.TRUNG SỸ
Thảo nguyên bát ngát mênh mông tận chân trời.
Cỏ cây hoa lá hương thơm tỏa ngát đồng…
Vọng canh gác cháy rừng
Giai điệu ca khúc lãng mạn này của những năm tuổi trẻ cứ nhẹ nhàng lẩn quất trong tâm trí khi chúng tôi đến thăm trại bò siêu thịt của Công ty 74 trên địa bàn xã Ia Kla huyện Đức Cơ.
Lãng mạn quá đi chứ. Xe vừa qua khỏi rặng điều lá đang ngả màu vàng cốm, một thảo nguyên xanh bát ngát cùng những ngọn gió ùa tới ngập tràn ban mai khiến chúng tôi phải hạ kính xe xuống mà hít hà mê mẩn. Con đường cấp phối vàng cam lượn hình theo thế đất, trườn giữa hai hàng rào cọc bê tông xám trắng. Lác đác vài ngôi nhà vách thưng ván thấp tè hiện ra sau những triền đồi trồng cỏ voi mênh mông xa tít tầm mắt. Chùm bông hạt cao lương dưới nắng sớm lấp lánh như ngọc. Giá kể có chiếc xe bồn Kamaz chở sữa tươi đang đậu cạnh cột khí tượng đo gió đang quay tít nữa thì người ta lại tưởng đây là những cảnh mùa màng no ấm trong phim nông trường của Liên Xô thời cực thịnh.
Năm 2015 giá mủ cao su xuống thấp. Để phá thế độc canh, tạo thêm nguồn sản phẩm, đảm bảo công ăn việc làm cho cán bộ công nhân viên, Thiếu tướng Hoàng Văn Sỹ, khi đó là Giám đốc Công ty 74, đã mạnh dạn mở ra hướng đi mới, xây dựng nông trại nuôi bò này.
Với lợi thế về địa hình cùng đất đai màu mỡ, đảm bảo chắc chắn cho nguồn thức ăn chăn nuôi đại gia súc. Công ty 74 bắt đầu xây dựng hạ tầng chuồng trại, cử người đi học, tham quan tập huấn các mô hình kiểu mẫu để áp dụng các quy trình kĩ thuật chăn nuôi tiên tiến. Quy trình này hoàn toàn ngược lại với quy trình của gã du mục lãng mạn trong khúc tình ca xưa. Ở đây trâu bò dê ngỗng không đi lang thang tìm cỏ, chàng cũng chẳng việc gì phải đi tìm nàng dưới mây trời thảo nguyên hoang vắng. Ở đây cỏ sẽ được chuyển về tận chân đàn bò cùng với thân ngô sinh khối ủ men, bã bia, bã mía, muối và các khoáng chất vi lượng. Ở đây tình yêu nảy nở sinh sôi, định cư tại chỗ trên vùng đất mới.
Trung tá Nguyễn Quốc Vương và Cao Hữu Dạ Từ dẫn đoàn nhà văn đi tham quan. Hai anh sĩ quan trẻ thuyết trình say sưa như những kĩ sư chăn nuôi chuyên nghiệp. Họ quá rành công việc chuyên môn mình đảm trách. Trại bò ban đầu năm 2015 chỉ có gần 300 con. Từ năm 2018 đến nay sản lượng đã tăng gấp ba, luôn duy trì từ 800 đến 1000 con giống bò lai Sind Ấn Độ siêu thịt.
Chúng tôi đến đúng khoảng giờ cho bò ăn buổi sáng. Tiếng bò rống đòi ăn rền rĩ vang khắp hai khu trại. Để thỏa mãn cả nghìn cái dạ dày khổng lồ đang biểu tình kia, những chiếc máy phay, máy trộn cỏ đang phải chạy hết công suất. Từ đó thức ăn tổng hợp cho bò được chuyển sang thùng rơ -moóc để chiếc máy kéo Kubota chạy đi xả vào máng ăn tự động.
Trong phân xưởng chế biến thức ăn cho bò
Với định lượng hiện tại, mỗi suất ăn cho bò có giá khoảng 70 ngàn đồng một ngày. Quốc Vương cười so sánh vui, rằng như thế là hơn đứt suất ăn của một trung tá. Cũng phải thôi, bởi nếu mỗi con bò một ngày không tăng trọng thêm được 1kg thì coi như lỗ, vì giá thịt bò hơi trên thị trường hiện tại là 74.930 ngàn/1kg. Cử nhân tài chính Cao Hữu Dạ Từ bổ sung chi tiết thêm.
Đàn bò trong trại nuôi đang có trọng lượng từ 600 đến 700kg một con. Cá biệt có những con nặng đến hơn 894kg. Tôi thử lấy điện thoại bấm con tính, nếu lấy trung bình 700 kg/con x 1000 con x 74.930đ/kg thì giá trị đàn bò bằng 52.451.000.000 (52 tỉ 451 triệu đồng). Một con số không hề nhỏ. Đấy là chưa kể bên khu trại bò sinh sản kia đang có 48 con bê, hơn trăm con heo cùng một đàn dê nhỏ.
Bò lai Sind có tỉ lệ thịt xẻ khá cao, đạt gần 50% trọng lượng hơi. Một người mê phở bò, viết nên một “Tùy bút phở” Hà Nội trứ danh như cụ nhà văn Nguyễn Tuân nếu như còn sống mà đến đây ắt sẽ rất hài lòng. Một con bò 7 tạ, quy ra phở tái nạm hiệu Tư Lùn của cụ với định mức lạng rưỡi một suất, sẽ chế tác ra được hơn 2.300 tô phở. Công ty 74 không chế biến phở bò nhưng sản xuất ra thịt bò, thịt heo hộp. Mỗi hộp có trọng lượng tịnh 450g. Tuy sản phẩm chỉ lưu hành nội bộ, phục vụ khẩu phần trong quân đội, nhưng khi chúng tôi ăn thử thấy hương vị ngon không hề kém cạnh các hãng thịt hộp, đồ ăn sẵn nổi tiếng khác.
Bò nuôi hết khoảng tăng trọng hiệu suất nhất từ 15 đến 17 tháng, sẽ được xuất bán rồi tiếp tục mua nhập đàn mới. Kể cả phân bò khô cũng được tận thu làm nguồn phân sạch để bón cho diện tích canh tác của công ty, còn thừa đâu bán ra ngoài. Nguồn phân này giảm chi phí cho vườn cây của công ty, giúp mỗi năm tiết kiệm được đến 2.7 tỉ đồng.
Một điều lạ lùng vui vẻ khác, là thực hành công tác vệ sinh chuồng trại ngoài các nhân viên mẫn cán còn có cả một đàn chim én lớn đến đây giúp việc. Bầy chim đậu hàng dãy dài trên dây điện như nốt đen trên khuông nhạc. Chim vun vút chao cánh, lao qua liệng lại xuyên những khoảng trống dưới mái che đớp bắt côn trùng, hệt như bầy chim sẻ của Bụt sai đến nhặt thóc cho cô Tấm. Nhìn chúng thật vui mắt vậy.
Phạm Đình Phương là chuyên viên phụ trách thú y, tốt nghiệp Đại học Tây Nguyên. Anh đã gắn bó với công ty được 9 năm, kể từ những ngày đầu thành lập trại. Đình Phương kể chuyện nuôi bò hay như Hồ Phương, có khi còn sinh động hơn nhà văn vì anh là người trực tiếp chăm sóc chúng. Đêm mùa khô trên cao nguyên nhiệt độ xuống thấp đến 22 độ. Bò cũng nhiễm lạnh viêm phổi, cũng ho sù sụ, cũng chướng bụng bỏ ăn như người.
Ngoài việc chăm sóc chữa chạy cho đàn bò, Phương cũng như anh Nhẫn trong Cỏ non, hiểu tính nết từng con trong đàn. Ở đây có những con bò tính hung hăng như con Ba Bớp. Tiếp cận không chú ý, các nhân viên chăn nuôi đã từng bị bò đá, húc văng qua gióng chuồng thép. Có người bị bò húc tím bầm cánh tay, phải khâu nhiều mũi. Lại có những con bò thuần tính thích gần người, thích được vỗ về vuốt ve như chị Vàng hay cu Tũn dở hơi trong cuốn sách tuổi thơ ai cũng từng đi học.
Khu rẫy ươm cây cao su non kết hợp trồng mì làm thức ăn gia súc
Một sản phẩm đặc biệt nữa của trại bò Công ty 74 là trạm điện mặt trời. Tận dụng hàng chục ngàn mét vuông mái tôn chuồng trại trên vùng đất đầy nắng gió, những tấm pin mặt trời đã được lắp lên tạo thành một trạm điện năng lượng sạch với công suất 2 Megawatt, tức là 2000kW/h.
Tính bình quân giá điện bán cho EVN là 1950đ/kW thì trong 1 giờ nắng, trạm điện sản xuất ra 2000kW x 1950đ = 3.900.000đ. Một năm có 12 tháng, một tháng trên cao nguyên tính giả sử có 25 ngày nắng, mỗi ngày 8 giờ nắng thì sau một phương trình lập được đơn giản, kết quả giá trị làm ra của trạm điện mặt trời là nhấp nhỉnh hơn 9 tỉ đồng/năm. Thêm một tác dụng từ trạm điện nữa, là những tấm pin trên mái tạo thành lớp mái thứ hai cách nhiệt, khiến cho chuồng trại bên dưới luôn được mát mẻ.
Trở về nông trường bộ, Trung tá Nguyễn Tiến Thọ phụ trách trại chăn nuôi giới thiệu sơ bộ bước trưởng thành 10 năm của đơn vị mình. Trại chăn nuôi thành lập ngày 27/7/2015, toàn bộ đang quản lí 54ha, trong đó có 45,07ha chuyên canh trồng cỏ voi. Ngoài bộ phận chỉ huy quản lí chung, các tổ sản xuất chuyên ngành được thành lập. Tổ thú y, chăn nuôi, cơ khí - điện nước, đồng cỏ, lái máy, bảo vệ v.v. tất cả là 36 lao động. Kể từ khi trang trại nuôi 300 con bò ban đầu, đến nay số bò đã tăng lên 1000 con mà vẫn chỉ từng đó con người gắn bó với nghề đảm trách. Năng suất lao động đã tăng hơn gấp ba lần bởi ngày càng được cơ giới hóa. Tiền lương trung bình người lao động luôn ổn định trên mức 8.5 triệu đồng/tháng.
Chủ nhiệm Tiến Thọ dẫn chúng tôi ra sau khối nhà nông trường bộ, khoe khu vườn ươm cây cao su non đang lên xanh mướt. Lá cao su bóng nhẫy dưới nắng sớm cao nguyên. Cùng với cao su là lúa nương và đậu của đồng bào dân tộc trồng xen canh miễn phí trong khoảng thời gian 3 tháng. Chỉ một điều kiện duy nhất là khi thu hoạch lúa, đậu, bà con để lại thân, rễ để làm nguồn phân bón hữu cơ cho vườn cao su đang kì vươn mạnh.
Tôi trèo lên chòi quan sát của đội bảo vệ nhìn rộng ra thảo nguyên mênh mông. Trời cao nguyên xanh ngắt. Một vệt khói máy bay thẳng như kẻ chỉ kéo dài khuất tận chân trời. Ngoài triền cỏ xa kia tiếng máy cày vẫn vọng về rộn rã. Tất cả những cảnh vật, những con người đang lao động nơi đây sao như quen thân từ lâu lắm, khiến tôi bỗng nhớ một câu thơ thời tuổi trẻ xanh tươi không vụ lợi thuở nào.
Nông trường ta rộng mênh mông
Trăng lên trăng lặn vẫn không ra ngoài
(Tế Hanh)
TRUNG SỸ