Đặng Hữu và những trang nhật kí trực hoạ

Từ ngày 21/10 đến ngày 11/11/2026, ART30 Gallery (số 30 Quang Trung, Cửa Nam, Hà Nội) giới thiệu triển lãm “Nhật Trình 2026” của hoạ sĩ Đặng Hữu. Ban tổ chức gọi đây là “nhật kí trực hoạ” của một người hoạ sĩ lấy việc đi, quan sát và vẽ làm phương thức rèn nghề suốt nhiều năm.

Poster triển lãm “Nhật Trình 2026”

Triển lãm gồm 38 tác phẩm thuộc ba mảng đề tài: phong cảnh trực hoạ, tĩnh vật trực hoạ và chân dung kí hoạ. Theo Ban tổ chức, phần lớn tranh được vẽ trong năm 2026, một số ít thuộc giai đoạn 2023 – 2025. Chất liệu chủ đạo là bột màu, sáp màu, mực tàu trên giấy và giấy dó; bên cạnh đó có sơn dầu trên toan, acrylic trên giấy và trên toan. Bút pháp trải rộng từ ấn tượng, hậu ấn tượng đến biểu hiện và bán trừu tượng. Phòng tranh mở cửa từ 10 giờ đến 18 giờ, tất cả các ngày trong tuần.

Đi như là thở

Trực hoạ là phong cách cơ bản và xuyên suốt của Đặng Hữu trong 15 năm làm nghề. Quan điểm sáng tác của anh gắn với việc học hỏi từ thiên nhiên, lấy thiên nhiên làm đề tài, chủ đề cơ bản, từ đó bộc lộ cảm xúc, ý tưởng và thông điệp nghệ thuật. Ban tổ chức ví hoạ sĩ “nghiêm cẩn như một kẻ hành hương”, đến hẹn lại “nai nịt đồ nghề, lên đường đi vẽ”; với Đặng Hữu, đi vẽ cũng “như là thở, như là điều tất yếu phải có”.

Trong lời tự sự gửi kèm triển lãm, Đặng Hữu kể từ những năm mới ra trường, anh vẫn giữ thói quen mang theo màu vẽ trong những chuyến đi. Điểm đến có khi là một miền biển xa, một bản làng miền núi, một góc phố cũ, có khi chỉ là cánh đồng quen thuộc gần nhà hay một buổi sáng yên tĩnh trong xưởng vẽ. Chất liệu cũng thay theo từng chuyến: giấy và mực tàu, vài thỏi phấn màu, hộp bột màu hay acrylic; khi đi gần và có nhiều thời gian hơn, anh vẽ sơn dầu. “Với tôi, điều quan trọng không nằm ở việc sử dụng chất liệu gì, mà là giữ được cảm xúc chân thực trước những gì đang diễn ra trước mắt”, hoạ sĩ chia sẻ.

Vẽ trực hoạ đặt người hoạ sĩ trước những điều kiện không thể tự chọn. Có buổi vẽ giữa nắng gắt, gió lớn, ngày mưa lạnh, có những khoảnh khắc ánh sáng đổi thay nhanh đến mức anh “phải làm việc gần như theo bản năng”. Có lúc anh ngồi rất lâu chỉ để quan sát một khoảng trời, một mặt nước hay sự dịch chuyển của cành cây trong gió. Theo Đặng Hữu, chính quá trình luyện tập liên tục ấy giúp anh rèn kĩ năng quan sát, cải thiện kĩ thuật, phát triển tư duy sáng tạo và “dần tìm ra phong cách riêng và ngôn ngữ hội hoạ của mình”.

Từ phong cảnh đến cấu trúc màu

ART30 Gallery cho biết qua ba triển lãm cá nhân “Gạn”, “Dấu Người Đi”, “Chuyện Đường”, Đặng Hữu đã xác định trực hoạ là phương thức để rèn kĩ năng tạo hình, cảm nhận bút pháp và học hỏi hoà sắc từ thiên nhiên. Từ đó, trực hoạ trở thành một cơ chế làm việc, thậm chí hình thành nên các quy tắc trong tranh anh.

Theo thời gian, tác phẩm của Đặng Hữu chuyển dịch từ hậu ấn tượng sang xu hướng giản lược hình thể và trừu tượng cấu trúc. Ở “Nhật Trình 2026”, hoạ sĩ phân giải sự vật thành những quan hệ của mảng; tính giản lược được áp dụng nhất quán, nên trực hoạ của anh, theo nhận định của ban tổ chức, “đang dần thoát khỏi yếu tố địa lí, trở thành một trạng thái tinh thần của người vẽ”. Lời tự sự của hoạ sĩ cũng xác nhận chuyển biến ấy: anh ngày càng ít quan tâm đến việc mô tả đầy đủ hình dáng sự vật, muốn lược bỏ chi tiết không cần thiết để giữ lại cấu trúc, màu sắc và nhịp điệu mình cảm nhận được.

Trên mặt tranh, chuyển biến đó hiện ra qua lối đi màu, đi nét mạnh, đậm, mang tính thô mộc, khoẻ khoắn, cùng thói quen phối nhiều chất liệu trên một mặt tranh. Từ không gian rộng lớn của núi, biển, cánh đồng đến những bối cảnh hẹp hơn như phố xá, tĩnh vật, sự vật “liên tục được đặt trong sự va đập của màu sắc”. Ngay cả với tĩnh vật, Đặng Hữu vẫn giữ tinh thần trực tiếp của trực hoạ, ưu tiên cảm nhận màu sắc và chất liệu hơn nội dung; nét cọ vừa mô tả vừa phá vỡ hình thể, tạo ra một trạng thái nằm giữa nhận diện và trừu tượng.

Trực hoạ sinh ra từ sự bất định của khoảnh khắc, từ cuộc gặp gỡ ngẫu nhiên giữa hoạ sĩ và bối cảnh. Ban tổ chức cho rằng cái duyên của Đặng Hữu là “không biến trực hoạ thành công thức về cách biểu hiện khoảnh khắc”. Còn người vẽ gói ý nghĩa của cuộc nhật trình vào một mong muốn giản dị: “Tôi không mong những bức tranh chỉ kể lại nơi tôi từng đến. Tôi muốn lưu giữ cảm giác của mình khi có mặt ở nơi ấy”.

Một số tranh trong triển lãm:

PV