Trong khuôn khổ Hội sách Hà Nội năm 2026, tối 3/10, tại số 2 Lê Thái Tổ (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội), Nhà xuất bản Kim Đồng tổ chức chương trình trò chuyện “Hà Nội - Thành phố, gương mặt, con người” với sự tham gia của nhà văn Nguyễn Trương Quý, TS. Đỗ Thanh Nga và KTS. Trần Thị Thanh Thủy.
Lấy cảm hứng từ nhan đề cuốn sách Thành phố, gương mặt, con người của Tô Hoài, cuộc trò chuyện mở ra nhiều cách nhìn về Hà Nội từ văn chương, nghiên cứu văn hóa đến kiến trúc đô thị. Qua những trang sách, nét vẽ và kí ức của nhiều thế hệ, Hà Nội hiện lên vừa gần gũi vừa nhiều lớp, với những dấu tích của lịch sử, những không gian kiến trúc và cả những giá trị tinh thần đã làm nên căn tính của thành phố. Một trong những vấn đề được các diễn giả cùng quan tâm là bài toán phát triển và bảo tồn. Hà Nội đang thay đổi từng ngày, nhưng trong quá trình hiện đại hóa, làm thế nào để thành phố vẫn giữ được những giá trị làm nên bản sắc riêng? Câu hỏi ấy không chỉ liên quan đến những công trình vật chất, mà còn gắn với kí ức, nếp sống và văn hóa ứng xử của cộng đồng.
Các diễn giả trong buổi toạ đàm
Là đại diện nhóm tác giả của hai cuốn sách về kí họa Hà Nội, KTS. Trần Thị Thanh Thủy chia sẻ hành trình hơn mười năm cùng những người yêu thành phố trực họa các khu phố cổ, biệt thự, công trình thời Pháp, khu tập thể cũ và những không gian đô thị đang biến đổi. Với chị, việc vẽ phố cũng là một cách quan sát và lưu giữ những gì đang dần trở thành kí ức. “Đi vẽ phố suốt mười năm, tôi chứng kiến thành phố thay đổi theo mùa, theo thời gian. Có những thay đổi là cần thiết, nhưng cũng có những thay đổi khiến mình tiếc nuối. Tôi nghĩ Hà Nội cần được nhìn như một cơ thể sống. Phát triển cái mới không đồng nghĩa với việc xóa đi cái cũ; điều quan trọng là tìm được cách để hiện đại và truyền thống cùng tồn tại”, KTS. Trần Thị Thanh Thủy nói.
Với nhà văn Nguyễn Trương Quý, sách viết về Hà Nội là những “đường dẫn” giúp người đọc trở về với thành phố từ nhiều lớp kí ức. Hà Nội trong sách không phải một địa danh được ghi chép thuần túy, mà là thành phố được cảm nhận qua đời sống của con người. Theo anh, Hà Nội không chỉ có Hồ Gươm, Hồ Tây, ba mươi sáu phố phường hay những công trình đã trở thành biểu tượng. Thành phố còn được tạo nên từ kí ức của những người từng sống, từng đi qua và gắn bó với nó. Mỗi thế hệ lại nhìn thấy một Hà Nội khác: Hà Nội của Thạch Lam, Hoàng Đạo Thúy, Doãn Kế Thiện, Tô Hoài; Hà Nội qua những trang văn, nét kí họa; Hà Nội của những gia đình sống nhiều thế hệ hay của những người từ nơi khác đến lập nghiệp. “Không có một Hà Nội duy nhất trong kí ức của mọi người. Có Hà Nội của tuổi thơ, của khu tập thể, phố cổ; có Hà Nội trong văn chương, hội họa, kiến trúc và trong những chuyển động của đời sống hôm nay. Chính những cách nhìn khác nhau ấy làm cho thành phố trở nên phong phú”, nhà văn Nguyễn Trương Quý chia sẻ.
Từ góc nhìn nghiên cứu văn học và văn hóa, TS. Đỗ Thanh Nga nhấn mạnh vai trò của sách trong việc lưu giữ những phong tục, nếp sống và kí ức cộng đồng. Theo chị, khi một công trình biến mất, một khu phố đổi thay hay một tập quán dần mai một, điều mất đi đôi khi không chỉ là một hình thức vật chất, mà còn là một phần kí ức xã hội. “Điều quan trọng là chúng ta phải biết mình muốn giữ gì và thay đổi gì. Bảo tồn không chỉ là giữ những gì có thể nhìn thấy, mà còn là giữ văn hóa ứng xử, những nếp sống và kí ức cộng đồng. Qua sách, người đọc có thể gặp lại Hà Nội xưa, với cách người Hà Nội từng sống, từng ứng xử. Đó cũng là một Hà Nội bao dung, biết dung hòa và tiếp nhận những người đến với mình”, TS. Đỗ Thanh Nga chia sẻ.
Từ những góc nhìn khác nhau, cuộc trò chuyện đưa người đọc trở về với một Hà Nội chậm hơn, sâu hơn qua những trang sách, công trình, nét vẽ và câu chuyện đời thường. Để rồi, mỗi người có thể nhận ra một Hà Nội của riêng mình và hiểu rằng gìn giữ thành phố cũng là gìn giữ những kí ức đã làm nên thành phố ấy.
Dịp này, Nhà xuất bản Kim Đồng giới thiệu một số tác phẩm tiêu biểu trong Tủ sách Hà Nội như Hà Nội băm sáu phố phường của Thạch Lam; Phố phường Hà Nội xưa, Hà Nội thanh lịch của Hoàng Đạo Thúy; Cổ tích và thắng cảnh Hà Nội của Doãn Kế Thiện; Thành phố, gương mặt, con người, Giữ gìn 36 phố phường, Chuyện cũ Hà Nội của Tô Hoài; cùng hai artbook Phố cổ Hà Nội - Kí họa & hồi ức và Ấn tượng Hà Nội - Từ kí họa những công trình thời Pháp của nhóm Kí họa đô thị Hà Nội (Urban Sketchers Hanoi). Mỗi cuốn sách là một lát cắt, góp thêm một cách lưu giữ lịch sử, văn hóa, kiến trúc và đời sống của Thủ đô.
THUỲ CHI
VNQD