Nữ nhà văn người Mĩ gốc Chile Isabel Allende đã được trao giải Premio Planeta trị giá 1 triệu euro cho phần tiếp theo của cuốn tiểu thuyết đầu tay, được đánh giá cao Ngôi nhà của những hồn ma.
Nữ nhà văn người Mĩ gốc Chile Isabel Allende đã được trao giải Premio Planeta trị giá 1 triệu euro cho phần tiếp theo của cuốn tiểu thuyết đầu tay, được đánh giá cao Ngôi nhà của những hồn ma.
Isabel Allende là người chiến thắng mới nhất của giải Planeta có giá trị lớn nhất khu vực nói tiếng Tây Ban Nha.
Đây được xem là một trong những giải thưởng văn học lớn nhất khu vực nói tiếng Tây Ban Nha, dành cho các bản thảo chưa xuất bản và những cây viết hoàn toàn ẩn danh, đã có lịch sử hơn 75 năm. Theo đó bà được vinh với bản thảo Los que faltan (tạm dịch: Những gì còn thiếu), xoay quanh sự trở lại của các nhân vật từng xuất hiện trong Ngôi nhà của những hồn ma ra mắt vào năm 1987. Tác phẩm là một sử thi gia đình kéo dài nhiều thế hệ, lấy bối cảnh những biến động chính trị mà không khó nhận ra đó là Chile. Đặc biệt, Allende đã tham gia dưới bút danh Luz Ventura thay vì tên tuổi dễ được nhận biết của mình. Theo tờ Emol của Chile, chính người đại diện văn học và chồng đã khuyến khích bà tham gia cuộc thi, trong đó bút danh Luz Ventura được chọn không phải hoàn toàn ngẫu nhiên, bởi nó ám chỉ đến những người phụ nữ rạng rỡ trong cuốn tiểu thuyết nổi tiếng của mình.
Theo Reuters, cuốn sách được phát hành chính thức sau đó sẽ mang tên La hora antes del alba (Giờ trước bình minh) là câu chuyện mới kể về Alba, cháu gái của Esteban Trueba và Clara del Valle, khi cô cố gắng vượt qua thời gian bị giam cầm và tra tấn dưới chế độ độc tài của Pinochet. Cụ thể sau khi trải qua những trải nghiệm kinh hoàng, cô đã về nhà với chiếc bụng bầu, từ đó dần hàn gắn lại với những điều thân quen, đồng thời chứng kiến cả một thời đại bị định hình bởi sự đàn áp chính trị, nỗi sợ hãi và những vết sẹo dai dẳng của bạo lực. Allende cho biết tác phẩm này sẽ khép lại series Ngôi nhà của những hồn ma vốn thường được xem là gồm 4 phần, cùng Daughter of Fortune (Con gái của vận may) và Portrait in Sepia (Chân dung sắc nâu). Việc quay lại với gia đình Trueba lần này, theo nghĩa nào đó, đã cho phép bà trở lại với những chủ đề cốt lõi trong văn chương của mình: kí ức, sự lưu đày và chấn thương do bạo lực gây ra, nhưng lần này là thông qua con mắt của một người phụ nữ đang nỗ lực xây dựng lại cuộc sống đồng thời lên tiếng về những gì đã xảy ra.
Phát biểu tại lễ trao giải có sự tham dự của Quốc vương Felipe VI và Hoàng hậu Letizia ở Barcelona, Allende nói rằng vinh dự lần này giống như “thắng giải Nobel Văn chương vậy”. Bà bộc bạch: “Tôi chưa từng tham gia bất cứ cuộc thi nào vì nếu đứng chót sẽ rất xấu hổ. Nhưng giờ thì nỗi lo ấy đã biến mất rối, bởi ở tuổi này thì tôi chỉ sợ điều gì chưa thử chứ không phải là có thành công không”. Bà chia sẻ động lực viết phần tiếp theo cho cuốn tiểu thuyết nổi tiếng nhất của mình xuất phát từ nhiều thập kỉ khi độc giả luôn thắc mắc về số phận của Alba. Bên cạnh điều đó, bà cũng nhìn thấy một sự tương đồng về hoàn cảnh chính trị đương thời, khi chủ nghĩa cực đoan hiện nay không mấy khác biệt với chính những gì bà đã trải qua.
Bản thảo mới nhất vừa chiến thắng sẽ khép lại bộ tứ được khởi phát từ tiểu thuyết Ngôi nhà của những hồn ma từ Isabel Allende.
Cụ thể, Allende buộc phải sống lưu vong sau cuộc đảo chính quân sự năm 1973 do Augusto Pinochet lãnh đạo, lật đổ tổng thống Chile Salvador Allende, người anh em họ của chính cha bà. Dưới chế độ của Pinochet, ước tính có khoảng 40.000 người bị tra tấn và hơn 3.000 người bị giết hại. Bà nói thêm: “Giờ đây, khi chứng kiến quá nhiều nền dân chủ bị đe dọa bởi chủ nghĩa độc tài, chủ nghĩa dân tộc cực đoan và thậm chí là chủ nghĩa phát xít, tôi lại như đang trải qua cùng nỗi sợ hãi đã khiến bản thân rời bỏ quê hương”.
Chiến thắng lần này của Allende mang một ý nghĩa vô cùng đặc biệt về mặt địa lí, bởi phải tận 12 năm sau khi Jorge Zepeda Patterson của Mexico được xướng tên lên vào năm 2014 với Milena o el fémur más bello del mundo, thì giải Planeta một lần nữa mới vượt Đại Tây Dương để vinh danh một nhà văn Mĩ Latinh. Suốt những năm qua, Allende là một trong những nhà văn nổi tiếng nhất trong thế giới nói tiếng Tây Ban Nha, thường được dự đoán sẽ là chủ nhân tiếp theo của giải Nobel Văn chương, với các tác phẩm đã bán được hơn 80 triệu bản trên toàn thế giới và được dịch sang hơn 40 ngôn ngữ. Dù tham gia ẩn danh, nhưng các giám khảo có thể đã nhận ra phong cách của Allende. Giáo sư Duncan Wheeler - chủ nhiệm khoa Nghiên cứu Tây Ban Nha tại Đại học Leeds và chủ tịch Hiệp hội các nhà nghiên cứu Tây Ban Nha tại Anh và Ireland, cho biết: “Tôi sẽ rất ngạc nhiên nếu các giám khảo không biết đó là Isabel Allende”.
Với tiền thưởng trị giá 1 triệu euro, Premio Planeta là giải thưởng có giá trị nhất trong thế giới nói tiếng Tây Ban Nha, nhưng cũng vấp phải rất nhiều chỉ trích về việc chọn người chiến thắng. Đơn cử vào năm 2021 chiến thắng sau cùng được trao cho La bestia, một tiểu thuyết trinh thám được xuất bản dưới bút danh Carmen Mola vốn được cho là một tác giả nữ. Tuy vậy tại lễ trao giải, bất ngờ được vén màng khi Mola thực chất là ba nhà văn nam Jorge Díaz, Agustín Martínez và Antonio Mercero. Ngoài ra dù được gửi dưới dạng bút danh, nhưng giải thưởng này cũng bị lên án vì có truyền thống ưu ái các nhà văn và nhân vật truyền hình nổi tiếng. Trong lịch sử những người từng thắng giải có thể kể đến các cây viết Juan Marsé và Manuel Vázquez Montalbán được nhiều người biết đến, cũng như ngôi sao truyền hình tốn nhiều giấy mực Juan de Val.
Khi được tờ El País của Tây Ban Nha hỏi về xu hướng trao giải cho những nhân vật vốn đã nổi danh, José Creuheras - chủ tịch Tập đoàn Planeta cho biết: “Tôi không thể nói liệu giải Planeta có uy tín hơn hay là kém đi so với trước đây. Chúng tôi đã thu hút một số tên tuổi lớn nhất của văn học đương đại và dù cho không chiến thắng thì họ cũng sẽ lọt vào vòng trong. Tầm ảnh hưởng của giải thưởng được đo lường bằng các con số, tự nó nói lên tất cả. Ngoài ra cũng có thể thấy số lượng người quan tâm đến Planeta ngày càng gia tăng.” Nhận định nói trên là có cơ sở, bởi có đến hai tác giả từng đoạt giải này rồi sẽ chiến thắng Nobel Văn chương sau đó, gồm Mario Vargas Llosa vào năm 1993 và Camilo José Cela vào năm 1994.
Giải thưởng nói trên hiện do Planeta, một trong những tập đoàn xuất bản lớn nhất khu vực nói tiếng Tây Ban Nha, tổ chức. Điều kiện đi kèm là tác phẩm thắng giải sau cùng sẽ do họ toàn quyền in ấn. Trên thực tế Allende đã được Plaza & Janés, một nhánh con của Penguin Random House xuất bản sách kể từ cuốn Ngôi nhà của những hồn ma, do đó đây có thể nói là một thành công đáng kể đối với Planeta. Trong suốt 75 năm qua, giải Planeta đã bán được 47 triệu cuốn sách, tương đương trung bình gần 625.000 cuốn đối với một tựa đoạt được giải thưởng. Không ngoa khi nói hầu như mọi gia đình Tây Ban Nha đều có một cuốn sách do Planeta ấn hành trên giá sách của mình.
Năm nay đánh dấu kỉ lục có 1.424 bản thảo gửi đến, và chỉ có 9 tác phẩm lọt vào vòng trong. Người về nhì là nhà văn kiêm biên kịch Tây Ban Nha Sergio Hernández với cuốn tiểu thuyết lịch sử La añoranza, kể về một người phụ nữ rơi vào lưới tình với một người phiên dịch tiếng Pháp sau đó biến mất không chút dấu vết. Nhiều năm sau, cô tình cờ tìm thấy một hồ sơ cảnh sát liên kết anh ta với một âm mưu ám sát nhà thơ Antonio Machado. Cuốn sách được đánh giá cao bởi đã đan xen sự hồi hộp trong cốt truyện với kí ức về một thời đại bị ảnh hưởng bởi hậu quả của cuộc Nội chiến và sự đàn áp của chế độ Franco. Ông đã giành được giải thưởng trị giá 200.000 euro. Theo trang tin Artículo 14 của Tây Ban Nha, La hora antes del alba của Allende dự kiến sẽ có mặt tại các hiệu sách vào tháng 11 này.
NGÔ THUẬN PHÁT dịch từ The Guardian, El Pais