Hơn bảy thập kỉ sau khi qua đời, nhà văn Nhật Bản Osamu Dazai đang trải qua một sự hồi sinh hiếm có trên thị trường xuất bản quốc tế.
Hơn bảy thập kỉ sau khi qua đời, nhà văn Nhật Bản Osamu Dazai đang trải qua một sự hồi sinh hiếm có trên thị trường xuất bản quốc tế.
Những tác phẩm đậm chất bi kịch, u tối và giàu tính tự thuật của ông không chỉ trở thành hiện tượng bán chạy tại Anh mà còn chinh phục một thế hệ độc giả trẻ thông qua mạng xã hội và thậm chí cả anime.
Theo The Guardian, văn học Nhật Bản là một trong những điểm sáng của thị trường sách tại Anh trong những năm gần đây. Riêng năm 2024, gần một nửa số tiểu thuyết dịch bán chạy nhất đến từ Nhật Bản. Trong làn sóng này, No Longer Human (Không còn là con người) của Osamu Dazai nổi lên như một hiện tượng bất ngờ.
Osamu Dazai.
Tác phẩm xuất bản năm 1948, cũng là cuốn tiểu thuyết cuối cùng của Dazai trước khi ông qua đời đã bán hơn 75.000 bản tại Anh. Mang màu sắc bán tự truyện, cuốn sách khắc họa bi kịch của một người đàn ông cảm thấy mình không còn thuộc về xã hội loài người, trở thành một trong những tác phẩm kinh điển của văn học Nhật Bản hiện đại.
Sinh năm 1909 trong một gia đình giàu có ở miền Bắc Nhật Bản, Osamu Dazai sớm bộc lộ tài năng văn chương nhưng cũng phải vật lộn với các vấn đề tâm lí. Trước tuổi 21, ông đã hai lần tự tử bất thành. Cuộc đời của Dazai sau đó gắn với nghiện morphine, nhiều mối quan hệ tình cảm phức tạp và những giai đoạn khủng hoảng kéo dài.
Năm 1948, ngay sau khi hoàn thành Không còn là con người, Dazai cùng người tình Tomie Yamazaki thực hiện một vụ tự sát đôi. Thi thể của hai người được tìm thấy sáu ngày sau, đúng vào ngày sinh nhật lần thứ 39 của nhà văn.
Theo dịch giả Polly Barton, người vừa tuyển chọn và dịch tập truyện ngắn Schoolgirl (Nữ sinh) cho Penguin Classics, Dazai từ lâu đã được xem là một trong ba biểu tượng của văn học Nhật Bản hiện đại, bên cạnh Yukio Mishima và Ryūnosuke Akutagawa.
Bà cho biết, những năm gần đây, tác phẩm của Dazai được độc giả trẻ, đặc biệt là nam giới, đón nhận mạnh mẽ. Điều này khá bất ngờ bởi văn chương của ông không mang những yếu tố thường thấy ở các đầu sách bán chạy, mà ngược lại là những câu chuyện ngập tràn chủ nghĩa hư vô, cô độc và sự tự phủ định bản thân.
Tuy nhiên, chính cảm xúc chân thực cùng khả năng quan sát sắc bén đã khiến các tác phẩm của Dazai vượt lên trên nỗi bi quan đơn thuần. "Tác phẩm của ông chứa đầy sự tuyệt vọng nhưng đồng thời cũng được cân bằng bằng trí tuệ và sự hài hước rất tinh tế", Barton nhận định.
Ông Tynan Kogane, Tổng biên tập Nhà xuất bản New Directions (Mĩ), cũng cho rằng nhiều độc giả trẻ tìm thấy hình ảnh của chính mình trong các nhân vật của Dazai. Theo ông, cảm giác mất phương hướng và khủng hoảng hiện sinh trong các tác phẩm của nhà văn vẫn phản ánh những tâm trạng rất phổ biến của xã hội hiện đại.
Một trong những nguyên nhân bất ngờ giúp Osamu Dazai trở lại mạnh mẽ là bộ anime Bungo Stray Dogs, phát sóng từ năm 2016. Bộ phim xây dựng các nhân vật dựa trên những nhà văn nổi tiếng ngoài đời, trong đó Dazai xuất hiện như một nhân vật thông minh, hài hước và đầy sức hút.
Sau khi anime được phát hành tại Mĩ năm 2018, doanh số sách của Dazai tại New Directions tăng đột biến. "Trước đó, chúng tôi chỉ bán được vài chục đến vài trăm bản mỗi năm. Khi Bungo Stray Dogs trở nên phổ biến, doanh số tăng lên khoảng 150.000 bản mỗi năm, một con số rất hiếm đối với chúng tôi", biên tập viên Chris Wait cho biết.
Ông cũng xác nhận thành công của No Longer Human đủ lớn để giúp nhà xuất bản mở rộng văn phòng làm việc.
Ngoài anime, mạng xã hội như TikTok và Reddit cũng góp phần đưa Dazai đến gần độc giả trẻ, nơi nhiều người chia sẻ rằng ông là "nhà văn duy nhất hiểu mình".
Dù nổi tiếng với những tác phẩm đầy bi kịch, văn chương của Dazai không chỉ có màu sắc tuyệt vọng. Các truyện vừa như Flowers of Buffoonery (Những bông hoa hề) hay The Beggar Student (Sinh viên ăn mày) cho thấy khả năng tự trào, hài hước và lối kể chuyện gần gũi của ông.
Trong khi đó, Schoolgirl lại thể hiện một khía cạnh khác khi được kể hoàn toàn từ góc nhìn của một nữ sinh. Theo Polly Barton, truyện ngắn cùng tên được Dazai xây dựng dựa trên cuốn nhật kí của một nữ sinh 19 tuổi mà ông từng nhận được qua đường bưu điện.
Hơn 70 năm sau khi qua đời, Osamu Dazai không chỉ được nhìn nhận như một nhà văn bi kịch của Nhật Bản thời hậu chiến mà còn trở thành hiện tượng văn hóa đại chúng toàn cầu. Từ các hiệu sách, mạng xã hội cho đến anime, tác phẩm của ông tiếp tục chạm tới những độc giả mới, khẳng định sức sống lâu bền của một trong những cây bút quan trọng nhất của văn học Nhật Bản hiện đại.
THÀNH NAM dịch theo The Guardian