Triển lãm tranh sơn mài này không chỉ là một sự kiện văn hóa thuần túy, mà còn là tổng hòa của truyền thống và hiện đại, giữa cốt cách kiên cường của người lính và vẻ đẹp dung dị của quê hương đất nước.
Hướng về kỉ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2026), một không gian nghệ thuật đặc biệt vừa khai mạc chiều 22/4 tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam với tên gọi Quê hương và người chiến sĩ. Triển lãm tranh sơn mài này không chỉ là một sự kiện văn hóa thuần túy, mà còn là tổng hòa của truyền thống và hiện đại, giữa cốt cách kiên cường của người lính và vẻ đẹp dung dị của quê hương đất nước.
Tới dự và chỉ đạo có Thượng tướng Trương Thiên Tô, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam cùng đại diện các cơ quan ban ngành.
Thượng tướng Trương Thiên Tô cùng đoàn đại biểu thăm quan triển lãm
Từ chất liệu truyền thống lâu đời đến ngôn ngữ hội họa hiện đại
Nghệ thuật sơn mài từ lâu được xem là di sản quý, một biểu tượng cho truyền thống của con người Việt Nam. Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, từ những dấu vết sơ khai trên các cổ vật tiền Công nguyên đến những pho tượng sơn son thếp vàng lộng lẫy thời phong kiến, sơn mài đã khẳng định sức sáng tạo bền bỉ của cha ông. Tại triển lãm lần này, người xem một lần nữa được chiêm ngưỡng sự kỳ diệu của những nguyên liệu thô như nhựa cây sơn, qua bàn tay tài hoa của các họa sĩ biến hóa thành một ngôn ngữ nghệ thuật đặc sắc.
Quê hương và người chiến sĩ giới thiệu đến công chúng 55 tác phẩm tiêu biểu, bao gồm 51 bức sơn mài và 4 tác phẩm sơn khắc. Đây là thành quả phối hợp giữa Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam cùng Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam và Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp. Những tác phẩm này không chỉ có giá trị nghệ thuật mà còn mang đậm tính lịch sử, được chọn lọc kĩ lưỡng từ kho lưu trữ của bảo tàng và tâm huyết của nhiều thế hệ họa sĩ, giảng viên, sinh viên.
Sự độc đáo của triển lãm nằm ở cách tiếp cận: kết nối dòng chảy lịch sử dân tộc với sự tinh xảo của kỹ thuật mài, ủ, cẩn, khắc. Ngay tại không gian khánh tiết, người xem đã bị thu hút bởi tác phẩm Những người mẹ Việt Nam của họa sĩ Đỗ Xuân Doãn – một sự tri ân sâu sắc đến sự hi sinh của người phụ nữ trong lịch sử. Cạnh đó, bức Bác Hồ với Hải quân của họa sĩ Nguyễn Bằng Lâm tái hiện sống động khoảnh khắc Bác Hồ thăm bộ đội vào năm 1961, minh chứng cho tình cảm gắn bó giữa lãnh tụ và lực lượng vũ trang.
Khu vực trải nghiệm làm sơn mài thu hút sự quan tâm
Hành trình của hòa bình
Xuyên suốt không gian trưng bày, triển lãm được chia làm ba phần mạch lạc, dẫn dắt cảm xúc người xem đi từ vẻ đẹp văn hóa đến sự khốc liệt nhưng hào hùng của chiến tranh.
Ở phần thứ nhất mang tên Dấu ấn quê hương, 12 tác phẩm đã phản ánh chiều sâu văn hóa dân tộc qua kĩ thuật sử dụng sơn ta truyền thống kết hợp vàng, bạc, vỏ trai, vỏ trứng. Người xem như được đắm mình trong âm hưởng sử thi của Hào khí Đông A - Bạch Đằng 1288 (Nguyễn Trường Linh), hay cảm nhận sự rộn ràng của lễ hội qua sắc đỏ thắm trong Rước kiệu và nét trầm lắng của Hội Chùa Thầy (Trần Huy Quang). Vẻ đẹp bình dị của làng quê Bắc Bộ hiện lên chân thực qua Chiều quê, Chợ quê, trong khi sự hùng vĩ của rẻo cao phía Bắc lại đọng lại qua Phiên chợ Bắc Hà và Xuống chợ.
Bước sang phần hai Người chiến sĩ ấy, tinh thần của triển lãm được đẩy lên cao trào với 21 tác phẩm khắc họa hình tượng Bộ đội Cụ Hồ. Trọng tâm của phần này là hình ảnh vị lãnh tụ vĩ đại qua các tác phẩm như Từ Pắc Bó (Lê Quốc Lộc, sáng tác năm 1949) và Trên đường đi chiến dịch (Phạm Ngọc Liệu). Đặc biệt, sự góp mặt của những bậc thầy thời kì Mỹ thuật Đông Dương như họa sĩ Lê Quốc Lộc và họa sĩ Nguyễn Sỹ Ngọc đã khẳng định vị thế của nghệ thuật sơn mài trong việc lưu giữ ký ức kháng chiến.
Người xem không khỏi xúc động trước những bức họa Tình quân dân, Tô Vĩnh Diện lấy thân mình chèn pháo hay Trận địa trên cầu, bởi đó là nghệ thuật, là những trang sử bằng hình ảnh về một thời lửa đạn. Điểm nhấn choáng ngợp nhất chính là bộ tranh sơn mài 10 tấm dài gần 8m của họa sĩ Lê Huy Toàn mang tên Điện Biên Phủ và Điện Biên Phủ trên không – một bức tranh toàn cảnh đồng hiện những bước ngoặt trọng đại nhất của dân tộc.
Sau những cung bậc hào hùng của cuộc chiến, phần ba mang chủ đề Sắc màu hòa bình đưa công chúng trở về với nhịp sống hối hả của công cuộc xây dựng quê hương. 20 tác phẩm tại đây phản ánh niềm vui lao động và sự hồi sinh của đất nước sau khói lửa. Đó là niềm hi vọng trong Đá cũng nảy mầm xanh, lòng biết ơn trong Uống nước nhớ nguồn hay không khí rộn rã trên Công trường xây dựng cầu Thăng Long.
Sức sống dân tộc lúc này không chỉ nằm ở những công trình lớn mà còn lắng đọng trong những góc nhỏ bình yên như Làng nổi hay Áng mây mùa hạ của họa sĩ trẻ nhất triển lãm Trần Văn Phong. Sự chuyển tiếp giữa các thế hệ tác giả chính là minh chứng rõ nét nhất cho sức sống bền bỉ của dòng tranh sơn mài trong dòng chảy mĩ thuật đương đại Việt Nam.
Sắc màu hòa bình qua dòng tranh di sản
Không chỉ dừng lại ở việc thưởng lãm, khách tham quan còn được trực tiếp trải nghiệm kĩ thuật mài, ủ và tự tay làm thử các sản phẩm sơn mài gắn liền với lĩnh vực quân sự. Không gian tương tác này đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối truyền thống với hiện đại, lan tỏa tình yêu di sản đến thế hệ trẻ.
Triển lãm Quê hương và người chiến sĩ là lời tri ân sâu sắc, góp phần giáo dục truyền thống cách mạng và khơi dậy niềm tự hào dân tộc, tạo cảm hứng cho các tác giả trẻ tiếp tục nuôi dưỡng đam mê với đề tài lực lượng vũ trang và chiến tranh cách mạng.
Hành trình của sơn mài Việt Nam, từ những nhựa cây thô mộc đến những tác phẩm rực rỡ, vẫn đang tiếp diễn, cũng như tinh thần của người chiến sĩ mãi mãi là nguồn cảm hứng bất tận cho hội họa nước nhà.
Một số góc trưng bày tại triển lãm:
ANH VŨ