.TRẦN KHỞI
Đầu năm, mấy cựu chiến binh bạn bè thân thích gặp nhau vui. Cũng có mâm cao cỗ đầy, cùng hát hò và chuyện kỉ niệm về chiến trường rộn rã.
Một thằng trong bọn, nhìn mâm cơm rồi thở than: “Anh Trần Khởi ơi! Nhìn mâm cơm sang trọng đó. Nhưng thấy cá, thịt là em rất ngán. Anh gọi thêm cho bọn em vài đĩa rau lang luộc và vài bát mắm cái ngon nhé. Em thèm mùi vị này lắm... Nhớ chiến trường quá anh Khởi ơi!”.
Cả bọn ồ lên:
“Chí phải… Chí phải....”
Thằng Long vội nuốt nước bọt, ghé tai tôi thầm thì:
“Mới nghe hắn nói mà tứa cả nước bọt. Nhớ cái mùi mắm cái ở chiến trường lắm đồng đội ơi. Ngày nớ, được vài muôi mắm cái, nấu một nồi quân dụng đầy, cho cả đại đội xơi với sắn thì còn gì bằng...”
Nghe thằng Long nói, tôi bâng khuâng đứng lặng hồi lâu. Một khoảng trời năm xưa đầy khó khăn, gian khổ, thiếu thốn và ác liệt lại ùa về. Như còn nghe như “mùi mắm cái” năm xưa cứ lẩn quất đâu đây…
*
* *
Tháng 8/1969, tôi vừa chân ráo chân ướt bước chân vào chiến trường Khu 5, đúng vào giai đoạn gian khổ và ác liệt chưa từng thấy trên giải đất miền Trung. Đặc biệt trên mảnh đất Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên. Bọn Mĩ ngụy điên cuồng nống ra, quyết tìm diệt Cộng sản. Bọn chúng tìm mọi cách tách dân ra khỏi cách mạng, xúc dân vào ấp chiến lược. Chúng liên tục bắn phá chặn các cửa khẩu, không cho bộ đội và du kích xuống vùng Đông mua lương thực thực phẩm. Bọn Mĩ lùng sục, càn quét lên rừng sâu. Bộ đội và lực lượng du kích đói ăn, đói súng đạn đến vàng cả mắt. Ở chiến trường Thừa Thiên Huế, hoặc B2 Nam Bộ còn có cái ăn vì đường xe thông, còn ở Khu 5, nhất là Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên phải tự túc hoàn toàn. Bằng mọi cách phải bám lấy dân để xin ăn, mua ăn. Mất dân lấy gì để sống và chiến đấu. Lấy gì gồng gánh cả một Sư đoàn 3 Sao Vàng trên 10.000 quân. Lấy gì để cánh đáng một đội quân đông đúc của tỉnh ủy, tỉnh đội, và dân quân du kích. Đến môn dóc rau rừng, củ mài, củ ráy cũng cạn dần.
Phải nói thật, trước đây đồng bào dân tộc rất hảo tâm với bộ đội. Có được gì họ đều san sẻ. Nhưng đến lúc cạn kiệt bà con cũng phải chắt bóp, dành dụm cho gia đình, phòng khi cơn túng hồi đen. Đến chính ủy và tư lệnh sư đoàn ngày hai bữa toàn sắn mà chẳng ấm bụng. Anh em thương binh ngày chỉ có bát cháo loãng cầm hơi. Bộ đội ta hi sinh ngày một nhiều. Chết bệnh, chết đau, chết rét, chết trên đường đi lấy gạo. Chết vì mìn, chông, lụt bão, và đất đá đổ xuống vùi lấp... Trước tình hình đó, Bộ Tổng tham mưu, Khu ủy và Quân khu 5 quyết định giải thể Sư đoàn 3 Sao Vàng Anh hùng - Sư đoàn Giải phóng quân mới vừa thành lập ngày 2/9/1965. Các trung đoàn được biên chế cho các tỉnh đội Quảng Ngãi, Bình Định và Phú Yên. Chỉ để lại một bộ phận nhỏ gọi là Bộ Tư lệnh tiền phương quân khu. Phút chia tay bùi ngùi lưu luyến khi kẻ ở người đi. Đại bộ phận bộ đội chủ lực phải xuống đồng bằng bám đất, giành dân, cùng lực lượng địa phương và dân quân du kích phá banh khu dồn, mở rộng vùng giải phóng. Phải bám trụ, quyết tâm đánh những trận lớn để gây lòng tin và cướp vũ khí, lấy lương thực địch đánh lại chúng.
Bộ Tư lệnh tiền phương Quân khu 5 chủ trương cho cho các cơ quan phải tự túc lương thực phẩm, bằng cách phát rừng, phát rẫy làm nương. Tất cả cán bộ từ cấp tá đến chiến sĩ đều tham gia. Nhưng làm ăn đâu phải chuyện dễ. Máy bay trực thăng Mĩ liên tục mò lên. Nơi nào có rẫy là chúng tìm cách bắn phá, chà xát hủy diệt. Nương rẫy phải cho người canh gác...
Còn cụ thể, chuyện mùi mắm cái thế này: Nhớ ngày mùng 1/1 tết dương lịch năm Kỷ Dậu 1969. Đơn vị vệ binh trinh sát tổ chức xuống vùng Đông mua gạo và thực phẩm, để chuẩn bị đón tết. Đoàn đi gồm có: Đại đội phó Đạt Thanh, Trung đội trưởng Minh Ngọc, Trung đội trưởng Nguyễn Bằng, chị Lê Học, BlBon, Đặng Nho và Trần Khởi.
Đêm Mỹ Tài, trời tối như mực. Ngửa bàn tay chẳng chộ. Mấy anh em theo anh Minh kinh tài nằm vùng của huyện, bí mật, lầm lũi trong bóng đêm, lần đến từng gia đình, vận động bà con quyên góp ủng hộ gạo, thực phẩm cho cách mạng. Anh Minh bận bộ đồ đen. Mặt trùm khăn không thấy rõ. Chỉ nghe giọng ồm ồm, dứt khoát, chắc chắn. Anh dẫn tụi tôi đến cái chuồng bò bỏ trống đằng vườn dừa, ngôi nhà của ai đó. Một ngọn nến leo lét thắp lên. Thấy rõ chuồng còn phân bò và rất nhiều rơm rạ. Má già người nhỏ thó, hom hem, chừng trên bảy mươi. Bàn tay má run run phanh lớp rơm, bỏ chiếc nong trên mặt, một mâm cơm thịnh soạn hiện lên. Có bánh xèo, bánh tráng, rau sống và cả một tô mắm cái thơm lừng. Ui cha mừng như cha mẹ chết sống lại. Chộ mâm cơm ngon lành, thấy mặt ai cũng tươi tỉnh. Lại phải cái mùi mắm cái ngọt ngào, thơm tho, bắt miệng. Đứa mô cũng hì hà, hì hục, chấm chấm, và và. Nghĩ lại mà tức cười…
Minh họa: Bùi Quang Đức
Sau đó, trên đường lên cứ, anh em mang gạo. Riêng tôi nhỏ con, được anh Thanh phân công gùi thùng mắm cái và một bịch tép biển. Thùng mắm khoảng chừng 30kg, đây là loại mắm sống, muối bằng cá trích, cá nục hay cá cơm. Nên người ta gọi mắm cái. Thời đó đơn vị được vài con mắm cái chấm với sắn thì còn gì bằng. Cả đại đội may lắm có được vài muôi mắm cái nấu một nồi to quân dụng, nước pha loãng thì quý vô cùng.
Khi đoàn qua Mỹ Thắng, lầm lũi vượt qua đường 1, đầy rẫy ổ mật phục của bọn địch, tìm đường mang gạo và thực phẩm lên cứ, thì bị bọn Nam Hàn, thuộc Sư đoàn Mãnh Hổ phục ngay tại dưới chân Đèo Ngụy (Dốc Voi) Phù Cát. Trong cuộc chiến ấy, Nho hi sinh ngay giờ phút đầu. Đại đội phó Đạt Thanh bò lên lấy cho được gùi gạo. Toàn bộ anh em đồng loạt nổ súng đánh trả hết sức dũng cảm, quyết bảo vệ cho bằng được lương thực thực phẩm. Bởi anh em đơn vị đang mong đợi từng giờ, từng phút, khi ngày tết đang đến gần.
Bỗng tôi nghe tiếng anh Ngọc kêu với sang:
“Ném sang đây cho tớ mấy quả lựu đạn. Nhanh lên Khởi ơi...”
Tôi vứt thẳng vào chỗ bụi tre cho anh hai quả.
Súng nổ râm ran. Lửa khói mù mịt, tôi thấy lưng áo ướt dầm dề, lại thơm mùi mắm cái, chợt nghĩ:
“Thôi chết rồi, thùng mắm bị trúng đạn...”
Trong tiếng súng hoang loạn, tôi gọi to:
“Anh Thanh ơi, thùng mắm bị trúng đạn thủng rồi. Thủng rồi anh ơi...”
Anh Thanh vừa bắn phát một, vừa gọi sang cho tôi như mệnh lệnh:
“Em ơi… Khởi ơi... không được để mất thùng mắm nghe em... Để mất là bị kỉ luật đó nghe chưa. Đồng đội đang đợi ta từng giờ từng phút”.
Anh gọi, dặn hai đến ba lần. Hình như bọn địch đánh được hơi anh. Chúng bắn loạn xạ, xối xả. Anh Thanh bị một phát đạn vào phần mềm phía đùi phải. Anh Ngọc băng bó cho Thanh xong, vội bò sang chỗ tôi xé áo, nhét chỗ thùng mắm bị thủng lại.
Thằng BlBon người dân tộc Hore bị thương vào đầu, máu chảy lênh láng tràn cả mặt và áo quần. Anh Ngọc băng cho nó. Nằm bẹp bên bờ ruộng nó gào lên:
“Mùi mắm cái ở mô mà thơm rứa anh ơi!”
Rồi nó gắng gượng bò lại chỗ tôi. Tưởng làm gì, hoá ra hắn lôi cục giẻ sau thùng mắm, rồi kê mồm vào uống ừng ực. Tôi hoảng hốt, hất tay hắn. Hình như hắn uống mắm trộn với máu của tôi. Nhìn mặt hắn nhem nhuốc, trộn lẫn cả đất, bùn, máu và mắm. Tôi vừa mắng, thì hắn nhe răng cười khoái trá, nói:
“Đã thiệt. Đã thiệt anh ơi!”
Rồi hắn loạng choạng, đứng dậy nâng khẩu AK lia một loạt đạn sang phía bên kia…
Anh Bằng vội bịt thùng mắm lại, và thấy anh cũng lấy tay quẹt mấy cái cho vào miệng. Tôi lắc đầu hỏi:
“Anh không sợ bẩn à?”
Anh cười:
“Bẩn chi mô. Ngon thiệt. Ngon thiệt. Bỏ uổng”.
Đường về đơn vị, vượt qua Đèo Ngụy. Đồi nui bị bom đạn địch đánh xác xơ, cày nát, nhưng những bông mua rừng vẫn vươn mình khoe sắc với mùa xuân. Thằng BlBon rên hừ hừ vẫn cố cúi rứt mấy bông mua. Tôi trố mắt hỏi:
“Để làm chi rứa BlBon ơi?”
Nó nói trong mệt nhọc
“Để đón giao thừa... Đón giao thừa...”
Anh Ngọc dìu thằng BlBon lên đỉnh dốc. Người hắn lả dần. Anh em động viên, nhưng xem chừng hắn không qua khỏi. Nằm trên vai anh Ngọc, trong cơn mê sảng hắn thều thào. Tiếng hắn nghe lúc được lúc mất, nhỏ dần, nhỏ dần...
‘Mùi mắm cái đâu thơm rứa anh Khởi ơi. Em thèm quá, cho em uống một chút anh ơi…”
Nói xong, hắn buông thõng hai tay. Cành hoa mua trên tay BlBon rơi xuống đất. BlBon nấc lên mấy cái, rồi nhắm mắt, bước vào thế giới bên kia còn phảng phất mùi mắm cái...
Anh Thanh vội nhặt cành hoa mua lên. Bùi ngùi lau nước mắt. Tay nâng niu, rồi cắm lên đằng sau thùng mắm.
Đợt đó, đi sáu người, còn ba. Thật đúng một bát gạo một bát máu. Anh em về đến nhà phải trên tháng. Được tin đoàn về, đơn vị mừng vui khôn xiết. Nhưng cũng bùi ngùi xót xa vì đồng đội nằm lại dọc đường.
Bữa cơm chiều cuối năm với nồi cơm mà mỗi người chỉ được nửa lon gạo. Nhưng đó là bữa cơm mà lâu rồi mới có. Một thau to nước mắm cái thơm lừng. Anh em không quên để dành một bát cơm đầy, một đôi đũa, một tô nước mắm cái, cắm lên bát cơm mấy bông mua rừng và mấy que hương.
Một bữa cơm vui buồn lẫn lộn.
Nhưng rồi mọi người cố quên đi tất cả, để chuẩn bị cho giờ phút giao thừa thiêng liêng đang đến và cho trận đánh ngày mai... .
T.K