Toạ đàm đã diễn ra sôi nổi và ý nghĩa, gợi nhiều suy ngẫm giữa nghệ thuật hôm nay và kí ức của quá khứ. (THU HÀ)
Ngày 26/3/2026, tại Hà Nội, tọa đàm Phát huy giá trị lịch sử - văn hóa trong nghệ thuật biểu diễn đương đại” đã diễn ra sôi nổi và ý nghĩa, gợi nhiều suy ngẫm giữa nghệ thuật hôm nay và kí ức của quá khứ. Hai diễn giả tham gia chương trình là nhạc sĩ Nguyễn Cường và nhà biên kịch Hồng Hoa, những người đã dành nhiều năm sáng tạo để đưa lịch sử và văn hóa dân tộc bước ra sân khấu bằng một ngôn ngữ mới mẻ hơn, gần gũi hơn.
Tại buổi tọa đàm, biên kịch Hồng Hoa khẳng định nghệ thuật biểu diễn không chỉ là cách kể lại lịch sử, mà là cách làm cho lịch sử sống dậy. Nhờ ngôn ngữ sân khấu, những nhân vật tưởng như chỉ còn nằm trong trang sách bỗng trở nên gần gũi, sống động, có hơi thở, có nỗi niềm. Những giá trị văn hóa truyền thống từ âm nhạc, lời nói, trang phục… không còn là những khái niệm xa xôi, mà trở thành cảm xúc thật, chạm vào trái tim người xem. Đó là lúc nghệ thuật trở thành chiếc cầu nối âm thầm đưa di sản bước vào đời sống hôm nay. Không chỉ gìn giữ, nghệ thuật biểu diễn còn làm mới di sản bằng sự kết hợp giữa truyền thống và sáng tạo đương đại, để những giá trị xưa không lặng đi theo thời gian mà tiếp tục được sống, được lan tỏa, được yêu thương.
Các diễn giả tại buổi toạ đàm.
Chia sẻ về hành trình sáng tạo của mình, nhạc sĩ Nguyễn Cường cho rằng việc chuyển hóa dân ca và âm nhạc dân tộc vào tác phẩm hiện đại là một con đường dài đòi hỏi sự am hiểu và cả trách nhiệm của người nghệ sĩ. Theo ông, điều quan trọng nhất là giữ lại “cốt lõi” của truyền thống, thang âm, tiết tấu, cách luyến láy, tinh thần và cảm xúc đặc trưng. Trong khi sự đổi mới nên nằm ở hình thức biểu đạt, phối khí, dàn dựng. Nghệ thuật, theo ông, có một sức mạnh rất riêng, có thể khắc sâu hình ảnh lịch sử trong tâm trí công chúng mà không cần đến những con số hay bài học khô khan. Đôi khi chỉ một giai điệu, một cảnh diễn, một khoảnh khắc trên sân khấu cũng đủ để người xem nhớ mãi một nhân vật, một câu chuyện, một thời đại.
Từ sự đồng điệu ấy, biên kịch Hồng Hoa và nhạc sĩ Nguyễn Cường đã cùng sáng tạo vở ca kịch Hùm thiêng Yên Thế, khai thác hình tượng Hoàng Hoa Thám, vị thủ lĩnh tối cao của Khởi nghĩa Yên Thế. Tác phẩm vừa được công diễn vào giữa tháng 3/2026 nhân kỉ niệm 142 năm cuộc khởi nghĩa (16/3/1884 - 16/3/2026). Đó không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật, mà còn là một cách để lịch sử được kể lại bằng cảm xúc, bằng âm nhạc, bằng ánh sáng sân khấu và bằng niềm trân trọng đối với những con người đã làm nên lịch sử.
Trước Hùm thiêng Yên Thế, hai nghệ sĩ cũng đã để lại dấu ấn qua nhiều tác phẩm văn hóa, lịch sử như Khát vọng Đam San, Về khóc Tố Như, Xương Giang đại thắng. Mỗi tác phẩm là một nỗ lực lặng thầm để đưa kí ức văn hóa trở lại gần hơn với công chúng hôm nay.
Buổi toạ đàm thu hút đông đảo khán giả trẻ quan tâm đến văn hoá, lịch sử và nghệ thuật biểu diễn tham dự.
Với Hùm thiêng Yên Thế, họ đã mất tới 6 năm ấp ủ. Nhạc sĩ Nguyễn Cường cho rằng đó không đơn thuần là quá trình sáng tác, mà là hành trình đối thoại với di sản, với lịch sử, để tìm ra cách kể phù hợp cho hiện tại. Ông từng mất 40 năm mới thực hiện được ca kịch Khát vọng Đam San, trong đó có nhiều năm sống tại Tây Nguyên, mỗi năm dành ít nhất 3 tháng, có năm tới 7 tháng, chỉ để hiểu sâu hơn về văn hóa nơi ấy. Đó là sự kiên nhẫn, nhưng cũng là một thứ tình yêu rất bền bỉ của người nghệ sĩ đối với truyền thống.
Khép lại buổi tọa đàm, một hướng mở được nhắc tới: biên kịch Hồng Hoa và nhạc sĩ Nguyễn Cường đang tiếp tục ấp ủ dự án nghệ thuật Lạc Long Quân - Âu Cơ. Có thể nói, đó không chỉ là một dự án nghệ thuật, mà còn là một lời hẹn với lịch sử, lời hẹn rằng kí ức văn hóa dân tộc sẽ tiếp tục được kể lại bằng những ngôn ngữ mới, nhưng vẫn giữ nguyên tinh thần sâu thẳm của mình.
THU HÀ