Trước thềm năm mới, biên tập viên mảng tiểu thuyết của The Guardian đã tuyển chọn danh sách những tác phẩm văn chương nổi bật nhất năm 2025.
Các tác phẩm nổi bật của năm 2025.
Không còn nhiều nhà văn vĩ đại của thế kỉ 20 tiếp tục sáng tác, nhưng năm 2025 lại chứng kiến sự trở lại hiếm hoi và đầy ý nghĩa của Thomas Pynchon – cây đại thụ của văn chương Mĩ, nay đã ngoài 80 tuổi. Sau 12 năm im lặng, ông ra mắt Shadow Ticket, một tiểu thuyết trinh thám mang tinh thần hài hước đặc trưng, lấy bối cảnh nước Mĩ thời kì Cấm rượu. Đằng sau vẻ ngoài dí dỏm ấy là câu chuyện về sự trỗi dậy của chủ nghĩa phát xít, cùng những liên hệ đáng suy ngẫm với “bóng ma” của các chế độ độc tài trong thế giới đương đại. Dù hiếm khi xuất hiện, Pynchon vẫn tiếp tục là nguồn cảm hứng cho nhiều cây bút khác. Một trong số đó là Salman Rushdie, người trở lại với The Eleventh Hour – tập truyện ngắn tràn đầy sức sống nhưng thấm đẫm ý thức về sự hữu hạn của đời người. Đây cũng là tác phẩm hư cấu đầu tiên của ông kể từ vụ tấn công năm 2022 khiến ông mất thị lực một bên mắt.
Ian McEwan, tác giả của Chuộc tội và Trên bãi biển Chesil tiếp tục dòng suy tư quen thuộc về số phận con người trong What We Can Know. Cuốn tiểu thuyết được kể từ góc nhìn của một học giả văn chương sống ở thế kỉ 22, người nhìn lại nền văn học của thời đại chúng ta từ phía bên kia ngày tận thế. Trong bối cảnh nỗi lo về biến đổi khí hậu ngày càng bức bách, tác phẩm vừa là một cuộc đối thoại trí tuệ về giới hạn của tri thức, vừa là hành trình cảm xúc về những điều con người từng trân quý: sự sống, tình yêu, nghệ thuật và thơ ca. What We Can Know có thể được xem như một “bức thư tình” gửi tới quá khứ – một thế giới đang dần tan biến.
Dẫu vậy, sự trở lại được chờ đợi nhất của năm 2025 có lẽ thuộc về Chimamanda Ngozi Adichie. Sau hơn một thập kỉ vắng bóng tiểu thuyết, bà trở lại với Dream Count. Cuốn sách theo chân cuộc đời của bốn người phụ nữ, những con người gắn bó sâu sắc với cả Nigeria và Mĩ. Thông qua câu chuyện của họ, Adichie khai thác tình yêu, tình mẫu tử, tình đoàn kết giữa phụ nữ, đồng thời không né tránh những vấn đề gai góc như đặc quyền, bất bình đẳng và bạo lực tình dục. Dream Count giống như một bản hợp xướng nhiều giọng nói, được cấu trúc tinh tế và giàu cảm xúc, phác họa trọn vẹn những trải nghiệm phức tạp của phụ nữ trong thế giới hiện đại.
Hai trong số những tiểu thuyết đồ sộ nhất năm nay lại là kết quả của những hành trình sáng tác kéo dài hàng thập kỉ. Kiran Desai đã dành gần 20 năm để hoàn thành The Loneliness of Sonia and Sunny, tác phẩm lọt vào danh sách đề cử Booker 2025. Cuốn sách xoay quanh hai nhân vật người Ấn Độ xuất hiện ở nhiều nơi trên thế giới, bị gia đình can thiệp sâu vào đời sống riêng tư, luôn cố gắng xích lại gần nhau nhưng rồi lại xa cách. Đây là một bức tranh rộng lớn, được xây dựng công phu với những đoạn miêu tả thiên nhiên giàu chất thơ, xen lẫn các tình huống hài hước nhưng đầy xót xa. Tác phẩm không chỉ đặt ra câu hỏi về bản sắc trong thế giới toàn cầu hóa, mà còn cho thấy khả năng dung hòa tinh thần kể chuyện phương Đông với hình thức tiểu thuyết phương Tây.
Cũng được ấp ủ trong suốt hai thập kỉ, Helm của Sarah Hall lại chọn một hướng tiếp cận táo bạo hơn. Nhân vật trung tâm của cuốn sách là một cơn gió thổi qua vùng Cumbria, từ thuở Trái đất mới hình thành cho đến hiện tại. Xung quanh cơn gió ấy là những pháp sư thời đồ đá mới, các tín đồ cuồng tín thời trung cổ, những nhà khí tượng học thời Victoria và các nhà khoa học hiện đại. Helm được xem là một thành tựu kể chuyện hiếm có, đồng thời là lời cảnh báo mạnh mẽ và cấp thiết về cuộc khủng hoảng khí hậu toàn cầu – điều đáng ngạc nhiên là tác phẩm này lại không xuất hiện trong danh sách đề cử Booker.
Không thể không nhắc tới Flesh – tác phẩm đoạt giải Booker của David Szalay. Cuốn sách được đánh giá là táo bạo và xuất sắc, theo dõi cuộc đời thăng trầm của một người đàn ông với đời sống nội tâm khó nắm bắt. Cùng với đó, The Book of Records của Madeleine Thien mang đậm chiều sâu triết lý, soi chiếu cuộc đời của những nhà tư tưởng lớn thông qua câu chuyện về một cặp cha con bị mắc kẹt trong một khách sạn dành cho người di cư, nơi thực tại dần trở nên kì lạ. Với những ai tìm kiếm một thiên sử thi Mĩ vừa cuốn hút vừa phảng phất nỗi buồn, Dream State của Eric Puchner là lựa chọn lí tưởng. Bắt đầu từ khung cảnh hùng vĩ của Montana với một cặp đôi sắp kết hôn, câu chuyện trải dài suốt nửa thế kỉ, chạm đến gia đình, con cái, khủng hoảng hiện sinh, và ngày càng nhấn mạnh mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên trong bối cảnh biến đổi khí hậu.
Chimamanda Ngozi Adichie được xem là có cuốn sách đáng chú ý bậc nhất năm qua.
Ở mảng truyện ngắn và tiểu thuyết dung lượng vừa, năm 2025 cũng ghi nhận nhiều tác phẩm đáng chú ý. Saraswati của Gurnaik Johal là tập truyện ngắn đầy tham vọng, kết nối lịch sử gia đình với chính trị đương đại trong một nước Ấn Độ đang đổi thay chóng mặt. Nhà văn Malaysia Tash Aw mở đầu bộ tứ sử thi gia đình của mình bằng The South. Gia đình và tham vọng của phụ nữ cũng là trung tâm của The Tiger’s Share của Keshava Guha, nơi hai người bạn ở Delhi phải đối diện với những người anh trai mang tư tưởng gia trưởng. Trong Audition – tác phẩm lọt vào danh sách đề cử Booker – Katie Kitamura sử dụng gia đình và sân khấu để khảo sát bản sắc và diễn xuất: cách con người “đóng vai” chính mình trước người khác. Với cấu trúc gồm hai câu chuyện mâu thuẫn, cuốn sách khiến người đọc buộc phải quay lại từ đầu để hiểu trọn vẹn.
Gunk của Saba Sams, lấy bối cảnh một hộp đêm tồi tàn ở Brighton, mang đến cái nhìn mới mẻ về tình mẫu tử và gia đình thông qua câu chuyện của hai người phụ nữ, một người đàn ông chưa trưởng thành và một đứa trẻ. Những cảnh hộp đêm được miêu tả sống động, trong khi các đoạn viết về thai kì và sinh nở lại vô cùng dịu dàng. Một tiểu thuyết Anh khác gây ấn tượng mạnh là Seascraper của Benjamin Wood, kể về một chàng trai trẻ mắc kẹt trong thị trấn ven biển giữa thế kỉ 20, nơi anh cào biển bắt tôm như ông mình từng làm, trước khi bất ngờ được chạm tới giấc mơ tự do và hiện đại của thành phố lớn. Bầu không khí u hoài, kì lạ của cuốn sách để lại dư âm dai dẳng sau khi trang cuối khép lại.
Tác phẩm đầu tay nổi bật nhất năm thuộc về The Names của Florence Knapp. Câu chuyện xoay quanh một người mẹ đặt cho con trai sơ sinh ba cái tên khác nhau – và từ đó mở ra ba cuộc đời hoàn toàn tách biệt. Đây là bức chân dung nhẹ nhàng nhưng đầy sức mạnh về hi vọng, tình yêu và khả năng lựa chọn trong những hoàn cảnh khắc nghiệt. Được đề cử Women’s Prize for Fiction, Fundamentally của Nussaibah Younis vừa là lời phê phán thẳng thắn về viện trợ quốc tế, vừa mang đến tiếng cười thông minh qua câu chuyện về một học giả người Anh chán nản cố gắng cứu giúp một thiếu nữ sắp bị ép trở thành cô dâu của Nhà nước Hồi giáo.
Ở mảng truyện ngắn, Rejection của Tony Tulathimutte nổi bật với những câu chuyện châm biếm sắc lạnh về đời sống hiện đại bị chi phối bởi công nghệ và mạng xã hội. Từ những “incel” cuồng tín đến các con nghiện mạng, tập sách vừa hài hước vừa tàn nhẫn, thậm chí gây “nghiện” chẳng kém việc lướt mạng vô định. Một thành công khác là Every One Still Here của nhà văn trẻ Bắc Ireland Liadan Ní Chuinn. Những câu chuyện trong tập sách đào sâu chấn thương thế hệ từ xung đột Bắc Ireland, đồng thời đặt ra các câu hỏi về kí ức, bản sắc và những nét kì quặc của xã hội đương đại. Có thể nói, đây là sự ra đời của một tài năng văn chương mới đầy triển vọng.
NGÔ THUẬN PHÁT dịch từ The Guardian
VNQD