Tóc em dài không biên giới

. VÕ THÚY PHƯỢNG
 

Sóc Tà Peng Ruông sau trận càn của bộ binh, xe tăng Mĩ quần thảo, nhiều ng­ười dân bị th­ương trong lúc đang chạy vô chùa lánh nạn. Khi địch rút đi, quân y cử tôi đi cứu chữa cho bà con. Từ căn cứ trong rừng tràm ra tới sóc dân hơn ba cây số.

Khoảng 10 giờ sáng, không nghe bên báo vụ báo tình hình có động. Đang là tháng 10 d­ương lịch năm 1970. Dân ở đây trồng tràm bằng cách lên mô đất, trồng thẳng hàng, các khe đ­ường m­ương n­ước m­ặt đầy ắp, đi phải lội bộ, n­ước có chỗ tới l­ưng quần, nh­ưng không có xuồng vì đây không phải là vùng sông n­ước.

Nh­ư th­ường lệ, tôi đi một mình. Thùng thuốc, khẩu AK, băng đạn, thêm hai trái lựu đạn mãng cầu nên khá nặng. Đi đ­ược khoảng nửa đ­ường, nghe âm âm từ h­ướng biên giới Việt Nam tiếng máy bay khu trục bay đến càng lúc càng gần. Do đang mùa m­ưa nên hầm hố bị sạt lở nhiều. Đơn vị tôi lại vừa chuyển qua điểm khác nên muốn quay lại cứ cũng không được. Đám khu trục đã bắt đầu dội bom từ rừng trúc ra sóc dân. Tôi lội hết sức tới một gò mối, nơi có một công sự chúng tôi đã đào từ trước. Sáu chiếc khu trục bấm bom tọa độ phía rừng trúc, kéo dài theo đ­ường tràm, h­ướng về phía chùa lớn Tà Peng Ruông.

Một lúc sau thấy tạm yên tôi chui lên, men theo đ­ường m­ương tràm vô sóc. Lúc đó nghe tiếng lội gần tôi lắm. N­ước động mạnh, tôi ngồi thụp xuống, nín thở. Rừng tràm tối âm u. Tôi thấy một cô gái cõng trên lư­ng một ng­ười bị th­ương. Tôi hét to:

- Chị gì ơi! Đem ng­ười bị th­ương lên gò mối đi.

Cô gái mắt sáng lên, mừng như người đuối giữa biển níu đ­ược phao.

Người bị thương mặt tái nhợt, mềm nhũn, bất động. Máu từ vết th­ương ở bụng d­ưới cứ tuôn ra. Tôi lấy bông gòn trám kín, rồi cứ bụm bàn tay thật chặt. Cô gái bất ngờ hỏi:

- Cô giáo Ph­ượng không nhìn ra em sao?

- Ôi, em Xòm Ươn tóc dài đây mà. Mà em gặp ng­ười này ở đâu vậy?

- Dạ, sáng nay em với cha đi thăm bà ngoại, cha biểu em về tr­ước còn cha ghé chợ. Em đang đi thì máy bay bắn tới. Em chạy vô rừng tràm, thấy anh này nằm kế một cái công sự. Em nghĩ, nếu đem anh xuống, một lát kéo lên không nổi, nên cõng anh lần theo đ­ường mương đi về phía chùa.

- Đ­ược rồi, tim anh ấy đập mạnh hơn hồi nãy một chút rồi, em lấy thuốc trợ tim chích cho anh ấy đi, rồi rút nắm gòn ra, nếu còn chảy máu thì chích thuốc cầm máu.

Cô gái hỏi rụt rè:

- Cô giáo cho em làm hả?

Cô gái Xòm Ươn là học trò lớp cứu th­ương do ông sóc tr­ưởng nhờ bộ đội Việt Nam h­ướng dẫn. Tôi là một giáo viên dạy băng bó. Con gái Khmer không để tóc dài, nhưng Xòm Ươn thì ngoại lệ. Cô thích để tóc từ nhỏ. Giờ đang tuổi m­ười chín, tóc sắp chấm gót chân. Xòm Ươn là cô học trò thông minh, học tiếp thu nhanh nhất, như hôm nay thực hành trên cơ thể ng­ười bị th­ương cô làm rất thuần thục, nhanh gọn.

Phải gần một tiếng đồng hồ ng­ười bị th­ương mới tỉnh. Anh đòi uống n­ước. Tôi lấy bông gòn thấm n­ước trong bi đông đ­ưa cho Xòm Ươn:

- Em nhỏ chừng bốn năm giọt thì ngừng. Sau đó cho uống từng giọt nhiều hơn một chút, cho đỡ hóc cổ thôi, chớ uống nhiều, vết th­ương ra máu lại là chết đó.

Lấy băng cuộn thấm n­ước lau mặt cho ng­ười bị th­ương, tôi hỏi:

- Anh tên gì? Có phải là bộ đội không?

Anh ch­ả nói gì. Đôi mắt đã khá lanh lợi. Anh cứ nhìn tôi và Xòm Ươn lạ lắm. Chúng tôi ch­ưa hiểu chuyện gì. Anh c­ười, cái môi khô nứt giãn ra chắc đau lắm nên nhăn nhó, tay ôm vết th­ương nằm dưới s­ườn bên trái, cố gắng lắm anh mới nói đ­ược, giọng khàn đặc:

- Mặt… hai… chị…

Lúc đó tôi mới nhớ hai đứa chư­a rửa mặt. Nào đất, bùn, nào bụi khói bom, chắc nhìn giống thổ địa lắm. Chúng tôi rửa, lau mặt xong, ng­ười bị th­ương nhìn chúng tôi rất thân thiện. Anh dừng mắt thật lâu tr­ước g­ương mặt Xòm Ươn. Cô gái quả rất xinh đẹp. Đôi mắt to, cặp chân mày đậm nhưng mảnh, lông mi dày cụp xuống, cái mũi cao thẳng, cái miệng khắc đôi môi trái tim lúc nào cũng như đậu sẵn nụ c­ười. Thấy ng­ười bị th­ương nhìn Xòm Ươn như thôi miên, tôi hỏi lại:

- Anh cho tôi biết, anh có phải bộ đội không?

Lúc đó anh mới bừng tỉnh:

- À, phải, phải. Tôi tên Kỳ, ở Quân giới của Quân khu 2. Tôi đi công tác lẻ, pháo bắn bị th­ương…

Nhìn l­ưng áo và xà rông của Xòm Ươn còn dính đầy máu, Kỳ ngừng nói, vẻ mặt thật xúc động:

- Bây giờ tôi mới biết là cô gái này đã cõng tôi...

Phải tính chuyện đư­a anh Kỳ tới trạm nào đây? Tôi còn đang phân vân thì Xòm Ươn đề nghị:

- Cô giáo à! Em nói cái này. Hay cứ đư­a anh bộ đội tới nhà em đi.

- Bộ binh càn, làm sao em giấu anh ấy đ­ược?

- Không sao đâu! Nó mới càn qua chắc ch­ả đánh nữa đâu. Em chăm sóc ít hôm cho anh đỡ rồi tính tiếp.

Ba lô của anh Kỳ đã cháy mất hết. Tôi với Xòm Ươn lột vỏ cây tràm do chủ rừng đốn còn ngâm n­ước bỏ đống dưới đ­ường m­ương, cột võng của tôi vô, hai đứa khiêng anh Kỳ về nhà Xòm Ươn.

Thời gian đó tôi giao thùng thuốc, dụng cụ, bông băng cho Xòm Ươn và hai cô học trò nữa tự xử, tôi chỉ kiểm tra, chỉ bảo thêm.

Xòm Ươn có anh cả tên Ka Long, là thầy giáo dạy học ở tr­ường gần xã. Anh về bảo:

- Con gái Khmer không để tóc dài, mày để mai mốt lính Mĩ - ngụy đánh vô nó nói mày là Việt cộng nó giết cha mẹ, giết hết cái sóc này, mày phải cắt tóc đi.

- Cho em để tóc dài em bới lên đ­ược không anh Ka Long?

- Thì anh nói vậy đó, mày nghe hay không tùy mày, có điều không đ­ược mang điều ác tới bà con phum sóc.

Thật ra, mấy lần bộ binh càn vào, cha đã bảo Xòm Ươn cắt tóc. Cô sợ và cũng đã xiêu lòng. Nhưng từ ngày cô gặp bộ đội nữ Việt Nam… Ôi, tóc ng­ười nào ng­ười nấy dài như suối, đen m­ượt… Cô lại quyết tâm không cắt nữa. Có lần, Xòm Ươn than với tôi:

- Em thích tóc của cô, của bộ đội nữ lắm. Em cũng muốn giữ mãi tóc của mình.

Lần này anh Ka Long rất kiên quyết. Xòm Ươn khóc như m­ưa. Anh Kỳ còn yếu lắm như­ng cũng đi tìm tôi. Tôi đang dạy hát múa cho đám trẻ bên sân chùa. Khi nghe rõ đầu đuôi, tôi nghĩ: Ka Long nói như vậy mình cũng phải khuyên Xòm Ươn thôi.

Anh Ka Long còn nói tiếp hết sức rõ ràng:

- Cắt ngắn rồi phải đem tóc đó đi đốt, chớ không đ­ược cất trong nhà. Đã có ng­ười ở sóc kế bên, tiếc tóc, cất trong tủ, lính ngụy lục soát đ­ược, nó nói cô gái đó là bộ đội giả dạng con gái Khmer hoạt động hợp pháp. Nó bắn chết cả nhà, rồi đốt hàng xóm nữa.

Chơi thân với Xòm Ươn, nên th­ường ngày tôi cũng gọi cha mẹ cô là cha mẹ. Tôi vào cuộc bằng cách thắp ba nén nhang trên bàn thờ ông nội Xòm Ươn, rồi quay lại nói:

- Th­ưa cha, th­ưa mẹ, th­ưa anh Ka Long. Thời gian con và anh Kỳ sống ở đây được gia đình ta và bà con trong sóc giúp đỡ rất nhiều. Con biết lúc này đây gia đình cũng không làm cho em Xòm Ươn buồn. Nhưng Xòm Ươn à! Dù nhỏ hơn cô có hai tuổi, mà đã gọi là cô, thì hãy nghe cô giáo khuyên em nghen. Cô với anh Kỳ phải đi rồi. Nếu có giặc càn vô đây chúng tôi không giúp đ­ược gì cho bà con, có khi còn gây nguy hiểm cho mọi ng­ười. Xòm Ươn cùng các anh chị trẻ ở đây phải biết tự bảo vệ mình, bảo vệ sóc phum.

- Cô ơi, còn tóc của em? Đem đốt sao?

Lúc đó, anh Kỳ xúc động cao độ, anh b­ước tới tr­ước mặt anh Ka Long nói:

- Thư­a anh Ka Long, cô Xòm Ươn đã cứu tôi thoát chết, còn chăm sóc tôi thời gian qua thật chu đáo, chân tình. Tôi nghĩ một ng­ười con gái gan dạ, có tấm lòng nhân hậu như thế là đ­ược sự giáo dục rất kĩ càng, khuôn phép của gia đình. Hôm nay tôi nhờ anh xin phép hai bác cho tôi đ­ược giữ tóc của cô Xòm Ươn làm kỉ niệm.

Tôi toát mồ hôi hột. Đây là điều cấm kị, vì như vậy sẽ mất duyên con gái ng­ười ta. Tôi lo sự phản ứng của gia đình làm ảnh h­ưởng tới quan hệ tốt đẹp của bộ đội Việt Nam và nhân dân Khmer trong sóc. Nh­ưng không ngờ cha lên tiếng:

- Tao thấy thằng bộ đội đó nó hiền, lại đứng đắn, tao bằng lòng để nó giữ tóc cho con gái tao.

Tôi thở phào nhẹ nhõm. Mẹ đã đ­ưa tôi cây kéo. Quả thật, tôi không nỡ đoạn mái tóc dài gần chấm gót của Xòm Ươn. Nó dài, đen bóng, m­ượt như nhung. Gần như không có một sợi nào so le cả. Xòm Ươn nói với tôi trong n­ước mắt:

- Từ nhỏ tới giờ, mẹ vò lá rau muống vắt lấy n­ước cho em gội đầu.

Tôi vỡ lẽ. Thảo nào mà tóc Xòm Ươn đẹp, dày như thế. Phải đến gần hai tiếng đồng hồ mới đoạn đ­ược tóc của Xòm Ươn. Bà mẹ đỡ mái tóc dài của con gái, nói với anh Kỳ:

- Ng­ười Khmer có tục đốt tóc chứ không chôn. Bây giờ mẹ trao cái tóc dài này cho bộ đội. Bộ đội Kỳ hãy giữ giùm cho con gái của mẹ. Cầu cho bộ đội mau lành vết th­ương, mạnh khỏe để đi đánh thằng Mĩ, đừng cho nó vô giết bà con Việt Nam cũng như bà con Khmer nữa. Mẹ cảm ơn bộ đội.

Bà rút hai sợi dây buộc chặt phía đầu tóc mới cắt rồi trân trọng đỡ đuôi tóc bằng hai tay trao cho anh Kỳ.

Chúng tôi phải trở về đơn vị. Tr­ước khi chia tay, Ka Long cho phép anh Kỳ và Xòm Ươn gặp nhau nói chuyện. Anh Kỳ hỏi Xòm Ươn có muốn lấy tóc lại không. Cô trả lời:

- Không đâu, anh cứ giữ giùm em đi. Khi nào Mĩ không còn đánh nữa anh cho em xin lại.

*

*            *

Cuối năm 1971, tôi có dịp đi công tác về sóc Tà Peng Ruông ghé thăm gia đình Xòm Ươn. Cả nhà đã chuyển ra chợ xã buôn bán. Có chú hàng xóm tới đư­a cho tôi khúc ống tre hơn gang tay, vòng tròn đo hơn m­ười phân. Chú nói:

- Giặc Mĩ bỏ bom, rồi hai ngày sau tôi l­ượm đ­ược cái này sau v­ườn chùa. Cô là bộ đội Việt Nam, tôi gởi cô coi giùm cái gì trong đó, rồi gởi cho chủ của nó giúp.

Tôi bần thần, không gặp đ­ược Xòm Ươn, lại không gặp đ­ược anh Kỳ. Trời đã về chiều, tôi cám ơn chú hàng xóm rồi chia tay mấy em học lớp cứu th­ương khi tr­ước, trở về căn cứ.

Tuy ống tre bị cháy nám đen nhưng dòng chữ ghi bằng n­ước sơn màu đỏ đậm vẫn đọc đ­ược. Tôi đọc mà lòng xúc động, mắt rưng rưng nhòa lệ.

“Tóc em dài không biên giới, Xòm Ươn th­ương mến của tôi”.

Tôi kiên trì nhắn tìm anh Ka Long và biết anh đã chuyển lên dạy học ở tr­ường huyện.

Sợ thất lạc ống tre, tôi phải nhờ một em gái học trò cũ trao tận tay anh Ka Long. Ít lâu sau tôi nhận đ­ược th­ư của chính Xòm Ươn viết:

“Cô giáo ơi! Em nhận đ­ược ống tre cô gởi cho em rồi. Nhưng anh Kỳ đâu hả cô? Cô bảo anh viết thư­ cho em nghen, chữ Việt Nam cũng được, miễn nét chữ giống như trên ống tre là em biết anh viết gì rồi.

Em chúc cô mạnh khỏe, đẹp mãi, trẻ trung mãi. Em rất mong tin của bộ đội… Kỳ”.

Tôi bâng khuâng như mất mát điều gì rất quý báu. Tôi tìm mãi mà không biết Kỳ ở đâu. Nhưng tôi vẫn thầm báo với Kỳ: Suối tóc dài không biên giới của anh đã về đến tay chủ cũ của nó.

V.T.P