Bùi Hiển – Người đánh thức lương tri

Chủ Nhật, 17/11/2019 00:50

.LÊ PHONG

Bùi Hiển là tác giả để lại nhiều dấu ấn của nền văn học hiện đại Việt Nam. Nhắc đến Bùi Hiển là nhắc đến một nhà văn sống và viết trải qua nhiều thăng trầm của lịch sử, gắn với sự phát triển của văn học Việt Nam thế kỉ 20. Nhân kỉ niệm 100 năm ngày sinh của ông (1919 - 2019), công ty Như Books kết hợp với gia đình nhà văn tổ chức sự kiện Tọa đàm ra mắt sách: Bùi Hiển – Người đánh thức lương tri tại Hà Nội ngày 16/11/2019.

Các diễn giả tại tọa đàm

Sách Bùi Hiển – Người đánh thức lương tri lần đầu tiên công bố nhật kí và thư từ cá nhân giữa Bùi Hiển với bạn bè văn chương và các thành viên trong gia đình. Sau hơn nửa thế kỉ cầm bút, nhà văn để lại khoảng hơn 60 cuốn sổ ghi chép, nhật kí và hàng ngàn trang bản thảo, tư liệu. Với tính chất riêng tư, quyển sách hé lộ góc nhìn vô cùng sống động và hấp dẫn về các diễn biến chính trị - xã hội Việt Nam trải dài từ những năm 1940 của thế kỉ trước tới những năm đầu thế kỉ 21. Dù viết nhật kí, nhà văn Bùi Hiển vẫn thể hiện đậm dấu ấn cá nhân thông qua văn phong súc tích, giàu cảm xúc và lối quan sát vô cùng tinh tế. Nhật kí và những trang thư của ông cung cấp nhiều chi tiết đa dạng và sâu sắc về một thế kỉ nhiều chấn động, đi sâu vào những nỗi niềm của đời sống văn chương cũng như tâm trạng và sinh hoạt của những con người Việt Nam bình dị.

Đọc Bùi Hiển – Người đánh thức lương tri, độc giả hôm nay nhận diện được quá khứ thông qua nhãn quan của một nhà văn đã tham dự tích cực vào văn chương, can dự trực tiếp vào nhiều biến cố, những bước ngoặt, những sự kiện định hình diện mạo văn học Việt Nam thế kỉ 20. Nhật kí của Bùi Hiển là nguồn tư liệu quan trọng, một ấn phẩm cần thiết cho các nghiên cứu văn hóa, văn học, lịch sử xã hội và cho những người theo đuổi nghiệp văn chương.

Bùi Hiển bước chân vào văn chương có phần muộn vài ba năm so với bạn bè cùng thế hệ - thế hệ Tây học 1925 (Theo Trịnh Văn Thảo) - được xem là “thế hệ vàng” của văn học Việt Nam. Tác phẩm đầu tay – truyện ngắn “Nằm vạ”, in trên báo Ngày nay của Tự lực văn đoàn năm 1940, sớm cho thấy phẩm chất và nội lực văn chương của ông.

Ngày ấy, đánh giá về Bùi Hiển và “Nằm vạ”, Thạch Lam (thành viên Tự lực văn đoàn) viết: “Ông Bùi Hiển, tác giả truyện ngắn dưới đây đã phác họa rất đúng một vài nhân vật ở thôn quê. Đó là bức tranh có giá trị về cảnh sinh hoạt trong xóm làng. Lối viết của ông giản dị và mạnh mẽ, thoáng qua một chút duyên kín đáo và có nhiều nhận xét tinh vi” (Ngày nay, 9/1940). Từ đó, Bùi Hiển trở thành một cái tên được tin tưởng, yêu mến, chiếm cảm tình của các nhà văn danh tiếng cùng thời: Thế Lữ, Nguyễn Tuân, Chế Lan Viên, Nguyên Hồng, Vũ Ngọc Phan, Tô Hoài…

Cách mạng tháng Tám thành công, như nhiều nhà văn tiền chiến khác, Bùi Hiển đi theo cách mạng, làm công tác văn hóa cứu quốc. Ông vừa sáng tác vừa tham gia quản lí văn hóa văn nghệ. Dù ở cương vị nào, Bùi Hiển cũng luôn là một người dấn thân, bám sát đời sống và gần gũi thực tiễn. Điều đó giúp ông cho ra đời những sáng tác thắm đượm hơi thở thời đại. Với công việc quản lý, ông cũng được đánh giá là người sâu sát, cởi mở, hòa nhập, biết lắng nghe thanh âm phản hồi từ đời sống. Bởi thế, trong mắt bạn bè văn nghệ, ông là người bạn, người đồng nghiệp tin cậy và đáng mến.

Đường văn của Bùi Hiển trải dài qua nhiều thời kỳ: trước cách mạng tháng Tám, giai đoạn chiến tranh 1945 – 1975 và sau 1975 cho đến thời kỳ Đổi Mới. Đó là một sự nghiệp bền bỉ không dễ có đối với người cầm bút. Nhìn lại di sản của Bùi Hiển, có thể thấy ông đã tham dự vào đời sống văn chương trên nhiều lĩnh vực: sáng tác, phê bình, tiểu luận, dịch thuật (một phẩm chất khá nổi bật của trí thức thế hệ vàng). Các tác phẩm của ông cũng bao quát nhiều đề tài từ nông thôn tới thành thị, từ phong tục tập quán tới các truyện ngắn mang tính luận đề… Dù ở lĩnh vực nào, viết về đề tài, đối tượng nào, Bùi Hiển luôn thể hiện sự chắt chiu, chọn lựa chi tiết kỹ lưỡng và tìm tòicách thức thể hiện gần gũi mà tinh tế.

Nhớ lại những kỉ niệm với Bùi Hiển, nhà văn Lê Minh Khuê nhận định: “Bùi Hiển là một người nhân hậu, chân tình, gần gũi, để lại nhiều ấn tượng với cuộc đời Lê Minh Khuê. Đó là con người luôn sẵn lòng chở che, bảo vệ những người viết trẻ như Lê Minh Khuê khi mới vào nghề - đầu những năm 1970”. Nhà nghiên cứu Nguyên An – người có nhiều năm làm việc cùng nhà văn Bùi Hiển cho biết: “Bùi Hiển thể hiện rõ cảm quan, phẩm chất của một nhà văn lớn. Ông luôn quan sát thế giới một cách kĩ lưỡng, rất chú ý đến chi tiết trong tác phẩm”.

Đứng từ góc độ một nhà giáo, một người nghiên cứu, TS Trần Ngọc Hiếu nhận thấy: “Truyện ngắn của Bùi Hiển là một minh họa khá điển hình cho những đặc trưng thể loại. Có thể thấy, với những tác phẩm của ông, lí luận về thể loại truyện ngắn có thể tìm thấy những ví dụ điển hình”. Từ những năm 1940, Vũ Ngọc Phan định danh Bùi Hiển là nhà văn tả chân. Tuy nhiên, nhìn lại di sản của ông, Trần Ngọc Hiếu nhận ra, Bùi Hiển lớn hơn, vượt ra ngoài cái áo tả chân mà Vũ Ngọc Phan đã định từ gần 80 năm trước. Ở Bùi Hiển, người ta nhận ra những màu sắc tượng trưng.

PGS.TS. Bích Thu – là người có nhiều năm nghiên cứu, làm tư liệu và ghi chép một số câu chuyện, tâm sự đời – nghề của Bùi Hiển nhận định, đó là một nhà văn có sự chuyển hóa một cách nhuần nhuyễn những dấu ấn của văn học Pháp. Bùi Hiển dịch một số tác phẩm văn học Pháp, vì thế, lối viết của ông hiện đại, giản dị mà thấm thía. PGS.TS. Bích Thu nhấn mạnh: “Bùi Hiển viết thời sự mà không minh họa”.

Bên cạnh những tác phẩm đã được xuất bản, nhật kí và thư từ của nhà văn Bùi Hiển được trích công bố lần này trong sách Bùi Hiển – Người đánh thức lương tri có thể được xem như “chứng từ” của một đời văn, đời người và một niên biểu về lịch sử văn chương hiện đại. Bạn đọc hôm nay thấy được qua từng trang sách không chỉ là những rung cảm nghệ thuật cao đẹp mà còn là công việc lao động của nhà văn, những phẩm chất, lương tri và lương năng của người cầm bút. Cuốn sách mang lại cơ hội quý báu để những người yêu văn chương nói chung, yêu quý nhà văn Bùi Hiển và các tác phẩm của ông nói riêng, hồi tưởng và chiêm ngưỡng lại những năm tháng đã qua. Để rồi cùng ngẫm nghĩ và vun đắp những giá trị nghệ thuật và giá trị nhân sinh hữu ích cho hôm nay và cho những thế hệ tiếp nối.

L.P

VNQD
Thống kê
Bài đọc nhiều nhất
Nhân vật "Vườn Maria" và số phận của họ

Nhân vật "Vườn Maria" và số phận của họ

Tôi đến nước Đức được hai năm thì nước này thống nhất. Rồi tôi thất nghiệp, khi nhà máy Cộng hoà dân chủ Đức được bán cho Ấn Độ.

Về hai nguyên mẫu và ba nhân vật của "Vương quốc mộng mơ"

Về hai nguyên mẫu và ba nhân vật của "Vương quốc mộng mơ"

Hầu hết truyện ngắn có nhân vật là người; nếu là con vật, đồ vật thì phải có tính cách và chính tính cách làm chúng trở thành nhân vật. Ông già và biển cả của Hemingway có hai nhân vật: ông già đánh cá và con cá kiếm. Có những truyện ngắn xuất hiện đến hàng chục nhân vật. (NGUYỄN TRƯỜNG)

Người trong Ngôi nhà xưa bên suối

Người trong Ngôi nhà xưa bên suối

Tôi viết truyện ngắn Ngôi nhà xưa bên suối trong khoảng thời gian gần một tháng, là thời gian kí ức thì gần cả cuộc đời. Không chỉ với ai theo nghiệp văn chương, khi có tuổi hình như con người ta hay sống với hoài niệm. Đời buồn, vui ai chẳng từng, nhưng dù thế nào cũng đều thành vốn sống, chắp cánh ước mơ, hay giúp an ủi lòng mỗi khi cô quạnh. (CAO DUY SƠN)

Cám ơn anh bán giày

Cám ơn anh bán giày

Thực tế, bọn bán sách tránh xa bọn bán giày, vì không cùng “phân khúc thị trường”. Nhưng hề gì? Làm nhà văn thật sướng, nhặt anh bán sách nhét vào cạnh anh bán giày, thế là thành truyện. Gì chứ nghề bán sách mình có đầy kinh nghiệm... (TÔ HẢI VÂN)