngắn, các trích đoạn giàu cảm xúc hay những cuộc thảo luận trực tuyến nhiều khi có sức tác động không kém các chiến dịch quảng bá truyền thống. Điều này đặt ra yêu cầu mới đối với các bộ phim chiến tranh: không dừng lại ở việc kể một câu chuyện hấp dẫn mà còn phải tạo ra khả năng đối thoại và lan tỏa trong cộng đồng mạng.
Khảo sát về mức độ ảnh hưởng của các phương thức truyền thông đến sự quan tâm của công chúng đối với tác phẩm điện ảnh đã cho thấy một cục diện đáng chú ý. Vượt qua nhiều yếu tố khác, nhạc phim đã vươn lên dẫn đầu, trở thành nhân tố tác động mạnh mẽ nhất đến người xem. Cụ thể, yếu tố này đã ghi nhận 51 phiếu đánh giá ở mức ảnh hưởng cao và 22 phiếu ở mức rất cao. Tỉ lệ này phản ánh rõ ràng rằng nhạc phim không chỉ đóng vai trò bổ trợ mà đã trở thành yếu tố dẫn dắt cảm xúc và thu hút khán giả ngay từ giai đoạn đầu tiếp cận. Điều này có thể lí giải bởi đặc trưng của dòng phim chiến tranh thường gắn với các chủ đề giàu cảm xúc như hi sinh, mất mát và tinh thần dân tộc, trong đó âm nhạc đóng vai trò khuếch đại cảm xúc, giúp khán giả dễ đồng cảm và ghi nhớ thông điệp. Bên cạnh đó, nhạc phim còn có khả năng lan tỏa mạnh mẽ trên các nền tảng số như TikTok, Facebook, YouTube, đây là những không gian được giới trẻ lựa chọn để tiếp cận nội dung thông qua âm nhạc trước khi xem phim. Nhờ đó, nhạc phim trở thành “cửa ngõ” giúp bộ phim tiếp cận công chúng, đồng thời kéo dài vòng đời truyền thông khi vẫn không ngừng lan truyền sau khi phim đã công chiếu.
Có thể thấy cụ thể qua phim Mưa đỏ khi chiến lược Music Marketing được triển khai song song với quá trình phát hành phim, giúp tác phẩm không chỉ gây ấn tượng bằng hình ảnh mà còn lan tỏa cảm xúc thông qua âm nhạc. Tiêu biểu là ca khúc Còn gì đẹp hơn do Nguyễn Hùng thể hiện (đây cũng là diễn viên trực tiếp tham gia trong phim). Bài hát được sáng tác dựa trên cảm hứng từ nội dung phim và trải nghiệm cá nhân của người thể hiện, mang màu sắc trẻ trung nhưng vẫn chứa đựng những ca từ giàu cảm xúc gắn với hình ảnh tuổi trẻ trong chiến tranh. Dù không phải nhạc phim chính thức, ca khúc vẫn tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ trên YouTube với hơn 55 triệu lượt xem tại kênh Galaxy Studio, trên TikTok với nhiều video cover, remix và sử dụng làm nhạc nền cho các nội dung cảm xúc, qua đó giúp thông điệp của phim tiếp cận khán giả trẻ một cách tự nhiên và gần gũi. Song song với đó, ca khúc Nỗi đau giữa hòa bình do ca sĩ Hòa Minzy thể hiện lại mang đến một sắc thái trầm lắng, sâu sắc và giàu tính tự sự. Ca khúc tập trung khắc họa nỗi đau và sự hi sinh thầm lặng của những người phụ nữ, đặc biệt là hình ảnh các bà mẹ Việt Nam trong bối cảnh hậu chiến. Giọng hát giàu cảm xúc cùng cách thể hiện da diết đã giúp bài hát nhanh chóng tạo được sự đồng cảm, lan tỏa rộng rãi trên YouTube và các nền tảng mạng xã hội, thậm chí vươn lên các bảng xếp hạng thịnh hành trong thời gian ngắn.
Điểm đáng chú ý là cả hai ca khúc đều không bị giới hạn trong phạm vi quảng bá phim mà còn có “đời sống” riêng trong cộng đồng người nghe. Nhờ đó, hiệu ứng truyền thông của Mưa đỏ được kéo dài và mở rộng vượt ra ngoài không gian rạp chiếu. Việc kết hợp hai bài hát với hai sắc thái: một bên trẻ trung, giàu năng lượng; một bên sâu lắng, đầy suy tư đã tạo nên sự cân bằng trong cảm xúc, đồng thời góp phần biến âm nhạc trở thành cầu nối quan trọng giữa bộ phim và khán giả. Qua đó, Mưa đỏ không chỉ được ghi nhớ như một tác phẩm điện ảnh mà còn như một dấu ấn cảm xúc lan tỏa mạnh mẽ trên không gian số. Nhìn rộng hơn, hiện tượng của Mưa đỏ cho thấy một xu hướng mới trong việc tiếp nhận phim chiến tranh của giới trẻ. Ngoài nội dung phim, khán giả trẻ ngày nay còn tiếp cận tác phẩm thông qua các đoạn video ngắn, những chia sẻ cảm xúc và các cuộc thảo luận trên mạng xã hội. Tương tự như trường hợp Đào, Phở và Piano trước đó, sự lan tỏa của bộ phim không hoàn toàn xuất phát từ các chiến dịch quảng bá chính thức mà còn được thúc đẩy bởi chính cộng đồng người xem. Trong bối cảnh ấy, khán giả không còn là người tiếp nhận thụ động mà trở thành chủ thể tham gia vào quá trình tạo nghĩa và lan truyền giá trị của tác phẩm. Đây là một thay đổi mạnh mẽ trong đời sống điện ảnh Việt Nam hiện nay.
Từ kết quả này, có thể khẳng định rằng việc đầu tư vào nhạc phim, từ sáng tác, lựa chọn ca sĩ đến chiến lược phát hành, là một hướng đi quan trọng giúp nâng cao hiệu quả truyền thông và khả năng thu hút khán giả cho các bộ phim chiến tranh trong bối cảnh hiện nay.
Ngoài ra, các nội dung quảng bá trên nền tảng TikTok cũng có ảnh hưởng lớn đến công chúng với 43 phiếu đạt mức cao và 22 phiếu đạt mức rất cao. Sức ảnh hưởng của nền tảng này đến từ đặc trưng nội dung ngắn, dễ tiếp cận, giàu tính giải trí và khả năng lan truyền nhanh chóng thông qua các xu hướng (trend), hashtag hoặc hiệu ứng âm thanh. Đối với phim chiến tranh, một thể loại vốn được xem là kén khán giả thì TikTok giúp “làm mềm” nội dung bằng cách tái hiện các phân đoạn cảm xúc, hậu trường, hoặc lồng ghép nhạc phim để tạo sự gần gũi hơn với người xem. Đồng thời, thuật toán đề xuất nội dung của nền tảng này cũng góp phần đưa các video quảng bá tiếp cận đúng tệp khán giả tiềm năng mà không cần chi phí quảng cáo quá lớn. Không dừng lại ở việc truyền tải thông tin, TikTok còn tạo điều kiện để khán giả tham gia vào quá trình lan tỏa nội dung thông qua việc sáng tạo lại video, sử dụng âm thanh gốc của phim hoặc chia sẻ cảm nhận cá nhân, từ đó hình thành hiệu ứng lan truyền mang tính cộng đồng. Bên cạnh đó, các yếu tố như trailer phim, poster/hình ảnh, review từ KOL, các bài báo/truyền thông chính thống cũng tạo ảnh hưởng quan trọng đến việc tiếp cận công chúng của các bộ phim này.
Giới trẻ hào hứng với dòng phim chiến tranh
Với phim Mưa đỏ ngay từ những ngày đầu công chiếu, trên không gian mạng đã nhanh chóng lan tỏa các bài đăng, hình ảnh check-in tại rạp cùng những chia sẻ giàu cảm xúc xoay quanh câu chuyện 81 ngày đêm Thành cổ Quảng Trị. Đó có thể là những giọt nước mắt trước các phân cảnh chiến đấu khốc liệt, niềm tự hào dâng lên qua những lời thoại mang tính bi tráng, hay sự xúc động và biết ơn đối với sự hi sinh của những người lính trẻ. Chính việc chia sẻ cảm xúc một cách tự nhiên và chân thực này đã tạo nên hiệu ứng lan truyền mạnh mẽ trên mạng xã hội, góp phần khuếch đại sức ảnh hưởng của bộ phim theo hướng truyền miệng, nơi mỗi khán giả trở thành một “đại sứ truyền thông” góp phần lan tỏa giá trị và thông điệp của Mưa đỏ.
Từ góc độ truyền thông, đây là một minh chứng cho thấy hiệu quả của hình thức lan truyền dựa trên cảm xúc và trải nghiệm cá nhân. Tuy nhiên, từ góc độ văn hóa, hiện tượng này còn cho thấy một điều quan trọng hơn: kí ức chiến tranh vẫn có khả năng tạo nên sự cộng hưởng trong thế hệ trẻ nếu được truyền tải bằng những hình thức phù hợp với môi trường truyền thông đương đại. Nói cách khác, điều thu hút người trẻ không đơn thuần là yếu tố lịch sử, mà là khả năng kết nối giữa câu chuyện lịch sử với những cảm xúc và giá trị nhân văn mà họ có thể cảm nhận trong đời sống hiện tại.
Nhìn chung, qua các nội dung khảo sát trên có thể thấy, nhu cầu và sự quan tâm của khán giả trẻ đối với phim chiến tranh là có thật và ở mức cao, nhưng khả năng tiếp cận lại phụ thuộc rất lớn vào hiệu quả của hoạt động truyền thông. Đây là lúc các nhà sản xuất cần thay đổi cuộc chơi, biến những dữ liệu khảo sát này thành hành động bằng các chiến dịch quảng bá thông minh, sáng tạo và gần gũi hơn. Tương lai của phim Việt Nam về đề tài chiến tranh nằm chính ở sự giao thoa này khi những nội dung tử tế được truyền đi bằng thông điệp chạm đúng tần số của thế hệ trẻ.
D.H.N - B.Y
VNQD