Trong đời sống của mỗi đơn vị Quân đội có những điều tưởng như rất nhỏ bé, bình dị, thậm chí khó gọi tên, nhưng theo năm tháng lại trở thành một phần văn hóa. Đó có thể là một câu nói, một cách chào hỏi, một tiếng gọi thân mật hay một thói quen giao tiếp mà người ngoài nghe qua có khi chẳng thấy gì đặc biệt, nhưng đối với những người trong cuộc lại chứa đựng cả một miền ký ức và tình cảm sâu lắng.
Với bộ đội Tăng thiết giáp (TTG), “Quê” đã được bộ đội xe tăng sử dụng từ khá lâu trong giao tiếp, xưng hô, chào hỏi. Các thế hệ cán bộ, chiến sĩ từng chiến đấu trong những năm tháng chiến tranh đã sử dụng tiếng gọi này và truyền lại cho các thế hệ sau. Đến hôm nay, “Quê” vẫn hiện diện tự nhiên trong đời sống của bộ đội TTG, từ thao trường, đơn vị đến hội họp, gặp gỡ.
Điều thú vị là đến nay chưa có một tư liệu nào để xác định chính xác từ “Quê” xuất hiện từ đơn vị nào hay ai là người đầu tiên sử dụng. Thế hệ đi trước cũng chỉ kể rằng ngày ấy họ cũng gọi nhau như vậy. Cứ thế tiếng gọi được truyền từ người này sang người khác, từ lớp cán bộ, chiến sĩ này sang lớp cán bộ, chiến sĩ khác.
Không có một quyết định nào quy định phải gọi nhau bằng “Quê”.
Không có một văn bản nào ban hành về cách xưng hô ấy.
Vậy mà nó rất sống động, chân thực, nhiều cảm xúc.
Nó sống bằng sự tự nhiên của đời lính.
Từ một tiếng gọi thân tình
Trong bộ đội TTG hôm nay, từ “Quê” được sử dụng rất rộng rãi. Người này gặp người kia có thể vui vẻ:
“Chào Quê”!
“Quê khỏe không”?
“Quê đi đâu đấy”?
“Quê có người yêu chưa”?
Có khi hỏi thăm cả gia đình:
“Bố mẹ quê khỏe không”?
Thủ trưởng Bộ tư lệnh Tăng thiết giáp tâm tình cùng chiến sĩ.
Một cán bộ gặp chiến sĩ cũng có thể gọi “Quê”. Một người chỉ huy gặp cấp dưới cũng có thể gọi “Quê”. Những khoảng cách về quân hàm, chức vụ trong khoảnh khắc ấy, dường như được làm mềm đi bởi một tiếng gọi rất đỗi giản dị.
Đặc biệt, “Quê” không chỉ xuất hiện trong những câu chuyện vui vẻ, đời thường. Nó còn đi vào công việc, vào những cuộc họp, vào cả những nhiệm vụ quan trọng.
Còn nhớ, có lần trong một cuộc họp quan trọng, đồng chí Tư lệnh giao nhiệm vụ: “Việc này giao cho quê Thanh- Phó Chính ủy nhé”.
Chỉ có một câu nói rất nhẹ nhàng, rất đời. nhưng người được giao nhiệm vụ lại cảm nhận trong đó nhiều hơn một cách xưng hô.
Có sự gần gũi
Có sự tin tưởng
Có sự động viên
Và cũng có cả trách nhiệm
Bởi khi người chỉ huy gọi mình bằng “ Quê” trước một nhiêm vụ, tiếng gọi ấy khiến người nghe không chỉ thấy mình được gần hơn với người giao nhiệm vụ, mà còn thấy mình cần phải cố gắng hơn, để không phụ sự tin tưởng ấy.
Có lẽ đó cũng là nét rất riêng của văn hóa “Quê”: Càng thân tình bao nhiêu, người được gọi càng thấy mình phải sống và làm việc có trách nhiệm bấy nhiêu.
“Quê” – một tiếng gọi không phân biệt chức vụ, quân hàm.
Quân đội là một môi trường đặc biệt. Ở đó có cấp trên, cấp dưới; có người ra lệnh và có người chấp hành; có những quy định chặt chẽ về điều lệnh, lễ tiết, tác phong quân nhân. Nhưng bên cạnh cái nghiêm của Quân đội cần một cái tình của đồng chí, đồng đội.
Bộ đội TTG lại có những đặc điểm riêng. Người lính xe tăng thường xuyên sống, học tập, huấn luyện và chiến đấu trong một tập thể nhỏ, gắn bó chặt chẽ với nhau. Một kíp xe chỉ có vài người, nhưng trong chiến đấu, sự sống của người này gắn với sự sống của người kia, hành động của một người ảnh hưởng trực tiếp đến cả kíp xe, thậm chí cả trung đội, đại đội…
Có lẽ chính môi trường ấy đã làm cho tình đồng chí đồng đội trở thành một giá trị sâu sắc.
Đã lên xe là cùng một hướng.
Trên xe tăng không có chỗ cho sự xa cách. Trong khoang xe chật hẹp, người trưởng xe, lái xe, pháo thủ, nạp đạn cùng chung một không gian, cùng chung tiếng ồn của động cơ, sức nóng, khói thuốc súng và những hiểm nguy của chiến trường, cả những bất trắc có thể xảy ra trong quá trình huấn luyện, diễn tập. Vì thế họ hiểu nhau nhiều khi không cần nói. Bởi vậy tiếng gọi “Quê” nghe rất gần với đời sống người lính:
Nó không xóa đi quân hàm, chức vụ hay kỷ luật.
Nó làm cho phía sau quân hàm, chức vụ vẫn còn nguyênmột con người.
Một người đồng chí.
Một người đồng đội.
Một người anh em.
Tất cả đều gọi nhau bằng một tiếng “Quê” thân thương.
Từ chiến trường đến thao trường Hội thao Quân sự Quốc tế
Điều đáng quý của một nét văn hóa không phải là nó được quy định như thế nào, mà nó có được đời sống tự nhiên của con người gìn giữ hay không? “Quê” rõ ràng là một trường hợp như vậy. Từ những người lính xe tăng của những năm chiến tranh, tiếng gọi ấy được truyền lại qua nhiều thế hệ.Những người từng đi qua chiến trường mang nó về đơn vị. Những người trẻ tiếp nhận nó từ thế hệ đàn anh. Rồi họ lại sử dụng nó trong đời sống của mình và truyền tiếp cho lớp sau. Đây là một sự tiếp nối rất tự nhiên. Không cần tuyên truyền, không ai phải nhắc nhở. Nó giống như cách người lính xe tăng truyền cho nhau một câu chuyện, một kỷ niệm, một thói quen rất riêng của đơn vị. Tôi thì thấy rằng , đây rõ ràng là một nét văn hóa độc đáo của bộ đội TTG.
Có thể chiến sĩ mới về Binh chủng chưa hiểu hết ý nghĩa của từ “Quê”. Ban đầu, có khi chỉ thấy lạ tai. Nhưng rồi nghe cán bộ gọi chiến sĩ, nghe chiến sĩ tâm sự với cán bộ, nghe đồng đội gọi nhau, tiếng “Quê” dần trở nên thân thuộc. Đến một lúc nào đó, rất tự nhiên, người chiến sĩ ấy cũng gọi người bên cạnh mình là “Quê”. Và cứ như thế nét văn hóa ấy lại được trao cho một thế hệ mới.
Có một hình ảnh khiến nhiều người trong Binh chủng mỗi khi nhớ lại vẫn còn nguyên cảm xúc. Đó là những lần Đội tuyển xe tăng Việt Nam tham gia Hội thao Quân sự Quốc tế tại Liên bang Nga. Trước mỗi lượt thi đấu, khi những phút chờ đợi đã đến rất gần, các thành viên kíp xe thường đặt tay lên nhau. Những bàn tay chai sạn quen với cần lái, bảng điều khiển, khẩu pháo, với những thao tác chính xác và những ngày luyện tập vất vả. Rồi họ cùng hô:
“Cố gắng các quê nhé”!
Chỉ một câu rất ngắn nhưng tiếng “Quê” ấy đã theo họ từ những đơn vị xe tăng Việt Nam đến tận thao trường Alabino của nước Nga xa xôi.
Giữa một thao trường rộng lớn, giữa tiếng pháo gầm vang, tiếng động cơ xe chạy và những khẩu lệnh của một cuộc thi Quốc tế, tiếng gọi “Quê” của những người lính xe tăng Việt Nam mới da diết và thân thương làm sao.
Vâng! Đó là tiếng gọi của đồng đội, của những tháng ngày cùng nhau luyện tập, của những giờ phút cùng ăn, cùng ngủ, cùng vượt qua khó khăn để chuẩn bị cho một cuộc thi mà mỗi thao tác đều đòi hỏi sự chính xác, bình tĩnh và phối hợp chặt chẽ. Hơn thế “Quê” còn là tiếng gọi của quê hương, của Tổ quốc và của triệu triệu trái tim đang chờ tin chiến thắng. Và có lẽ trong khoảnh khắc ấy, mỗi người trong kíp xe đều hiểu rằng phía sau mình không chỉ là một chiếc xe tăng, một bài thi, hay một chiếc cúp. Họ hiểu phía sau mình là những người “Quê” đang cùng đặt niềm tin vào nhau.
Ở quê nhà, tại hội trường Binh chủng, chúng tôi cũng ngồi trước màn hình dõi theo từng vòng cua, từng lần xe vượt qua vật cản, từng phát bắn của Đội tuyển.
Có những lúc hồi hộp đến nín thở.
Có lúc cười vang, vỗ tay to vì một tình huống đẹp.
Có những lúc lặng đi vì một phát bắn chưa như mong muốn.
Và rồi mỗi khi ống kính truyền hình đặc tả những chiếc xe của Đội tuyển Việt Nam lao nhanh về đích, từ hội trường, dẫu không ai bắt nhịp lại vang lên những tiếng gọi tưởng như rất đỗi đời thường: “Cố lên các quê ơi”?
Lúc ấy, đâu còn khoảng cách từ Việt Nam đến thao trường Alabino nữa. Những người ngồi trước màn hình và những người đang ở trong chiếc xe tăng ở ngoài thao trường như đang cùng trong một kíp xe, cùng hồi hộp, cùng vui, cùng tiếc nuối, chờ đợi…có lẽ lúc đó chúng tôi cảm nhận rất rõ sức mạnh của một tiếng gọi. “Quê” không chỉ để gọi một người mà là gọi cả một sự gắn bó.
Một chữ “Quê”, nhiều tầng nghĩa
Quê vốn là một từ rất gần gũi với người Việt. Quê là nơi mình sinh ra. Quê cũng có thể là nơi mình thuộc về. Nhưng trong cách gọi của Bộ đội TTG, “Quê” dường như có thêm một lớp nghĩa khác: Người cùng mình đứng trong một hàng ngũ, cùng chia sẻ môi trường, cùng mang trên mình màu áo của người lính xe tăng.
Vì thế, tiếng “Quê” vừa thân mật mà không suồng sã, gần gũi mà không mất đi sự tôn trọng. Một tiếng “Quê” có thể làm cho cuộc họp, cuộc trò chuyện, gặp mặt bớt đi sự hành chính, thêm vào đó là sự ấm áp của tình đồng chí, đồng đội. Và trong lúc khó khăn, có lẽ tiếng gọi ấy càng có nhiều ý nghĩa bởi người lính biết rằng, bên cạnh mình luôn có những “Quê” khác.
Những người cùng mình huấn luyện.
Cùng chịu nắng, chịu mưa.
Cùng thức trắng trong những ca gác, đêm trực.
Cùng nằm dưới gầm xe khi sửa chữa.
Cùng một nỗi nhớ nhà và trăn trở trong cuộc sống đời thường.
Nhưng sẽ sẵn sàng bước lên xe khi có lệnh và khi cần thiết cùng nhau đi đến nơi gian khổ nhất và cùng chiến đấu, hy sinh.
Cái tình làm nên sức mạnh
Văn hóa quân sự không chỉ được tạo bởi những điều lớn lao. Nó còn được hình thành từ những ứng xử rất nhỏ trong đời sống hàng ngày.
Thủ trưởng Bộ Tư lệnh Tăng thiết giáp động viên kíp xe tăng
Một lời chào.
Một cái bắt tay.
Một câu hỏi thăm.
Một cách gọi nhau
Những điều ấy nếu được lặp lại qua nhiều năm, qua nhiều thế hệ, sẽ trở thành thói quen. Và khi thói quen đó chứa đựng tình cảm, nó có thể trở thành văn hóa.
“Quê” của bộ đội xe tăng có lẽ được hình thành theo cách giản dị như vậy.
Không ai biết chính xác người đầu tiên gọi nhau là “Quê”.
Nhưng nhiều thế hệ đã cùng nhau làm cho tiếng gọi ấy tồn tại.
Đó chính là điều đáng quý. Bởi một nét văn hóa chỉ thực sự có sức sống khi nó không nằm trên giấy mà nằm trong con người.
Có thể ngày hôm nay một người lính gọi đồng đội: “Quê ơi”. Ngày mai người ấy ra quân. Một lớp chiến sĩ khác lại vào đơn vị. Và những người mới tiếp tục gọi nhau bằng “Quê”.
Và nhiều năm sau nữa, có thể họ cũng không biết tiếng gọi ấy bắt đầu từ đâu.
Nhưng họ vẫn gọi.
Như một cách tự nhiên để nhận ra nhau.
Như một dấu hiệu để biết rằng mình thuộc về một tập thể.
Và như một sợi dây vô hình nối người lính xe tăng hôm nay với những người lính đã đi qua những năm tháng chiến tranh.
Gọi nhau bằng ‘Quê” – để thấy rằng mình thuộc về nhau.
Trong đời quân ngũ, có những điều rồi sẽ thay đổi:
Quân hàm thay thay đổi.
Chức vụ thay đổi.
Đơn vị thay đổi.
Con người cũng lần lượt đi qua những năm tháng của đời lính. Nhưng có những tiếng gọi sẽ mãi ở lại. “Quê” với bộ đội xe tăng là một tiếng gọi như thế.
Đây không phải là một danh xưng chính thức. cũng chưa thể xác định một cách chắc chắn nó bắt đầu từ đâu. Nhưng qua thời gian, “Quê” đã trở thành một phần trong đời sống văn hóa của bộ đội TTG. Từ những người lính xe tăng năm xưa đến những chiến sĩ hôm nay, tiếng gọi ấy vẫn tiếp tục được trao truyền. Và có lẽ, điều đẹp đẽ nhất của “Quê” không nằm trong bản thân mỗi từ ngữ mà nằm ở tình cảm của con người đặt vào đó.
Gọi nhau bằng “Quê” là gọi nhau bằng sự gần gũi. Là kéo gần những khoảng cách. Là nhắc nhau phía sau quân hàm, chức vụ vẫn là một người đồng chí, đồng đội. Và hơn hết, đó là một cách để người lính xe tăng nhận ra nhau giữa một tập thể lớn, hoặc đã về với cuộc sống đời thường.
Chúng ta cùng một màu áo.
Cùng một lực lượng.
Cùng một truyền thống.
Và cùng là những người ‘Quê” của nhau.
Bởi vậy, có những nét văn hóa được tạo nên bằng những công trình lớn. Có những giá trị được ghi lại trong những trang sử nhưng còn có những nét văn hóa chỉ đơn giản bắt đầu bằng một tiếng gọi.
Với bộ đội Tăng thiết giáp, tiếng gọi ấy là “Quê”.
Đại tá NGUYỄN THIỆN THANH, Phó Chính uỷ Binh chủng Tăng thiết giáp
VNQD