Vô lượng khả thể trong ‘Sự sống bất khả’

Trong giới xuất bản, Matt Haig từ lâu nổi tiếng là cây bút của sự chữa lành khi qua các tiểu thuyết như Thư viện nửa đêm, Lí do để sống tiếp, Làm sao dừng lại thời gian... ông đã đánh thức được niềm khát sống của các nhân vật vốn đang chìm trong bể sâu tuyệt vọng. Với tiểu thuyết mới Sự sống bất khả, ông tiếp tục làm được điều này một cách thành công cũng như thú vị hơn bao giờ hết.

Matt Haig nổi tiếng với những tiểu thuyết chữa lành thú vị.

Về nội dung, cuốn sách xoay quanh người phụ nữ 72 tuổi tên Grace Winters từng là giáo viên dạy toán, nhưng suốt một thời gian dài đã dằn vặt mình khi cậu con trai Daniel qua đời trong một tai nạn mà bà cho rằng mình là nguyên nhân. Ở tuổi gần đất xa trời, bà lại gánh chịu những điều không như ý khác, từ người chồng Karl về với thế giới bên kia, chú chó cưng không còn đồng hành cho đến bị lừa từ toàn bộ tài sản... Những tưởng bản thân không thể vực dậy thì một ngày nọ, bà nhận được tin mình được thừa kế một căn nhà ở đảo Ibiza (Tây Ban Nha) do người đồng nghiệp cũ là Christina trao tặng. Bước ngoặt nói trên khiến bà bất ngờ, bởi họ tuy quen biết nhưng đã không còn liên lạc hơn 40 năm. Khi tìm hiểu sâu, bà biết Christina vừa mới qua đời một cách bí ẩn. Ôm mang sự khó hiểu đó, bà đã bay đến Ibiza mà không hề biết một bước chuyển lớn đang chờ đợi mình.

Tại đây, bà đã làm quen với Alberto - người rất thân thiết với Christina. Trong một lần lặn biển để tìm manh mối về cái chết kì lạ của cô bạn cũ, bà đã được một ánh sáng kì lạ bao phủ, từ đó sở hữu năng lực đặc biệt, từ thuật thấu tâm – đọc được nghĩ suy của người khác đến điều khiển tâm trí cũng như đồ vật. Đâu là nguyên nhân cho khả năng ấy, và vì sao Christina bỗng dưng mất tích sau một lần lặn biển? Bằng cách xây dựng một chuỗi nhân vật có vấn đề tâm lí đặc trưng và các tình tiết siêu thực, huyền ảo thú vị, Matt Haig một lần nữa mời ta bước vào câu chuyện của ông, từ đó truyền đến cảm giác khát sống cũng như hiểu rằng thế giới kì diệu luôn ở quanh mình.

Motif quen thuộc

Chia sẻ về cuốn sách này, tác giả cho biết Sự sống bất khả là tác phẩm "ít thực tế nhất" nhưng lại là "chân thực nhất" của bản thân mình. Nói vậy bởi lẽ nhân vật Grace Winters và trải nghiệm của bà tại Ibiza được lấy cảm hứng từ chính những gì Matt Haig đã từng trải qua trong giai đoạn tuổi trẻ, sau này được ghi lại trong cuốn sách có màu sắc bán tự truyện Lí do để sống tiếp. Sự sống bất khả cũng tương tự thế, bởi chính tại Ibiza mà cây viết người Anh đã được ủi an bởi phong cảnh, con người lẫn trí tưởng tượng mà vùng đất này truyền đến cho mình, qua đó hiểu rằng còn nhiều cuộc đời chờ ta khám phá.

Không quá khó thấy xuyên suốt câu chuyện, không chỉ Grace Winters mà hầu hết các nhân vật đều có những tổn thương riêng. Nếu với Alberto là chứng bệnh khó nói, Marta – con gái ông – là cảm xúc bị gạt ra rìa, không được lựa chọn; thì với Lieke – con gái Christina, đó chính là việc thiếu kết nối với người mẹ đặc biệt của mình... Họ như chúng ta trong cuộc đời này, luôn luôn thấy mình thiếu vắng một điều gì đó và không hoàn hảo. Qua tác phẩm này nói riêng và hầu hết trước tác nói chung, Matt Haig đã không tô hồng mà mạnh mẽ đi sâu vào từng cá nhân, qua đó cho thấy hành trình trưởng thành luôn không dễ dàng, nơi mỗi người phải đối mặt với các vấn đề riêng và trải nghiệm đó cần được trân trọng. Trong thời điểm mà cuộc sống lúc nào cũng nhanh, con người ngày càng vô cảm, các tác phẩm của ông như tiếng nói đồng cảm, khẳng định những nỗi đau ấy nên được sẻ chia, đồng thời qua đó nâng cao nhận thức, rằng không ai nên bị bỏ lại phía sau.

Tiểu thuyết Sự sống bất khả của Matt Haig.

Từ trăn trở đó, câu hỏi đặt ra là làm thế nào để có thể vượt qua? Bằng màu sắc huyền ảo đặc trưng, Matt Haig đã mở ra những khả thể khác, từ đó mang đến những lựa chọn trước đường ranh sống còn mà ta chưa từng hay biết. Đơn cử với Thư viên nửa đêm, nhân vật Nora Seed thông qua những cuốn sách kì diệu đã nhìn thấy các khả thể đời mình, qua đó được truyền cảm hứng làm lại từ đầu. Trong khi với Làm sao dừng lại thời gian, dù sở hữu năng lực bất tử bao người thèm muốn, nhưng tác giả cũng cho ta thấy đôi khi đặc quyền sống mãi lại đầy ám ảnh, rằng thay vì bất tử thì tồn tại rực rỡ trong giây phút này mới là đúng đắn. Tiếp tục với Sự sống bất khả, bằng những chi tiết huyền ảo thú vị, nhân vật Grace Winters nói riêng và độc giả nói chung đã được gỡ khỏi những sự tự trách đến từ quá khứ, qua đó biết rằng sống đồng nghĩa với hướng đến tương lai thay vì chỉ mỗi nhìn lại những gì đã qua.

Do đó sự sống vốn là bất khả bởi lẽ nó chứa đựng đầy ắp khả thể không thể nắm bắt, nhưng cũng bởi nó rộng lớn hơn là ta tưởng. Vì vậy điều quan trọng không phải là thâu tóm sự to lớn đó, mà là tận hưởng từng giây phút một, để biết nước cam ta uống kì diệu ra sao, những thứ ta ăn chính là quà tặng đến từ thiên nhiên thiêng liêng thế nào... như Grace trong cuốn sách này, qua đó hiểu thêm về vị trí của mình và biết trân trọng những thứ xung quanh. Đây có thể nói là ý nghĩa lớn nhất mà Matt Haig đã làm được, từ đó ủi an những tâm hồn đau đớn và quá mỏi mệt. Không quá khó thấy quan điểm của ông rất gần với chủ nghĩa khắc kỉ, trong việc chờ đón cả niềm vui lẫn nỗi buồn, nhưng quan trọng nhất đó là sống cho chính hiện tại này.

Toán học và môi trường

Bên cạnh những yếu tố quen thuộc như motif nhân vật trải qua nhiều khó khăn và cốt truyện huyền ảo là điểm nhấn đặc trưng, Sự sống bất khả cũng cho thấy những điểm mới khi tác giả người Anh cố gắng chuyển mình. Một trong số đó là khai thác mối quan hệ giữa toán học và cuộc sống, từ đó mang đến những đúc rút thú vị. Theo đó, bởi Grace Winters là giáo viên toán giờ đã về hưu, nên cách bà nhìn cuộc sống qua lăng kính này tương đối thú vị.

Chẳng hạn khi đứng trước lựa chọn có nên đến Ibiza hay chôn chân trong nỗi đau cùng ngôi nhà ở London, bà đã ví nó với sự chuyển vế trong một phương trình, rằng khi đổi vế, ta phải đổi dấu. Cuộc sống cũng vậy. Đổi dấu không phải chông chênh mà là quy luật của cuộc đời này. Điều đó cũng giống công thức tính diện tích, chu vi hình tròn là cố định, nhưng bởi số pi là số vô tỉ, nên nó luôn luôn bất định, không có điều gì là tất định cả. Ngoài ra ở những chi tiết khác, bà cũng đề cập đến dãy Fibonacci với quy luật cố định, số e và cấp số nhân trong mong muốn giàu mãi, xác suất với những trận chơi bài...

Không dừng ở việc đi sâu vào thế giới bên trong, Sự sống bất khả cũng bao gồm cả những thông điệp giá trị và rất cần thiết trong ngày hiện tại, như bảo vệ môi trường, cách giải quyết hài hòa bài toán giữa cân bằng sinh thái và phát triển kinh tế. Qua việc miêu tả hệ sinh thái phong phú và sự gắn bó giữa người dân với quang cảnh Ibiza, có thể xem đây là một tiểu thuyết sinh thái đặc biệt. Từ đây, Matt Haig cũng tận dụng sự đối lập với kinh tế và các khía cạnh vật chất, qua đó sáng tạo nên các âm mưu cũng như câu chuyện được cài cắm kĩ, khiến cho độc giả không ngừng lật trang.

Chia sẻ về thử nghiệm này, Matt Haig nhớ lại trong một cuộc phỏng vấn: “Ibiza nổi tiếng với biển cỏ Posidonia được cho là sinh vật đơn lẻ lâu đời nhất trên Trái đất. Nó có tuổi đời khoảng một trăm nghìn năm, và trải rộng trên diện tích 8 dặm vuông dưới nước. Nhưng trong những năm gần đây, do việc neo đậu tàu thuyền và nhiều yếu tố khác, cùng với ô nhiễm nhựa, diện tích của nó đã giảm khoảng 35%. Đây là vấn đề về cách chúng ta tương tác với thiên nhiên và rất cần được quan tâm. Tôi muốn mang câu chuyện này vào sách để nâng cao nhận thức về tác động của con người lên môi trường xung quanh”.

Qua đây, có thể thấy từ những tác phẩm chữa lành, mang đến hi vọng cho những độc giả cảm thấy chán chường, ở Sự sống bất khả, Matt Haig đã mở rộng “không gian”, từ đó gửi gắm những thông điệp mới. Ở đó ta không chỉ nhận ra sự bất khả trong việc nắm bắt cuộc đời để trân trọng từng phút giây một, mà còn được truyền cảm hứng để dũng cảm đứng lên, làm phong phú thêm chính cuộc sống này.

MINH TUẤN