.NGUYỄN BÁ THUYẾT
Đêm tháng giêng lại về.
Trăng treo lơ lửng trên đỉnh tre đầu làng, sáng đến mức người ta có thể nhìn rõ từng vệt rêu bám trên những viên đá bến sông. Gió lạnh khẽ khàng lùa qua mái tóc bạc, mang theo mùi hương hoa bưởi ngai ngái, thứ mùi hương tôi đã mang theo suốt cả cuộc đời làm lính.
Năm mươi năm rồi.
Vậy mà mỗi lần tháng giêng trở lại, lòng tôi vẫn run lên như buổi tối hôm ấy - cái đêm đã rẽ cuộc đời tôi sang một hướng khác, cái đêm mà chỉ cần nhắm mắt lại, tôi vẫn thấy rõ từng ánh trăng, từng hơi thở, từng nhịp tim của một chàng trai mười tám tuổi đang đứng trước ngưỡng cửa đời mình.
Người ta gọi đó là đêm hội tòng quân. Còn tôi, tôi gọi đó là đêm tháng giêng.
Chiến tranh chống Mĩ đã kết thúc khi tôi vừa chạm ngưỡng trưởng thành. Cả đất nước khi ấy như một cánh đồng vừa qua bão lửa, còn âm ỉ khói nhưng lòng người rạo rực hi vọng. Từ những ngôi làng bé nhỏ đến thị xã, thành phố, đâu đâu cũng vang tiếng hát mừng ngày non sông thống nhất. Tuổi mười tám của tôi, của Bình, của hai mươi bảy thanh niên trong xã, đều chung một nhịp đập: đi bộ đội. Không ai ép buộc. Không ai hô hào sáo rỗng. Chỉ là một cảm giác rất tự nhiên: đất nước thiêng liêng đã gọi tên thì mình sẵn sàng ra đi. Háo hức, bừng bừng khí thế.
Làng tôi là một làng thuần nông, nghèo nhưng có truyền thống cách mạng từ bao đời nay. Trong chiến tranh chống Mĩ cả làng dỡ nhà lót đường cho xe qua. Cả làng tham gia chiến đấu, lao động sản xuất quên mình vì sự nghiệp giải phóng miền Nam. Cha tôi từng là chiến sĩ Điện Biên. Mẹ tôi từng đi dân công hỏa tuyến trong những năm ác liệt nhất. Chị tôi là cô dân quân tay súng, tay cày. Tôi lớn lên giữa những câu chuyện về bom đạn, về mất mát thương vong, về những người thanh niên ra đi không trở lại. Nên khi Chi đoàn xã phát động phong trào thanh niên tình nguyện nhập ngũ, là bí thư chi đoàn tôi đăng kí đầu tiên. Tôi còn nhớ rõ ánh mắt mẹ hôm tôi đọc cho người nghe lá đơn tình nguyện. Không khóc. Chỉ lặng lẽ gật đầu rồi quay đi thật nhanh. Còn cha tôi, ông đặt tay lên vai tôi, nói đúng một câu:
- Đi đi con. Làm trai cho trọn.
Thế là tôi đi.
Đêm trước ngày nhập ngũ, Chi đoàn tổ chức liên hoan chia tay tại nhà sinh hoạt của thôn. Rượu gạo quê nồng, kẹo bánh đơn sơ, tiếng cười nói râm ran đến tận khuya. Ai cũng vui cười thật vang, cố nói thật nhiều, như thể sợ rằng nếu im lặng thì nỗi ưu tư, lo lắng sẽ lộ ra. Tôi chưa bao giờ uống rượu. Đêm đó, uống hai nửa li nhỏ, nhưng lòng cứ lâng lâng. Đến gần nửa đêm, tôi lặng lẽ rời cuộc vui, đi bộ ra bến sông đầu làng.
Đêm tháng giêng. Trăng thượng tuần. Trời se lạnh, gió từ mặt sông thổi lên mang theo hơi nước mát lạnh. Dòng sông lấp lánh ánh bạc, chảy lặng lẽ như chưa từng biết đến chiến tranh, chia li hay mất mát. Tôi ngồi xuống phiến đá quen thuộc, nơi bọn trẻ con chúng tôi từng tụ tập câu cá, nơi những buổi trưa hè tôi và Thanh từng ngồi nhặt hoa bưởi rụng.
Thanh!
Chỉ nghĩ đến cái tên ấy thôi, tim tôi đã đập nhanh hơn. Chúng tôi cùng tuổi, cùng lớn lên trong làng. Tôi là Bí thư chi đoàn, còn Thanh là đoàn viên rất siêng năng nhưng lặng tiếng. Chúng tôi thương nhau - ai cũng biết - nhưng chưa một lần dám xưng anh - em. Thứ tình cảm quê mùa, lặng lẽ, chỉ dám gửi vào ánh mắt và những lần vô tình chạm tay. Tôi cứ ngồi đó, để kí ức trôi miên man theo ánh trăng.
- Anh đấy à? Sao lại ngồi một mình ở đây?
Giọng nói vang lên sau lưng khiến tôi giật mình. Tôi quay lại. Thanh đứng đó.
Dưới ánh trăng, gương mặt em sáng bừng, mái tóc dài buộc gọn sau gáy, đôi mắt đen tròn ánh lên một điều gì đó rất khác thường.
- Bá… Bá ngồi chơi vậy thôi.
Tôi trả lời một cách vụng về đến chính mình cũng thấy buồn cười. Thanh mỉm cười, bước lại gần.
- Em… em có thể ngồi cùng không?
- Được… được quá đi chứ!
Tôi luống cuống nhường chỗ. Tim đập thình thịch như trống hội. Tôi không tin nổi là em lại ra đây, vào giờ này. Chúng tôi ngồi cạnh nhau. Khoảng cách gần đến mức tôi có thể nghe rõ tiếng thở khẽ của Thanh.
Im lặng.
Một sự im lặng dày đặc, vừa ngọt ngào vừa sâu thẳm và căng thẳng.
Thanh là người lên tiếng trước:
- Ngày mai anh đi xa… anh có nhớ quê mình không?
- Có chứ.
- Nhớ ai nhất?
Tôi ngập ngừng. Rồi nói rất khẽ:
- Nhớ bạn bè… nhớ cả Thanh nữa.
Thanh quay sang nhìn tôi. Ánh mắt ấy làm tôi bối rối đến mức không biết giấu mặt vào đâu. Thanh cúi xuống, lấy trong túi áo ấm ra một cuốn sổ nhỏ và một chiếc khăn mùi xoa, rồi bất ngờ dúi vào tay tôi.
- Em tặng anh. Trước ngày nhập ngũ.
Tôi cầm lấy, ngón tay run run.
- Chúc anh… đi thượng lộ bình an. Nhớ đừng quên… cô bé quê mùa với cái đêm tháng giêng này nhé.
Giọng Thanh nhỏ dần. Tôi muốn nói rất nhiều điều, nhưng cổ họng nghẹn lại. Dưới ánh trăng, tôi chỉ biết nắm chặt cuốn sổ và chiếc khăn trong tay.
Thanh đứng dậy trước.
- Em về đây.
- Thanh…
Tôi gọi theo, nhưng không biết nói gì tiếp.
Em quay lại, cười rất nhẹ.
- Anh nhớ giữ gìn sức khỏe.
Rồi Thanh đi. Bóng Thanh khuất dần vào con ngõ nhỏ, để lại tôi ngồi chết lặng bên bến sông.
Tôi mở cuốn sổ ra. Giữa những trang giấy trắng là những chùm hoa bưởi ép khéo léo, vẫn còn thơm. Nét chữ con gái tròn trịa, xinh xinh:
Xa nhau chẳng biết tặng gì
Tặng người cuốn sổ để ghi tháng ngày
Đường dài chắc lắm gió mây
Đá mềm chân cứng đợi ngày vinh quy.
Đêm ấy, tôi không ngủ. Mùi hoa bưởi hòa cùng mùi bồ kết trên mái tóc Thanh, theo tôi suốt một đêm dài.
Sáng hôm sau, sân hợp tác xã đông nghịt người. Cờ đỏ bay phấp phới. Trống đánh dồn dập. Tiếng loa vang lên những lời tiễn đưa đầy khí thế. Thế nhưng giữa biển người ấy, tôi chỉ tìm một ánh mắt.
Và tôi thấy em. Thanh đứng nép bên rìa đám đông. Không rực rỡ, không cười tươi như đêm qua. Ánh mắt em dán chặt vào tôi. Nước mắt lăn dài trên má. Tôi bước lên bục phát biểu, thay mặt hai mươi bảy thanh niên hứa danh dự với Tổ quốc. Vậy mà giọng tôi run đến lạ. Một bí thư chi đoàn vốn nói năng rành mạch, hôm ấy lại lắp bắp như đứa trẻ. Khi đoàn xe lăn bánh, tôi ngoái lại nhìn. Thanh đứng đó, hai tay nắm chặt, môi mím lại như cố không bật khóc. Tôi tự nhủ: Thanh ơi, mốt mai anh sẽ trở về…
Những ngày đầu quân ngũ là những ngày khắc nghiệt nhất đời tôi. Đơn vị huấn luyện đóng trên vùng đồi trọc. Mùa hè, nắng như đổ lửa, gió Lào quạt bỏng da. Mùa đông, rét thấu xương. Những bài tập lăn lê bò trườn khiến người mệt rã rời. Nhiều đêm, nằm trên giường ván gỗ, tôi lôi cuốn sổ nhỏ ra ngắm. Hoa bưởi đã khô, nhưng mùi hương vẫn còn. Bạn bè trêu:
- Bá này, mi có người thương dữ ha! Tôi chỉ cười.
Những câu thơ ấy, những chùm hoa ấy, đã giúp tôi đứng vững, vượt qua những gian lao ác liệt có lúc tưởng chừng sức người không chịu nổi.
Một sáng chủ nhật, tôi được báo tin có người nhà đến thăm. Tôi chạy như bay lên phòng khách đại đội. Thanh đứng đó. Tôi luống cuống đến mức không nói nên lời.
- Em… em đi với ai?
Lần đầu tiên, tôi gọi Thanh là em, xưng anh. Tự nhiên và ngọt ngào.
- Em đi cùng mấy đứa bạn.
Thanh mở giỏ, lấy ra hai gói kẹo.
- Em không có nhiều tiền. Mua ít kẹo… anh chia vui với đồng đội nhé.
Chúng tôi ngồi bên nhau, kể cho nhau nghe bao chuyện xa cách. Thanh kể có nhiều người ngỏ lời, nhưng em lảng tránh. Cha em không đồng ý, bảo em không nên chờ một người lính chưa biết ngày về.
- Em khóc nhiều lắm, anh ạ.
Tôi nghe mà lòng đau như cắt.
- Thanh… em đừng chờ anh.
Em nhìn tôi sững sờ.
- Anh nói gì?
- Anh yêu em. Nhưng anh không thể ích kỉ giữ em lại. Anh không biết ngày mai mình ra sao. Em… hãy lấy chồng, sống một cuộc đời bình yên. Thanh òa khóc. Chúng tôi ôm nhau, khóc như chưa từng được khóc.
Ngày về phép, tôi đến nhà Thanh. Em không ra gặp. Cha em tiếp tôi, nói bằng giọng chân thành nhưng dứt khoát:
Tôi mong cậu hiểu. Cho con bé một con đường khác. Đời người con gái như một bông hoa, đẹp chỉ một thời gian rất ngắn ngủi. Cậu là người được học, khéo tay tương lai rộng dài, chưa biết khi nào dừng lại.
Tôi gật đầu. Ra về mắt nhòe bước đi trong lặng lẽ.
Tôi được biên chế vào đơn vị mới thuộc Quân khu 4, đóng quân ở Quảng Bình (nay là Quảng Trị). Rồi Tây Nam Bộ. Rồi Campuchia. Những đêm rừng, nằm trên võng nhìn trời sao, tôi nhớ đêm tháng giêng, nhớ Thanh, nhớ quê hương. Bốn năm sau, tôi hay tin Thanh đã có gia đình. Tôi buồn. Nhưng nhưng lòng cảm thấy an yên. Cũng mừng cho Thanh đã có tổ ấm.
Giờ đây, sau khi kết thúc hơn 40 năm binh nghiệp, tuổi nghiêng xế chiều thường ngẫm về quá khứ, mỗi độ xuân về, tôi lại nhớ đêm tháng giêng. Con đường quê ngập hương hoa bưởi. Và tôi mỉm cười. Vì tôi biết, có những kỉ niệm không cần trọn vẹn, chỉ cần đẹp - là đủ để theo chân nâng bước ta suốt một đời.
N.B.T
VNQD