Thần Giấy Hlabar - Sử thi nhỏ về chữ viết Bahnar kể lại quá trình các thừa sai người Pháp học tiếng Bahnar (THÙY CHI)
Thần Giấy Hlabar - Sử thi nhỏ về chữ viết Bahnar là tác phẩm truyện tranh được hình thành từ một công trình nghiên cứu ngôn ngữ học. Lịch sử hình thành chữ viết Bahnar đã được kể lại bằng ngôn ngữ truyện tranh giàu hình ảnh, đưa những tri thức tưởng như hàn lâm trở nên gần gũi với trẻ em và đông đảo bạn đọc.
Sáng 27/6/2026, tại Nhà xuất bản Kim Đồng, chương trình giao lưu ra mắt truyện tranh Thần Giấy Hlabar - Sử thi nhỏ về chữ viết Bahnar diễn ra với sự tham gia của tiến sĩ ngôn ngữ học Phạm Thị Kiều Ly, họa sĩ Tạ Huy Long, dịch giả tiếng Bahnar Ja Mi. Buổi gặp gỡ là dịp để những người làm sách kể về hành trình nhiều năm tìm kiếm, nghiên cứu và chuyển tải lịch sử chữ viết Bahnar bằng một hình thức giàu sức hấp dẫn.
Các diễn giả tại buổi giới thiệu sách.
Cuốn truyện được chuyển thể từ công trình nghiên cứu Lịch sử chữ viết hệ Latinh của tiếng Bahnar với việc nghiên cứu, bảo tồn và phục dựng các giá trị văn hóa lịch sử của dân tộc do Tiến sĩ Phạm Thị Kiều Ly làm chủ nhiệm dự án. Đằng sau từng trang truyện là những chuyến điền dã ở Tây Nguyên, những ngày miệt mài tra cứu tư liệu tại Paris và những cuộc trò chuyện với chính cộng đồng Bahnar để lần theo hành trình ra đời của một hệ chữ viết gắn bó với đời sống của cả một dân tộc.
Chia sẻ tại chương trình, Tiến sĩ Phạm Thị Kiều Ly cho biết, ý tưởng cuốn sách bắt đầu từ một câu hỏi rất hồn nhiên của trẻ em về chữ viết Bahnar. Chính sự tò mò trong trẻo ấy đã thôi thúc chị tìm một cách kể mới, để lịch sử không còn là những trang tư liệu khô cứng mà trở thành câu chuyện gần gũi, khơi dậy niềm say mê khám phá ở độc giả nhỏ tuổi. Không dừng lại ở việc phổ biến tri thức, tác giả kì vọng cuốn sách sẽ giúp người Bahnar hiểu hơn về hành trình hình thành chữ viết của dân tộc mình, từ đó thêm yêu, thêm tự hào và sử dụng chữ Bahnar nhiều hơn trong đời sống hằng ngày. Bởi khi một ngôn ngữ được gìn giữ và sử dụng, bản sắc văn hóa cũng được tiếp nối bền bỉ qua các thế hệ.
Thần Giấy Hlabar - Sử thi nhỏ về chữ viết Bahnar kể lại quá trình các thừa sai người Pháp học tiếng Bahnar, ghi âm tiếng bản địa bằng hệ chữ Latinh, góp phần hình thành chữ viết Bahnar, mở trường học và dựng nhà in. Từ đó, trong đời sống tinh thần của người Bahnar, một vị thần mới xuất hiện, hòa vào tín ngưỡng vạn vật hữu linh. Đó là thần Giấy, vị thần của chữ viết, của tri thức và của sự kết nối.
Để câu chuyện thực sự trở về với cộng đồng đã sinh ra nó, nhóm tác giả thực hiện song song hai ấn bản. Bản tiếng Bahnar Yang Hlabar và bản tiếng Việt Thần Giấy Hlabar. Hai cuốn sách tạo nên sự trao truyền giữa các thế hệ, góp phần thúc đẩy sự đa dạng ngôn ngữ và tôn vinh kho tàng di sản văn hóa phong phú của Việt Nam.
Cuốn sách vừa là câu chuyện về một hệ chữ viết, vừa khẳng định, được viết và được lưu giữ tiếng mẹ đẻ là một niềm hạnh phúc lớn lao. Biết đọc, biết viết không đơn thuần là một kĩ năng, mà là chìa khóa mở ra cánh cửa tri thức, giúp mỗi người thêm yêu ngôn ngữ của dân tộc mình, đồng thời biết trân trọng những tiếng nói, những nền văn hóa đang cùng hiện diện trên dải đất Việt Nam.
Là người chuyển ngữ tác phẩm sang tiếng Bahnar, dịch giả Ja Mi xúc động khi chứng kiến một dấu mốc mới của ngôn ngữ dân tộc mình. Chị chia sẻ rằng từ trước đến nay, người Bahnar chủ yếu có sách kinh, sách lễ trong nhà thờ hay các bộ sử thi bằng tiếng Bahnar. Đây có lẽ là lần đầu tiên trẻ em Bahnar có một cuốn truyện tranh được viết bằng chính tiếng mẹ đẻ. Theo chị, sử thi vốn rất dài và không có hình minh họa nên khó hấp dẫn trẻ nhỏ, trong khi truyện tranh sẽ mở ra một cách tiếp cận gần gũi hơn để các em yêu thích việc đọc bằng ngôn ngữ của dân tộc mình.
Để tái hiện chân thực không gian Tây Nguyên, họa sĩ Tạ Huy Long đã dành nhiều thời gian nghiên cứu tư liệu và đi thực tế. Đại ngàn, cồng chiêng, nhà rông cùng nhịp sống của người Bahnar hiện lên trong từng khung hình với mong muốn mỗi bức tranh đều mang hơi thở của vùng đất. Qua nét vẽ giàu cảm xúc, cuốn sách đưa độc giả bước vào một thế giới vừa đậm chất sử thi, vừa gần gũi, sống động như chính nhịp thở của Tây Nguyên.
Trong dòng chảy của những cuốn sách dành cho thiếu nhi hôm nay, Thần Giấy Hlabar - Sử thi nhỏ về chữ viết Bahnar chọn một con đường riêng, kể lịch sử bằng tranh, gìn giữ di sản bằng những câu chuyện. Mỗi con chữ đều mang trong mình kí ức của một dân tộc, cần được nâng niu và tiếp tục viết nên trong tương lai.
THÙY CHI