Tin tức nhà văn trinh thám Higashino Keigo qua đời do ung thư đại trực tràng đã khiến độc giả yêu thể loại trinh thám và giới xuất bản châu Á vô cùng bàng hoàng. Trong tuần vừa qua, hàng loạt sự kiện đã được tổ chức để tưởng nhớ nhà văn lớn này.
Tại Hàn Quốc, chỉ một ngày sau khi tin tức lan rộng, các hiệu sách lớn trong nước như Kyobo Bookstore, Yes24 và Aladin đã mở các trang tưởng niệm và triển lãm tác giả trực tuyến để giới thiệu những tác phẩm tiêu biểu và cuộc đời của vị nhà văn. Cụ thể, Aladin đã mở một trang tưởng niệm với dòng chữ "Bậc thầy trinh thám được người Hàn Quốc yêu mến" và cung cấp không gian để độc giả có thể trực tiếp để lại lời nhắn. Tính đến 15 giờ cùng ngày, đã có hơn 640 dòng chia buồn. Một độc giả viết: “Đối với tôi, bước ngoặt lớn nhất trong cuộc đời chính là Keigo qua đời. Xin cảm ơn ông vì đã tạo ra những cuốn tiểu thuyết đầy tính nhân văn.” Một độc giả khác bày tỏ sự tiếc thương: “Tôi đã chờ đợi những tác phẩm mới ra mắt từ hồi trung học, và thật buồn khi giờ đây không còn được tận hưởng niềm vui đó nữa.”
Ông ghi dấu ấn khi chiến thắng giải Naoki danh giá vào năm 2006.
Trong khi đó trang Yes24 cũng vinh danh các tác phẩm của Keigo bằng cách lập trang tưởng niệm và mô tả ông là “bậc thầy của thể loại trinh thám Nhật Bản”, cũng như “bậc thầy của tiểu thuyết trinh thám hiện đại”. Trung tâm sách Kyobo hiện đang tổ chức triển lãm xoay quanh cuốn tiểu thuyết The Transparent Spiral (tạm dịch: Vòng xoắn trong suốt) - tác phẩm vừa được chuyển ngữ và xuất bản tại Hàn Quốc. Theo đó đây là phần mới nhất trong loạt truyện xoay quanh thám tử Galileo, kể câu chuyện một nhà vật lí thiên tài giải quyết các vụ án bằng phương pháp suy luận khoa học và được coi là một trong những tác phẩm tiêu biểu của loạt truyện này.
Về mặt số liệu, các tác phẩm của ông đang thu hút lớn sự chú ý của độc giả. Theo nhiều thống kê, tên ông đứng đầu bảng xếp hạng tìm kiếm phổ biến theo thời gian thực tại Kyobo Book Centre và Yes24, trong khi trên bảng xếp hạng sách bán chạy nhất theo thời gian thực của Aladin, Vòng xoắn trong suốt đang đứng thứ nhất và Ác ý giữ vị trí thứ 7. Tổng hợp dữ liệu, ông chỉ đứng sau nhà văn Hàn Quốc đoạt giải Nobel Văn chương Han Kang về tổng doanh số tiểu thuyết trong và ngoài nước của Kyobo Book Centre. Thương hiệu này nhận định ông là nhà văn nước ngoài bán chạy nhất tại xứ sở kim chi, theo thứ tự gồm Han Kang, Keigo Higashino, Hermann Hesse, Haruki Murakami, Kim Ho-yeon, Bernard Werber, Lee Mi-ye, Yang Gui-ja, JK Rowling và Albert Camus. Tác phẩm bán chạy nhất của Higashino tại Kyobo Book Centre trong 10 năm qua lần lượt là Điều kì diệu của tiệm tạp hóa Namiya, Biệt thự trên núi tuyết… Độc giả ở độ tuổi 30 mua tác phẩm của ông nhiều nhất (chiếm 30,0%), tiếp theo là nhóm 40 tuổi (với 26,3%) và 50 tuổi (23,0%). Về giới tính, độc giả nữ chiếm 59,7%, cao hơn độc giả nam (40,3%), cho thấy sự ủng hộ mạnh mẽ, đặc biệt là từ độc giả nữ trong độ tuổi từ 30 đến 50.
Tại Nhật Bản, Masaharu Fukuyama – người đã thủ vai nhiều phim chuyển thể từ tiểu thuyết của Keigo Higashino cho biết: “Với tư cách là nhân vật trong tác phẩm của tác giả cũng như là một độc giả, tôi hi vọng sẽ tiếp tục được mê hoặc bởi những câu chuyện mà ông ấy tạo ra”. Trong khi đó nhà văn Bin Konno - người kế nhiệm Higashino làm chủ tịch Hiệp hội Nhà văn trinh thám Nhật Bản cho biết: “Ông ấy có tố chất của một ngôi sao. Keigo hầu như không bao giờ nói về tác phẩm của mình, ông ấy chỉ nói chuyện phiếm mà thôi. Tôi nhớ ông ấy thường rất vui vẻ và hoạt bát tại các bữa tiệc.” Nghe tin buồn, hiệu sách Sanseido ở Yurakucho (Tokyo) đã lập một khu vực đặc biệt dành riêng cho Higashino. “Những tình tiết bất ngờ trong truyện của ông ấy rất xuất sắc. Tôi cũng yêu thích những câu chuyện bi thương về con người được ông miêu tả,” một nhân viên văn phòng 50 tuổi đến từ quận Setagaya ghé thăm cửa hàng cho biết. “Ông ấy sáng tác với tốc độ phi thường đến mức khó tin ông ấy là người thật. Tôi vẫn còn bàng hoàng.”
Higashino Keigo và những tác phẩm nổi tiếng của mình.
Tại Trung Quốc, sách của ông được dịch từ những năm 2000 và có lượng độc giả vô cùng đông đảo. Theo đó, các phương tiện truyền thông nhà nước Trung Quốc, bao gồm Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) đã nhanh chóng đưa tin về sự ra đi của Higashino. Tại các hiệu sách ở Bắc Kinh, hơn 70 tác phẩm của ông đã được trưng bày, và nhiều khách hàng đã đổ xô ghé qua vào ngày tin tức được công bố. Trên nền tảng mạng xã hội Weibo, từ khóa “Keigo Higashino qua đời” đã vươn lên dẫn đầu bảng xếp hạng tìm kiếm vào chiều hôm đó. Theo truyền thông Đài Loan, ông cũng là một cây viết rất được yêu thích. Đặc biệt một nhà xuất bản tại đây cũng vừa phát hành ấn bản đặc biệt kỷ niệm của Điều kì diệu ở tiệm tạp hóa Namiya trong tháng này nhằm đánh dấu cột mốc bán được 500.000 bản của tác phẩm.
Tại Đông Nam Á, ông cũng có sức ảnh hưởng vô cùng đặc biệt. Đơn cử nhà xuất bản Daifuku Publishing tại Thái Lan đã dịch 57 tác phẩm của Higashino sang tiếng Thái trong thập kỉ qua. Nhà sáng lập kiêm Giám đốc xuất bản Aleen Chalermchaikit cho biết Phía sau nghi can X là tác phẩm được độc giả xứ chùa vàng yêu thích nhất. Aleen nhận xét các nhân vật của Higashino "rất mạnh mẽ và thực sự đáng yêu", trong khi ông "có khả năng khắc họa những mặt tối ẩn sâu nhất của bản chất con người". Bà nói rằng tác phẩm của Higashino sẽ có tác động lâu dài đến người hâm mộ Thái Lan, và "tác phẩm và tinh thần của ông sẽ sống mãi trong tim người dân nơi đây như một kí ức bất diệt."
*
Sinh năm 1958, Keigo ra mắt văn đàn năm 27 tuổi khi đoạt giải Edogawa Ranpo với tác phẩm Sau giờ học và không ngừng khẳng định vị thế là một nhà văn trinh thám hàng đầu Nhật Bản bằng việc xuất bản nhiều cuốn sách bán chạy nhất suốt thời gian qua, có thể kể đến Phương trình hạ chí, Phía sau nghi can X, Bí mật của Naoko… Tiếp tục viết ngay cả khi đang chống chọi với bệnh tật, tác phẩm Kí ức vĩnh cửu sau cùng dự kiến sẽ ra mắt độc giả Nhật Bản trong tháng tới. Chia sẻ về quan điểm sáng tác, nhà văn cho biết nắm bắt được bản chất của việc làm người là cốt lõi trong các tác phẩm của bản thân mình. Trong một chương trình truyền hình năm 1999, Higashino bộc bạch: "Mỗi khi viết tiểu thuyết, điều tôi thực sự muốn khắc họa là bản chất con người."
Theo đó tuy sinh ra và trưởng thành trong "trường phái chính thống" của văn học trinh thám và nổi tiếng vì điều đó, nhưng Keigo rất sớm cảm thấy không còn thoải mái với “chiếc lồng son” này. Do đó ông đã hướng tầm nhìn vượt ra ngoài những vụ án tìm ra hung thủ, những suy luận cuối cùng và dấn thân vào lãnh địa nơi tội ác gieo rắc bóng tối sâu thẳm nhất: Bí ẩn xã hội. Trong nhiều tác phẩm của ông, việc phơi bày sự thật không phải kết thúc mà là khởi đầu. Điều này đánh dấu một trong những điểm khác biệt rõ rệt nhất giữa Keigo Higashino và các nhà văn viết trinh thám cùng thời, qua đó ông luôn quan tâm đến việc một khi vụ án khép lại, sự thật được phơi bày, tội lỗi được xác định và kẻ phạm tội phải chịu trách nhiệm trước pháp luật, thì những người còn lại sẽ ra sao? Họ sẽ tiếp tục cuộc sống như thế nào? Những xáo trộn nào đã khuấy đảo cuộc sống thường nhật của họ, những bước ngoặt nào uốn nắn tương lai của họ, và cuộc sống của họ sẽ được tái định hình thành những hình thù xa lạ nào? Đó là những câu hỏi ám ảnh mà 106 tác phẩm mà Higashino đã để lại và đặt ra cho độc giả.
Các tác phẩm của Keigo được trưng bày tại chi nhánh Gwanghwamun của Kyobo tại Seoul, Hàn Quốc.
Đối với ông, cốt lõi của nghệ thuật kể chuyện không nằm ở bản thân sự thật, mà ở xã hội tạo nên nó, ở công lí đang lung lay trên cán cân và cả ở những con người phải tiếp tục sống trong hậu quả. Khi tình yêu giao tranh với công lí và lòng tốt đối đầu với pháp luật, con người sẽ thấy khó khăn, thậm chí là bất khả để vạch ra ranh giới rõ ràng giữa đúng và sai. Ngay cả sau khi một vụ án khép lại, cuộc sống của những người bị ảnh hưởng vẫn sẽ diễn ra theo cách dai dẳng và nhiều tổn thương nhất: kẻ phạm tội vào tù, nhưng gia đình hắn lại phải chịu một bản án thầm lặng của riêng mình; người chết cuối cùng có thể được phơi bày sự thật, nhưng đến lúc đó kí ức về họ đã tan biến từ lâu… Với Keigo, thiện - ác hiếm khi có “khuôn mặt” rõ ràng, chúng thay đổi, hòa quyện và cùng tồn tại. Do đó trong các tác phẩm hư cấu của Higashino, điều cuối cùng thu hút ánh nhìn của ta luôn là những người vẫn còn sót lại.
Higashino đã ra đi, nhưng việc thưởng thức tác phẩm của ông sẽ không bao giờ chấm dứt. Theo đó trong hơn 4 thập niên sáng tác, tuy đặt ra những câu hỏi về bản năng, sự công bằng và công lí, nhưng ông chưa bao giờ đưa ra bất kì câu trả lời dứt khoát nào. Và có lẽ, sau cùng, chẳng bao giờ có câu trả lời nào như vậy để đưa ra cả.
LINH TRANG dịch từ nhiều nguồn