“Mỗi bài thơ như một lời nhắc nhở nhẹ nhàng về sự buông bỏ, biết đủ, biết yêu thương để tâm an và đời an”. Nhận xét của nhà thơ, dịch giả Bùi Xuân phần nào chạm tới tinh thần của Nhân duyên, tập thơ mới của tác giả Nguyễn Kiên Thái. Cuốn sách mở ra những khoảng lặng cần thiết để người đọc suy ngẫm về đời sống, về cách con người đối xử với nhau và với chính mình.
Ra mắt bạn đọc cuối năm 2025 bởi Nhà xuất bản Hội Nhà văn, Nhân duyên là một trong những tập thơ đáng chú ý trong dòng chảy thơ ca đương đại viết về trải nghiệm đời sống. Đọc Nhân duyên, người ta có cảm giác bước vào một không gian thơ lặng lẽ. Ở đó, những suy tư đời thường được cất lên bằng giọng điệu chân thành và tiết chế. Không có những ẩn dụ cầu kỳ hay những cấu trúc ngôn từ phức tạp, thơ ở đây hiện ra mộc mạc, gần gũi, ngôn từ gần với lời nói thường nhật.
Tác giả của tập thơ, Nguyễn Kiên Thái, sinh năm 1974 tại xã An Vĩ, huyện Khoái Châu (nay là xã Triệu Việt Vương), tỉnh Hưng Yên, hiện là Đại tá, phóng viên Báo Quân đội nhân dân. Con đường đến với văn chương của anh có phần đặc biệt. Khi chưa tròn mười tám tuổi, chàng trai quê nhãn đã bước vào môi trường quân đội, trở thành học viên đào tạo thợ Trung cấp Kỹ thuật Tăng thiết giáp. Trải qua nhiều môi trường đào tạo và công tác khác nhau, từ kỹ thuật đến báo chí, rồi trở thành sĩ quan cao cấp trong quân đội, Nguyễn Kiên Thái đã tích lũy cho mình một vốn sống phong phú, đa chiều.
Tập thơ "Nhân duyên".
Điều dễ nhận ra ở Nhân duyên là giọng thơ giản dị và chân thành. Thơ Nguyễn Kiên Thái không cố tạo ra những hiệu ứng ngôn từ phức tạp. Ngược lại, anh lựa chọn một cách nói gần với ngôn ngữ đời sống, thậm chí có khi “thật vụng như đếm”, nhưng chính sự vụng mộc ấy lại tạo nên một vẻ chân thật đáng quý. Lần theo từng câu chữ anh viết, độc giả như đang được nghe một người bạn tâm tình, chậm rãi kể lại những điều đã trải qua, đã nghĩ suy. Một trong những mạch cảm xúc xuyên suốt của tập thơ là tình cảm gia đình. Những bài thơ viết về cha mẹ, về công ơn sinh thành, về nếp nhà giản dị mang lại cho người đọc cảm giác ấm áp và gần gũi. Trong bài Mẹ ngồi vấn tóc, tác giả viết: Mẹ ngồi vấn tóc thâu đêm/ Vấn đi vấn lại vấn thêm tâm tình… Hai dòng thơ ngắn gọn, không cầu kỳ về hình ảnh nhưng lại gợi lên cả một không gian ký ức. Hình ảnh người mẹ ngồi vấn tóc trong đêm gợi một nếp sinh hoạt quen thuộc, nhưng ẩn sau đó là cả sự tảo tần và lặng lẽ hy sinh. Cái “vấn thêm tâm tình” ở cuối bài là nét chấm nhẹ, khiến hình ảnh ấy trở nên sâu lắng hơn. Ở một bài thơ khác, lời dặn của người cha được thể hiện bằng giọng điệu thân thuộc mà thấm thía: Cha dặn con trước khi đi ngủ/ Nên nhớ tự vấn mình trong ngày/ Xem những việc còn chưa làm được/ Để làm tốt hơn cho hôm sau…(Khắc ghi lời cha).
Những câu thơ này gần với lời nói hằng ngày hơn là một cấu trúc thi ca cầu kỳ. Vì lẽ đó, chúng lại tạo nên cảm giác chân thật, như một lời nhắc nhở nhẹ nhàng về cách sống, biết tự nhìn lại mình, biết hoàn thiện bản thân qua từng ngày. Trong một thế giới nhiều biến động và vội vã, những lời nhắc đó càng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Tình yêu đôi lứa trong Nhân duyên cũng được diễn đạt bằng một giọng điệu mộc mạc. Không đan cài những cảm xúc dữ dội hay những bi kịch lớn lao, tình yêu ở đây hiện hữu tựa một phần tự nhiên của đời sống, gắn với sự gặp gỡ và chia ly, những điều vốn dĩ đã nằm trong quy luật của “nhân duyên”. Trong bài thơ cùng tên với tập sách, tác giả viết: Gặp nhau bởi duyên/ Hợp tan do duyên phận/ Mọi việc thuận theo tự nhiên… Những lời thơ gợi ra một quan niệm khá điềm tĩnh về tình yêu. Tình yêu không phải là điều con người có thể nắm giữ hoàn toàn, nó đến và đi theo những quy luậtcủa đời sống. Bởi vậy, điều quan trọng có lẽ không phải là cố giữ mọi thứ bằng mọi giá, mà là biết chấp nhận, biết trân trọng những gì đang có. Nhưng cũng có tình yêu thật nồng nhiệt: Không hiểu tại sao/ Anh nhớ em cồn cào/ Nghĩ về năm tháng đã qua… (Vấn vương); Yêu là cháy hết mình/ Đắm chìm không dễ buông…(Yêu).
Một nét đáng chú ý khác của Nhân duyên là những bài thơ mang sắc thái chiêm nghiêm. Nguyễn Kiên Thái có xu hướng viết những bài thơ ngắn đi cùng những định nghĩa giản dị về các khái niệm đạo đức: “Đức”, “Tình nghĩa”, “Từ bi”, “Bố thí”, “Bình tĩnh”,… Những bài thơ này là những lời nhắc nhẹ nhàng, nhưng lại không mang giọng điệu giáo huấn. Ngược lại, chúng được diễn đạt bằng những câu chữ giản dị, gần với ngôn ngữ đời thường. Chẳng hạn, trong bài Đức: Để đời mình an nhiên/ Luôn tu thân tích đức/ Làm những việc lương thiện/ Sống thẳng ngay, trung thực… Những câu thơ này có thể khiến người đọc bất giác nghĩ ngay đến những lời dạy quen thuộc trong đạo lý truyền thống. Ấy vậy khi được đặt trong cấu trúc thơ ngắn gọn, chúng lại mang một sắc thái mới mẻ mà gợi nhiều suy ngẫm. Hay Phúc lớn do tâm thiện/ Luôn gieo lòng từ bi/ Nghĩ nói làm việc thiện/ Không tính toán so bì... (Hồng phúc); Làm người chữ đức làm đầu/ Vun trồng nhân nghĩa chẳng cầu lợi danh/ Giữ lễ, trí, tín…cầu an…(Đời người).
Về mặt thể loại, Nhân duyên sử dụng khá linh hoạt nhiều thể thơ khác nhau. Nhiều bài được viết theo cấu trúc ba dòng với số chữ ngắn, tạo nên nhịp điệu gọn gàng, súc tích. Bên cạnh đó, tập thơ cũng có những bài ngũ ngôn, lục bát hoặc thơ tự do, giúp cho nhịp điệu chung của cuốn sách không bị đơn điệu. Phải kể đến là nhiều bài thơ có nhan đề rất ngắn, thường chỉ hai từ và đôi khi đi kèm với một câu danh ngôn hay lời dẫn từ các triết gia. Khép lại tập sách, người đọc có thể không nhớ hết từng bài thơ, nhưng chắc chắn sẽ còn giữ lại một cảm giác lâng lâng khó tả về sự bình an, về cách sống chậm rãi và nhân hậu hơn. Ở một mức độ nào đó, Nhân duyên mở ra cuốn sổ nhỏ ghi lại những suy nghĩ giản dị về cuộc đời, những suy nghĩ mà bất cứ ai cũng có thể bắt gặp đâu đó trong chính trải nghiệm của bản thân. Vì vậy, dù là đứa con tinh thần đầu tay, Nguyễn Kiên Thái vẫn cho thấy Nhân duyên như một “tư chất” đáng chú ý. Giữa những ồn ào của đời sống, tập thơ gợi nhắc rằng con người luôn cần những khoảng lặng để nhìn lại mình, để hiểu hơn sợi dây gắn kết giữa người với người. Và suy cho cùng, điều đọng lại vẫn là lòng nhân ái cùng ánh sáng thiện lành trong mỗi tâm hồn.
MINH CHÂU
VNQD