.NGUYỄN QUỐC HÙNG
Trong chuyến đi cùng đoàn công tác của Tạp chí Văn nghệ Quân đội tìm hiểu về Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tại Bát Xát, Lào Cai, tôi vô cùng háo hức và xúc động. Đó là tâm trạng của người chiến binh trở lại chiến địa xưa, mong được tự tay mình bới từng nắm đất, lật từng viên đá, tìm dấu tích những đồng đội đã ngã xuống nơi biên viễn vẫn chưa thể “trở về”. Ai ở cương vị một người lính từng đi qua cuộc chiến với muôn vàn thăng trầm, sẽ hiểu được cảm xúc đi tìm lại đồng đội mãnh liệt và thiêng liêng đến nhường nào...
Người được phân công dẫn đoàn công tác chúng tôi là Trung tá Nguyễn Khắc Đào, cán bộ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lào Cai. Anh đón chúng tôi và thông báo, mấy hôm trước nhận được nguồn tin từ nhân dân, đội tìm kiếm hài cốt liệt sĩ đã quy tập được chín hài cốt liệt sĩ. Hôm nay sẽ tìm nốt một phần mộ nữa do thời gian đã làm mất dấu vết.
Những chiến sĩ trong đội tìm kiếm của Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lào Cai hơi ái ngại khi biết tôi đã ngoài sáu mươi, lại là người thành phố, không biết có lên được tới vị trí đơn vị đang thực hiện nhiệm vụ tận trên đỉnh cao điểm của trận chiến năm xưa hay không. Nhưng khi nghe tôi giới thiệu, từng là chiến sĩ của Mặt trận Vị Xuyên những năm 1984 - 1989, Thiếu tá Nguyễn Xuân Trường, đội trưởng đội tìm kiếm hài cốt liệt sĩ nắm chặt tay tôi, ánh mắt lấp lánh đầy ngưỡng mộ: “Em cũng đã được tập huấn bên Hà Giang, được đi thực địa ở điểm cao bên ấy, thật khâm phục sự can đảm, sức chịu đựng của các anh, các chú đã tham gia chiến đấu và phục vụ chiến đấu tại Mặt trận Vị Xuyên”. Tôi bâng khuâng thầm nghĩ, tuổi tác đã là gì khi mà mình sẵn có động lực để bước lên những ngọn núi cao, nơi đồng đội mình còn nằm lại.
Mới tám giờ sáng mà nắng đã gắt gao. Mồ hôi chảy tràn trên những gương mặt sạm lại, ướt đầm lưng áo quân phục. Nguyễn Xuân Trường chỉ cho tôi một vạt đồi rộng được xẻ từng rãnh sâu nửa mét, rộng khoảng bảy mươi phân, mỗi rãnh cách nhau cũng khoảng bảy mươi phân, giải thích, điều này xuất phát từ kinh nghiệm và tính toán của những người trong các đội quy tập trước, khoảng cách này là đủ một thân người nằm thừa ra, nếu có liệt sĩ bên dưới, đào không chạm phần dưới thì cũng sẽ chạm phần trên cơ thể. Tôi hỏi lại: “Nhỡ thân xác liệt sĩ không nguyên vẹn thì sao?”. Câu hỏi của tôi khiến Trường xúc động, anh bảo 70cm là phân nửa chiều cao trung bình của một người thấp, tính toán, kinh nghiệm là thế, còn thực tế hi sinh của các liệt sĩ trong chiến tranh là muôn vàn khốc liệt, chẳng thể nào tính được... Nhìn những dãy hố chạy dài mà đội quy tập đã đào, tôi chợt nhớ tới đồng đội Nguyễn Văn Kim E876, người Yên Bái (nay là Lào Cai). Trước chuyến đi tôi gọi điện cho Kim. Gọi để chia sẻ cảm xúc. Biết câu trả lời mình nhận được sẽ thế nào, câu chuyện đã được Kim kể nhiều lần nhưng tôi vẫn muốn nghe... Đó là điểm tựa tinh thần cho tôi mỗi khi nhớ về những đồng đội đã hi sinh. Lần nào kể, Kim cũng hồ hởi: “Ngày 19/6/2012, tâm trạng nặng nề đeo bám suốt 28 năm của những người lính D3, E876, F356, và gia đình Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Hữu Thanh đã được giải tỏa để cho niềm vui ùa về...”
Không biết có là võ đoán không, khi tôi cho rằng, Đại úy, Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Hữu Thanh là liệt sĩ đầu tiên của Mặt trận Vị Xuyên những năm 1984 - 1989 được tìm kiếm và những người làm công việc này là các cựu chiến binh D3, E876, F356, trong đó Nguyễn Văn Kim là người đặt bước chân đầu tiên vào nơi “tử địa” năm xưa. Tôi hỏi Kim khi ấy có sợ không? Kim đăm chiêu: “Cũng sợ chứ. Trước mặt mình là tấm biển: “Còn nhiều mìn! Cấm vào!” Bên cạnh mình là mấy thanh niên bản Nậm Ngặt bị mất chân do dẫm phải mìn khi đi rừng, sao không sợ. Nhưng nhìn ánh mắt đau thương, cầu khẩn của vợ anh Thanh thì trách nhiệm và nghĩa tình với đồng đội đã thúc giục em dấn bước. Cũng sợ chứ, khi nhìn con đường tấn công của đơn vị đã hoàn toàn thay đổi. Đâu còn màu đỏ quạch, nham nhở của đất đồi bị đào xới. Màu xanh đã phủ kín. Những ngổn ngang gãy đổ xưa bị những bụi vầu vươn cao, những thân cây đã cứng cáp phủ lấp. Mình đi liệu có đúng theo con đường vận động tấn công xưa?” Giọng Kim trở nên trầm lắng: “Là lính truyền đạt phải chạy lên chạy xuống nhiều, rõ đường, lại có trí nhớ tốt nên em động viên mọi người và cũng là động viên mình tự tin. Bước qua tấm biển báo nguy hiểm là không còn cảm giác sợ. Cũng giống như trận đánh MB84 năm ấy, khi súng nổ người chiến sĩ chỉ muốn xông lên. Những tiếng hô xung phong vang dậy. Em gắng bám sát anh Thanh. Hỏa lực từ công sự địch chặn cửa mở. Có lẽ là khẩu 12,7li. Những thân hình đồng đội ngã đổ. Tiểu đoàn trưởng cùng mấy chiến sĩ đặc công bò nhích từng phân. Vượt qua tuyến hào một, anh Thanh ép mình vào tảng đá, chỉ còn đoạn ngắn nữa thôi. Dưới hỏa lực của tiểu đoàn yểm trợ, anh bật dậy lao lên. Thêm được chục mét nữa thì dính pháo địch. Em chạy tới tảng đá nơi ngã ba đường hào. Tiểu đoàn trưởng đâu? Đất đá, khói súng, những chớp lửa phủ kín chỗ anh Thanh nằm...”
Những nỗ lực để đưa các liệt sĩ trở về với quê hương, gia đình.
“Em vẫn nhớ kĩ những chi tiết ấy. Khi quay lại tìm anh, bước qua tấm biển cấm, vừa gạt lớp lá mục, trước mắt mọi người là màu xanh lét của quả mìn 65 - 2A. Kinh nghiệm ngày tháng chiến trận tiếp xúc với các loại mìn, đạn nổ khiến những cựu chiến binh E876 bình tĩnh nhặt bỏ sang hai bên, tạo lối đi an toàn. Lẽ ra đoạn dưới này ngày chiến tranh không có mìn nhưng do mưa, sạt lở khiến bãi mìn bên trên trôi xuống. Chúng không bị vùi sâu, dễ phát hiện. Có không ít những quả đạn cối 60, 80, lựu đạn, đạn B41, cả đạn DKZ… bị bỏ lại sau trận đánh. Nhưng thật nguy hiểm bởi chốt an toàn không còn nguyên vẹn, có thể phát nổ bất cứ lúc nào. Thận trọng lần dò từng bước, từ chín giờ sáng tới gần trưa cả đoàn mới tiến được hơn trăm mét”.
“Bỗng có một rãnh đất chạy cắt ngang, mọi người reo lên: Chiến hào một đây rồi, sắp tới nơi rồi! Mặc dù bị sạt lở, có chỗ đã san phẳng nhưng mọi người vẫn cho rằng, đây chính là tuyến hào một. Em gọi điện cho anh Đặng Việt Châu nguyên là chính trị viên của D3 trong trận MB84 để xác nhận. Anh ấy hỏi: Có thấy một gốc cây to đè lên tảng đá ngay trên đường hào không? Em nhìn quanh, phấn khởi reo lên: Em thấy rồi, ngay gần chỗ đoàn đứng nghỉ. Thế thì rẽ trái khoảng mười lăm mét, đi lên một đoạn có một tảng đá trắng. Chính chỗ ấy!”
“Hình như anh Châu khóc. Lên được vị trí này an toàn thì ai không mừng cơ chứ. Anh Châu là người theo sát trận đánh, là người xuống cuối cùng, là người có trí nhớ tốt, lại luôn đau đáu nhớ về những đồng đội chưa “về” được nên cứ gặp nhau là anh kể tỉ mỉ từng chi tiết trận đánh đến những kỉ niệm cùng tính cách từng đồng đội với sự kính trọng”.
Giọng Kim nghẹn ngào: “Từ khi xác định chính xác đây là tuyến hào một, bước chân của mọi người không dám đặt mạnh xuống. Đất đau. Những linh hồn đang trăn trở đấy. Không ai bước xuống đường hào. Dưới ấy có không ít đồng đội mình. Mặc dù sau trận đánh đơn vị đã tìm kiếm kĩ nhưng biết đâu… còn sót! Mỗi mẩu xương là một linh hồn”.
“Rẽ trái mười lăm mét, tiến thẳng lên. Đến đây em nhớ lại từng vị trí mình nằm, những đoạn mình chạy. Nhưng tảng đá trắng đâu? Đá tan chảy vì đạn lửa, bị bào mòn vì thời gian rồi còn đâu. Lên tới đây rồi, vô vọng ư? Không, phải lật tung khoảng đất này lên để tìm. Đâu là cái công sự của khẩu hỏa lực hung hăng ấy. Thời gian đã nhấn chìm nó”.
“Cạch! Mũi xẻng đâm vào đá. Đào tiếp. Màu trắng của tảng đá hiện ra. Đây rồi! Mũi xẻng giắt vào miếng vải. Bới bằng tay. Là một chiếc khăn dù! Mọi người cùng quỳ xuống, chắp tay thành kính, nước mắt nghẹn ngào. Anh đây rồi! Cả tiểu đoàn đều biết, trước khi vào trận anh Thanh quấn chiếc khăn dù quanh cổ. Chiếc khăn dù ấy là nửa mảnh dù của chị anh, một thanh niên xung phong trên đường Trường Sơn có được. Bới tiếp… Một mảnh chiếc áo bằng vải Kate, quân phục dành cho sĩ quan ngày đó. Lại bới tiếp… Bới nhanh hơn, sợ thời gian đang cướp mất người Tiểu đoàn trưởng của mình. Kiểm tra thật kĩ từng mẩu đất khác màu so với đất đồi xung quanh. Đến 3 giờ chiều, một khoảng đất rộng đã được tìm kiếm kĩ: một mảnh xương hàm, mấy chiếc răng cùng mấy mảnh xương vai… Đó là tất cả những gì của Tiểu đoàn trưởng để lại trần thế. Linh hồn anh đã ở trên cao xanh. Chiến trường ác liệt quá anh ơi!”
Hơn 40 năm về trước, mảnh đất Vị Xuyên nhỏ bé là chiến trường khốc liệt nhất của cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc. Chúng tôi với tinh thần quả cảm “Sống bám đá, chết hóa đá, bất tử” đã giữ vững từng mỏm đồi, từng vách đá, từng mét đất thiêng liêng của Tổ quốc.
*
* *
- Từng thước đất ở đây đều có máu xương đồng đội tôi…
Câu nói rất nhỏ của tôi khiến cán bộ chiến sĩ đội tìm kiếm liệt sĩ lặng xuống, bước chân nhẹ hơn, nhanh hơn tới nơi thực hiện nhiệm vụ. Đội trưởng Nguyễn Xuân Trường sau khi chỉ vị trí cho anh em trong đội đào, quay sang nói với chúng tôi:
- Một bác người bản ở đây chỉ dẫn: từ cái cây to dưới kia chiếu thẳng lên tới đây có mộ liệt sĩ, có bia làm bằng xi măng. Ngày xưa bác ấy làm nương vẫn thắp hương nhưng sau già yếu không làm nữa, cũng mấy chục năm rồi, lại thêm mưa gió bị vùi lấp mất mộ.
- Thế đào khoảng bao nhiêu để xác định? Tôi hỏi
- Càng rộng càng tốt. Nếu không tìm thấy thì dẫn bác ấy lên xác nhận, ngoài khoảng nhận diện thì chúng em dừng. Nếu bác khẳng định là còn thì chúng em sẽ đào rộng hơn, sâu hơn và cũng có thể lật hết cả những đường giữa hai rãnh.
- Đây không chỉ là nhiệm vụ được giao mà còn có cả trách nhiệm và ơn nghĩa với những người đi trước đã ngã xuống nữa chú ạ. - Một chiến sĩ trẻ, quân hàm binh nhất nói với tôi
Tôi thầm cảm ơn tình cảm của người chiến sĩ trẻ, muốn tự tay mình cầm xẻng cùng anh em làm việc. Biết đâu mũi xẻng của tôi phát ra tiếng cạch khi va phải chiếc bia mộ... Tôi mong được thế.
Khi xẻng đất đầu tiên được hất lên, tôi có điện thoại. Là Tiểu đoàn phó của tôi những năm quân ngũ Nguyễn Tiến Chung, ở Thanh Hóa. Giọng anh hồi hộp:
- Đã tới nơi chưa?
- Em tới rồi, đang đào! Nhưng không phải bên Vị Xuyên mà ở Bát Xát, Lào Cai.
Hình như anh xúc động. Có lẽ anh cũng muốn một lần tự tay mình đào xẻng đất hoặc lật viên đá để tìm đồng đội như tôi. Giọng anh nghèn nghẹn:
- Bên nào thì cũng là đồng đội mình, bộ đội biên giới.
Được biết về chuyến đi của tôi nhưng nghĩ rằng tôi đi Vị Xuyên, anh Trung gọi điện, giọng hồi hộp: “Đội 515 đã tìm tới khu bốn hầm chưa?” “Dạ, tìm xong rồi”. “Sao anh không biết?” “Trên trang Đội tìm kiếm quy tập hài cốt liệt sĩ Hà Giang có thông báo mà. Sắp tìm đến khu bốn hầm ai biết thông tin về vị trí có liệt sĩ thì báo lại, nếu có điều kiện thì đi cùng đoàn”. “Trận M2 tiểu đoàn mình còn 14 anh em nằm lại khu bốn hầm. Tìm thấy ai không?” “Dạ, không!” Giọng Tiểu đoàn phó chùng xuống, ngập ngừng: “Buồn. Pháo cối như thế …!” Buồn chứ.
Những khối đất được lật lên nhanh chóng khô rang dưới ánh mặt trời. Khu vực làm nhiệm vụ của đội tìm kiếm chỉ có những cây dổi còn nhỏ của doanh nghiệp mới trồng, anh em giải lao cũng chỉ trú được một khoảng râm nhỏ bé. Nhưng mọi người vẫn chăm chú nghe câu chuyện thời quân ngũ của tôi.
- Anh em đào từng kia khối đất, vất vả quá.
- Còn đỡ vất vả hơn bên Vị Xuyên. Lại còn hi sinh, mất mát nữa chú ạ. Một chiến sĩ nói, giấu ánh mắt xúc động của mình lên đỉnh núi phía xa. Có lẽ người lính ấy đang nghĩ tới Liệt sĩ Bàn Văn Thủy người dân tộc Dao, xã Thượng Hà, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai. Ngày 12/11/2020 Binh nhất Bàn Văn Thủy thuộc Trung đội 5, Đại đội 2, Tiểu đoàn 17, Sư đoàn 316 đã anh dũng hi sinh khi thực hiện nhiệm vụ dò tìm vật liệu nổ và quy tập các hài cốt liệt sĩ tại điểm cao 685 dày đặc bom mìn, thuộc thôn Nậm Ngặt, xã Thanh Thủy, huyện Vị Xuyên. Cùng với Thủy còn có Chiến sĩ Hoàng Văn Huỳnh bị thương nặng...
Chuyến đi Lào Cai này thật ý nghĩa và cũng là may mắn cho tôi bởi được biết thêm những vùng đất đã cùng Vị Xuyên kiên cường chiến đấu, biết được thêm những công việc và tình cảm của nhân dân cũng như cán bộ chiến sĩ đang thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Chúng tôi cũng như Nguyễn Văn Kim cùng anh em D3, E876 thật phấn khởi và tin tưởng đồng đội mình sẽ được “trở về” đông đủ nhất, sớm nhất có thể. Bởi giờ đây đã có lớp chiến sĩ mới tiếp sức thực hiện điều mong mỏi của biết bao thân nhân liệt sĩ và mong ước của những cựu chiến binh đã trải qua chiến tranh tàn khốc. Tôi vẫn nhớ Cát Thành (Trần Quý Bình), một thành viên của đoàn tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tỉnh Hà Giang cũ, nay là Tuyên Quang - cùng là thành viên của Câu lạc bộ Trái tim người lính Vị Xuyên với tôi, mỗi khi có tin tức quy tập, luôn báo cho tôi sớm nhất và sau đó là báo lên nhóm. “Tháng 8/2018, Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Hà Giang, nay là Tuyên Quang được thành lập. Gọi tắt là Đội 515. Chỉ một tháng cuối năm 2018 Đội tìm kiếm đã quy tập được 25 bộ hài cốt liệt sĩ. Thành công bước đầu rất khả quan cho kế hoạch tiếp theo của đội. Tuy nhiên càng đi sâu vào các trọng điểm của cuộc chiến thì nhiệm vụ của đội tìm kiếm càng gặp nhiều nguy hiểm. Địa hình phức tạp, vật liệu nổ còn sót lại nhiều không kể siết. Nhiệm vụ rà phá vật cản là một trận chiến thực sự, sai một li cũng có thể đánh đổi bằng cả tính mạng”.
Đoàn công tác đến thắp hương kính viếng 9 liệt sĩ đã được Đội tìm kiếm, quy tập,
xác định danh tính hài cốt liệt sĩ của Bộ CHQS tỉnh Lào Cai quy tập.
Nghe những thông tin ấy, tôi chợt liên tưởng, ngày xưa, chúng tôi nghịch vật liệu nổ sao mà vô tư thế. Tháo liều phóng B41 làm nhẫn, tháo đạn M79 lấy cát tút làm lược, tháo đạn K53 làm bật lửa…. Bây giờ nhìn các chiến sĩ công binh được trang bị bảo hộ đầy đủ, từ mũ đến áo giáp, rồi các máy dò hiện đại lại thấy lo. Khi nhìn lại những quả lựu đạn đã gỉ sét, thậm chí một cánh đuôi cối thôi tôi cũng thấy run. Có lẽ vì đây là cuộc chiến giữa thời bình.
Thành bảo, dù biết công việc đầy hiểm nguy nhưng những bước chân của Đội 515 vẫn cứ tiến từng mét đất, vạch từng kẽ đá, luồn từng hang sâu, một nghi ngờ nhỏ thôi cũng được đào bới kiểm tra tỉ mỉ. Cuộc chiến nào thì cũng phải đối mặt với hi sinh mất mát. Sau sự hi sinh của Bàn Văn Thủy, đội tìm kiếm không còn chiến sĩ trẻ, tất cả đều là những sĩ quan tinh nhuệ, có kinh nghiệm, có cả lãnh đạo đội công binh rà phá bom mìn được bổ sung. Khi nào đất thật sạch thì công tác tìm kiếm mới được tiến hành. Những sĩ quan tới cấp tá, có anh đã là thượng tá lẽ ra tuổi tác và công việc đến lúc được chút thảnh thơi vậy mà vẫn phải ghé vai, vận sức bẩy những tảng đá khổng lồ chặn cửa hang... Nghe Thành nói, tôi hỏi, sao không dùng mìn phá đá? Thành không trả lời mà chỉ cười rồi lắc đầu. Tôi cũng cười. Là tôi hỏi thì hỏi vậy thôi chứ tôi biết, nổ mìn sẽ kéo theo bao hệ lụy khác mà không đạt được kết quả mong muốn.
Trong quá trình tìm kiếm, quy tập, ngoài bom mìn là sản phẩm của con người để lại, còn có những sản phẩm của thiên nhiên cũng gây khó khăn cho đội. Đó là những con vắt ngóc đầu như bàn chông hăm dọa mỗi khi bước chân tới, những con rắn núi đá độc vô cùng sẽ chẳng xót thương khi những cánh tay người chiến sĩ lần vào các khe đá tìm kiếm. Gian khó nào có kém gì ngày xưa chúng tôi đã trải qua đâu. Tôi nhận thấy, cuộc đời binh nghiệp của các anh là sự tận hiến với công việc, với đời.
Nắng càng thêm gắt. Cũng đã đến lúc đoàn phải chia tay đội quy tập dù thực sự trong lòng không hề muốn. Tôi bần thần nhìn những bộ quân phục ướt đẫm, những giọt mồ hôi lăn dài trên gương mặt đen sạm, nhắc lại lần nữa những lời gửi gắm mình: “Cố gắng các anh nhé, đừng để đồng đội chúng ta nằm lại”. Thay mặt toàn đội, Thiếu tá Nguyễn Xuân Trường khẳng định giọng chắc nịch: “Dù Chiến dịch 500 ngày đêm có kết thúc, chỉ cần nhận được thông tin về liệt sĩ chúng tôi lại lên đường...”
Rời địa điểm tìm kiếm, chúng tôi, đến nhà quàn để thắp hương cho chín liệt sĩ vừa tìm được. Trung tá Nguyễn Khắc Đào trầm ngâm:
- Trong lúc chờ an táng, ngày nào đến bữa chúng em cũng cơm canh dâng lên mời liệt sĩ. Đó là tâm linh, là phong tục của dân tộc và cũng là nghĩa vụ giống như nghĩa vụ của người con đối với cha mẹ già, anh ạ.
Người Việt mình sợ khi hương tàn khói lạnh. Đó là lúc con người không còn quan tâm, gắn kết tình cảm gì với nhau nữa. Nghĩ tới đây tôi giật mình nhớ ra, Kim có nói đang ở Đà Nẵng, chuẩn bị xem bắn pháo hoa, ồn lắm, lát nữa về em gọi lại. Tôi biết thông tin từ trên trang facebook Kim thông báo cùng nhóm thiện nguyện Quốc Kỳ đang chuẩn bị cho hành trình xuyên Việt, tới thắp hương tại một số nghĩa trang liệt sĩ, tặng quà cho thân nhân liệt sĩ và thương binh nặng trong các cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc. Hành trình có ghé qua Đà Nẵng. Mấy hôm rồi không thấy Kim gọi lại. Tháng bảy sắp tới rồi...
Tháng bảy - Vị Xuyên. Đó là thời gian và điểm hẹn chúng tôi cùng nhau trở về miền kí ức, thắp một nén nhang cho đồng đội, những người đã hi sinh thân mình giữ gìn từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc.
Tháng bảy - bên cạnh dòng sông Lô có thêm một “dòng sông” khác mang sắc xanh áo lính chảy ngược lại từ dưới xuôi lên phía Hà Giang. Sông Lô bây giờ không cuồn cuộn sắc đỏ phù sa như những năm tôi là người chiến sĩ giữ chốt nơi đây. Ngày ấy, đằm mình dưới dòng Lô lên là cả thân mình đỏ rực, lấp lánh hạt phù sa phản chiếu ánh mặt trời. Sông Lô bây giờ không mênh mông, chiều sâu không bí hiểm như xưa mà trầm lắng, suy tư bởi biến động của thời gian và con người.
Năm nào cũng thế, Tháng bảy - Hà Giang là tháng đi tìm. Những cái ôm và những giọt nước mắt của người lính năm xưa gặp lại nhau sau mấy chục năm. Những chị em đi theo đoàn nói vui mà giọng nghèn nghẹn, phụ nữ xung quanh nhiều mà chẳng anh nào ôm, chỉ thấy đàn ông lao vào ôm nhau rồi khóc. Trong giọt nước mắt vui mừng còn có cả những giọt nước mắt mong mỏi hướng về các điểm cao mây mù che phủ.
Mải vui nhưng tôi tin rằng Kim không quên tháng bảy đâu.
Kim ở E876, tôi ở E754. Mặt trận không rộng nhưng trong cùng đại đội có khi vài tháng không gặp được nhau, thậm chí không biết tên nhau, cách nhau vài chục mét cũng không biết chỗ ở của nhau thế nào nữa là khác trung đoàn. Đạn pháo trắng trời. Biết Kim không phải tình cờ mà do tôi chủ động tìm tới. “Muốn viết về Vị Xuyên phải gặp Kim ở Yên Bái”. Tấn “râu” nguyên là chiến sĩ pháo binh F356, nhà ở Việt Trì nói ngay khi biết tôi đang tìm hiểu sâu rộng hơn về cuộc chiến mình cũng là người tham gia. Tôi đã sống lại thời tuổi trẻ của chúng tôi bằng cuốn tiểu thuyết Mộ đá ngang lưng trời của mình. Tôi viết ra những tình huống, câu chuyện đều có thật mà tôi và các đồng đội khác đã trải qua. Có những nhân vật được giữ nguyên tên, bởi lòng kính trọng. Đó là Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 876, Sư đoàn 356 Nguyễn Hữu Thanh.
Kim gọi điện cho tôi, thông báo “Em đang ở Quảng Bình, vừa đặt cuốn sách anh tặng lên thắp hương cho anh Thanh”. Nước mắt tôi trào ra, xúc động. Tác phẩm của mình được trân trọng như vậy mừng lắm chứ. Nhưng xúc động hơn đó là tình cảm của Nguyễn Văn Kim dành cho tiểu đoàn trưởng của mình.
Kim tâm sự, từ Yên Bái sang Hà Giang đường xá xa xôi, đi lại khó khăn nhưng một năm không trở lại mấy lần, chỉ để lên điểm cao 468 nhìn sang 772 thì thấy lòng không yên. Đồng đội mình bên ấy lạnh lắm. Đã có lần Kim lật cho tôi xem những trang trong nhật kí của mình: “Còn mười lăm ngày nữa. Đêm nay tôi lại mất ngủ… 1 giờ, 2 giờ, 3 giờ… Sao trời lâu sáng. Mãi không tới ngày 12/7. Kí ức như một thước phim quay chậm, chập chờn hiện về, từng gương mặt thân quen hiện lên rõ nét. Thời gian ơi đừng làm cho trí óc tôi già đi, để hình ảnh các động đội đừng phai mờ…” “D trưởng D3, E876, F356 kính yêu của chúng tôi cùng đặc công đánh lên lô cốt. Chia tay không đầy 20 phút. Vậy mà...” “28/7/1984, chúng tôi về Việt Lâm. Cán bộ chiến sĩ thất thần. Ai tin nổi, 187 cán bộ chiến sĩ của Tiểu đoàn 3 ra đi và một nửa trong số đó chưa được về. 28 năm sau, ngày 19/6/2012 chúng tôi mới tìm được người Tiểu đoàn trưởng kính yêu, đưa anh về quê mẹ Quảng Bình”… “Các anh ơi, còn một tháng hai ngày nữa là đến ngày giỗ thứ 40 rồi. Còn nhiều anh em D3 vẫn kiên cường bám trụ trên cao điểm 772… Gắng chờ nhé!”…
Anh Trung lại gọi cho tôi: “Này chú, hôm qua anh hỏi lại mấy anh em tải thương, đã đưa hết sáu liệt sĩ ở gần hang Giữa xuống chưa? Anh em nói không biết vì hai người cáng một liệt sĩ xuống, còn ai cáng nữa không biết được”. “Chú hỏi lại bên Vị Xuyên xem đã tìm chỗ ấy chưa. Cách hang Giữa khoảng hơn chục mét có một hang nhỏ”. Tôi trả lời: “Cát Thành nói, khu vực ấy tìm hết rồi”. “Thì cứ kiểm tra lại. Nếu anh em ngại, chú lấy danh nghĩa là nhà văn, nhà báo ra thuyết phục. Anh sốt ruột lắm”. Tôi muốn nói nhưng nước mắt lại dâng trào. Anh ơi, em đang trực tiếp chứng kiến công việc của anh em trong đội tìm kiếm bên Lào Cai làm đây. Bên Vị Xuyên cũng thế thôi. Cả tuyến biên giới sẽ được rà soát, không để sót vị trí nào. Nhưng tôi vẫn gọi cho Cát Thành. Mấy hôm sau, Cát Thành phản hồi: “Em đã quay lại kiểm tra kĩ rồi. Không còn”. Tôi thương Tiểu đoàn phó của tôi, tuổi đã cao, vết thương ở bụng do mảnh đạn cối găm vào mấy chục năm mới được chữa lành, vẫn còn đau đáu về đồng đội của mình.
Rời Bát Xát, Lào Cai, tôi ngoảnh lại nhìn những vệt mây mỏng trên nền trời chiều bảng lảng. Tôi như thấy giữa khói nhang trầm, chín linh hồn liệt sĩ đang hiện hữu trong không gian trầm mặc. Tôi muốn gọi tên các anh mà khi quay về vẫn nghẹn thắt trong lòng, chẳng thể thốt nên lời... Còn bao đồng đội tôi nữa đang chờ đợi nơi đất sâu, rừng vắng. Nhưng tôi biết, tôi và các anh đều đang hạnh phúc khi biết rằng cả dân tộc đang tìm kiếm, đang trông ngóng, chờ đón các anh trở về. Những ngọn lửa, ánh đèn đang soi sáng những mảnh đất bị bỏ quên. Không chỉ là 500 ngày đêm, mà sẽ là cuộc tìm kiếm mãi mãi không ngừng nghỉ. Tôi cũng biết các anh sẽ tự hào, khi được thấy thế hệ tiếp bước chúng ta đang làm những điều tốt đẹp. Họ đã kết nối quá khứ với hiện tại, đền đáp những sự hi sinh của lớp lớp thế hệ đi trước cho sự toàn vẹn và yên bình của Tổ quốc hôm nay.
N.Q.H
VNQD