Sáng 14/1, tại Hà Nội, Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam (LHCHVHNTVN) long trọng tổ chức Lễ trao Giải thưởng Văn học Nghệ thuật năm 2025.
Báo cáo tổng kết công tác xét giải và chất lượng các tác phẩm dự giải do ông Vương Duy Biên, Phó Chủ tịch LHCHVHNTVN trình bày, phác họa một bức tranh toàn diện về đời sống sáng tạo văn học nghệ thuật cả nước trong năm qua, với những gam màu vừa ổn định, vừa vận động tìm tòi đổi mới và phát triển theo xu thế chung của xã hội.
Quy mô giải thưởng ngày càng mở rộng, thu hút đông đảo văn nghệ sĩ
Giải thưởng Văn học Nghệ thuật của LHCHVHNTVN là giải thưởng thường niên, có uy tín, ngày càng khẳng định vai trò là điểm hội tụ quan trọng của đời sống sáng tạo văn nghệ trên phạm vi cả nước. Báo cáo giải thưởng cho biết, năm 2025, toàn bộ 34/34 Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh, thành phố đều có tác phẩm tham gia xét giải.
Tổng số tác phẩm gửi về Liên hiệp lên tới 441 tác phẩm của các tác giả và nhóm tác giả, phản ánh sự tham gia tích cực, trách nhiệm và tâm huyết của đội ngũ văn nghệ sĩ ở cả Trung ương và địa phương. Các tác phẩm dự giải được phân bố ở nhiều chuyên ngành, bao quát hầu hết các lĩnh vực văn học, nghệ thuật hiện nay.
Cụ thể, lĩnh vực Văn học có 152 tác phẩm, trong đó gồm: Văn xuôi (60 tác phẩm), Thơ (74 tác phẩm), Lý luận phê bình văn học (18 tác phẩm). Các chuyên ngành khác gồm: Nhiếp ảnh (102 tác phẩm), Âm nhạc (76 tác phẩm), Mỹ thuật (86 tác phẩm), Văn nghệ dân gian (8 tác phẩm), Điện ảnh (7 tác phẩm), Sân khấu (6 tác phẩm) và Múa (4 tác phẩm).
Theo Quy chế giải thưởng, Hội đồng Giải thưởng LHCHVHNTVN giao cho các Hội Văn học Nghệ thuật chuyên ngành Trung ương thành lập Hội đồng Giám khảo chuyên ngành, trực tiếp xét chọn các tác phẩm dự giải, bảo đảm đúng tiến độ, quy trình và chất lượng chuyên môn.
Từ 441 tác phẩm tham dự, kết quả xét giải cho thấy có 32 Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh, thành phố có tác phẩm đoạt giải. Hội đồng Giải thưởng các chuyên ngành đã lựa chọn 75 tác phẩm của các tác giả là hội viên các Hội VHNT tỉnh, thành phố để trao giải, gồm: 06 Giải A, 17 Giải B, 18 Giải C, 33 Giải Khuyến khích, 01 Giải Tác giả trẻ.
Bên cạnh đó, tính đến ngày 25/12/2025, Ban Tổ chức cũng đã nhận được 10 tác phẩm xuất sắc do 10 Hội VHNT chuyên ngành Trung ương gửi về đề nghị Liên hiệp trao giải. Như vậy, tổng cộng trong năm 2025, Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam đã trao 85 giải thưởng cho các tác phẩm tiêu biểu.
Theo đánh giá của Ban Tổ chức, các tác phẩm được trao giải đều là những sáng tác đã được công bố, xuất bản, triển lãm hoặc trình diễn trong năm, nhận được sự quan tâm của công chúng và được báo chí đề cập, phản ánh.
10 tác giả nhận giải thưởng xuất sắc của Liên hiệp trao tặng
Chất lượng tác phẩm: giữ vững nền tảng, có tìm tòi đổi mới
Ông Vương Duy Biên nhấn mạnh: công tác chọn gửi tác phẩm dự giải của các Hội VHNT từ cơ sở đã có sự sàng lọc, thẩm định nghiêm túc, góp phần nâng cao mặt bằng chất lượng giải thưởng. Giải thưởng năm 2025 tiếp tục thể hiện rõ tính chất tập hợp, đoàn kết văn nghệ sĩ, đồng thời góp phần phát hiện, bồi dưỡng lực lượng sáng tác kế cận.
Ở lĩnh vực Văn học, các tác phẩm văn xuôi dự giải đa dạng về đề tài và thể loại, phản ánh sinh động đời sống xã hội từ thành thị đến nông thôn, từ miền núi, biên giới đến hải đảo. Đề tài chiến tranh cách mạng tiếp tục được khai thác với cách tiếp cận điềm tĩnh, nhân văn, chú trọng chiều sâu con người.
Thơ năm 2025 phong phú về giọng điệu, hình ảnh và ngôn ngữ, thể hiện ý thức tìm tòi nghệ thuật, nhiều tác phẩm giàu sức gợi, có chiều sâu cảm xúc. Đáng chú ý, số lượng tác phẩm Lý luận phê bình văn học gửi dự giải tăng hơn các năm trước, nhiều công trình được đầu tư công phu, có hàm lượng khoa học và tính chuyên môn cao.
Theo báo cáo, Mỹ thuật là chuyên ngành có số lượng tác phẩm dự giải khá đông, phân bố đều ở nhiều vùng miền. Tuy nhiên, các tác phẩm có tính đột phá, đề tài mũi nhọn vẫn chưa nhiều; một số tác phẩm còn thiên về lối thể hiện quen thuộc.
Ở Âm nhạc, các ca khúc dự thi đa dạng về đề tài, phong phú về ngôn ngữ âm nhạc, một số tác phẩm được đầu tư dàn dựng công phu. Song, nhìn chung vẫn thiếu những tìm tòi mạnh mẽ về phong cách, chưa tạo được dấu ấn thật sự nổi trội.
Nhiếp ảnh là lĩnh vực có số lượng tác phẩm tham dự lớn. Hội đồng Giám khảo đã chọn 10 tác phẩm xuất sắc để trao giải, đánh giá cao những tác phẩm có giá trị tư tưởng – nghệ thuật, có tìm tòi sáng tạo, phong cách riêng và định hướng chính trị rõ ràng.
Các chuyên ngành Văn nghệ dân gian, Điện ảnh, Sân khấu, Múa tiếp tục là những lĩnh vực có ít tác phẩm tham dự từ các Hội VHNT địa phương. Một số tác phẩm đoạt giải có chất lượng nghệ thuật tốt, song nhìn chung vẫn cần thêm những tìm tòi mới mẻ, sâu sắc hơn về ngôn ngữ nghệ thuật.
Đáng chú ý, năm 2025 chuyên ngành Kiến trúc không có tác phẩm dự giải từ các Hội VHNT tỉnh, thành phố.
Kì vọng tiếp tục nâng cao chất lượng giải thưởng trong những năm tới
Các tác giả nhận giải đều cho rằng đây là động lực lớn giúp họ có thêm cảm hứng cho các tác phẩm mới cũng như là nguồn động viên khích lệ kịp thời của Liên hiệp.
Bà Nguyễn Thị Sửu (Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Thừa Thiên Huế, tác giả đạt giải xuất sắc cho sử thi A Chất): Chia sẻ về ý nghĩa của giải thưởng, bà khẳng định đây là sự ghi nhận nghiêm túc đối với những thành quả nghiên cứu khoa học và sáng tạo nghệ thuật từ thực tiễn của tác giả. Qua đó, bà nhấn mạnh vai trò của văn nghệ sĩ trong việc khai phá các giá trị tinh thần để phục vụ cuộc sống, đặc biệt là việc tìm kiếm sinh kế và phát triển văn hóa cho đồng bào dân tộc thiểu số tại các vùng miền khó khăn.
Tác giả Khương Thị Mến (Hội viên Hội VHNT Hưng Yên, đạt giải A cho tập thơ Khúc dư hương mùa hạ) chia sẻ: Dưới góc độ một tác giả trẻ, chị bày tỏ sự tự hào và bất ngờ khi nhận được giải thưởng cao quý từ Liên hiệp. Chị cho rằng đây không chỉ là nguồn động viên tinh thần to lớn mà còn là sự đánh giá công tâm đối với nỗ lực của các cây bút trẻ, đồng thời là cơ hội để tác giả đưa tác phẩm tiếp cận nhanh hơn và rộng rãi hơn với công chúng trong thời đại công nghệ số.
Ban Tổ chức bày tỏ sự trân trọng cảm ơn các tác giả, các Hội VHNT chuyên ngành Trung ương và địa phương trên cả nước đã tin tưởng, gửi tác phẩm tham dự giải. Đồng thời ghi nhận tinh thần làm việc công tâm, trách nhiệm của các Hội đồng Giám khảo chuyên ngành. Trong năm 2026, Giải thưởng Văn học Nghệ thuật của Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam sẽ tiếp tục nhận được đầy đủ hơn các tác phẩm dự giải, qua đó góp phần phản ánh sinh động, toàn diện hơn diện mạo đời sống văn học nghệ thuật nước nhà.
HOÀNG OANH