Chữ "NGHĨA"với đồng đội

Có những người lính bước ra khỏi cuộc chiến với ngực áo sương phong, gai góc đời thường dẫu vất vả vẫn không làm mòn đi ánh mắt kiên định năm xưa. Nhưng lòng họ, dường như chưa từng hoàn toàn trở về; nó vẫn nằm lại ở những vách đá chênh chênh, những ngọn đồi cằn cỗi hay dưới tầng thảm thực vật đầy ắp sương muối nơi đất bạn Campuchia, nơi những người đồng đội từng vào sinh ra tử, từng nhường nhau ngụm nước cuối cùng, nay đang lặng lẽ ngủ yên trong lòng đất mẹ phương xa.

Người cựu binh xưa vẫn đau đáu trước những đồng đội còn nằm lại đất bạn.

Với cựu quân tình nguyện Danh Sam (ngụ xã Thạnh Đông, tỉnh An Giang), hành trình miệt mài gõ cửa kí ức, xé rừng tìm kiếm đồng đội suốt 26 năm qua chưa bao giờ là một “nhiệm vụ” hành chính cấp trên giao phó. Nó là mệnh lệnh từ trái tim, là sự thôi thúc khắc mòn của một chữ “NGHĨA” chưa bao giờ vơi cạn với những chiến sĩ từng kề vai sát cánh năm xưa.
Một mùa khô nữa lại khép lại trên dải đất biên cương. Cát bụi miền biên giới đỏ quạch, thỉnh thoảng cuộn lên từng đợt gió rít qua những tán thốt nốt già, và hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trên đất bạn Campuchia đành tạm dừng khi những cơn mưa đầu mùa trút xuống, làm lầy lội những con đường rừng độc đạo. Trở về sau chuyến thực địa dài ngày, việc đầu tiên ông Danh Sam làm không phải là nghỉ ngơi, mà là đến nghĩa trang liệt sĩ. Giữa hàng hàng lớp lớp những ngôi mộ trắng lặng im dưới nắng chiều, ông chậm rãi bước đi, tay chạm nhẹ vào từng tấm bia đá, cất lời khấn thầm với người đã khuất: "Anh em ơi, tôi lại về đây. Lần này đưa được thêm mấy đồng chí nữa về rồi... Nhưng vẫn còn nhiều người quá, tôi chưa tìm thấy..."
Gặp lại những người đã trở về, lòng ông dấy lên niềm an ủi nghẹn ngào, nhưng ngoảnh nhìn về hướng bên kia biên giới, nơi mây xám còn giăng phủ những dải rừng già, lòng người cựu binh lại dâng lên niềm day dứt khôn nguôi. Chiến tranh đã lùi xa hàng thập kỉ, rừng già nay đã xanh thẫm, phủ kín những công trình chiến tranh, những trận địa năm xưa nay đã thay bằng những ngôi nhà khang trang và cánh đồng phì nhiêu; thế nhưng, dưới tầng mầm xanh ấy, hài cốt của bao nhiêu đồng đội vẫn chưa thể cất tiếng gọi tên.

Người cựu binh Danh Sam cùng đội quy tập K92 lặn lội trên đất bạn Camphuchia để tìm kiếm đồng đội.

Để nuôi dưỡng hi vọng ấy, tại trụ sở Đội K92 (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh An Giang), ông Danh Sam vẫn cẩn trọng mở cuốn sổ tay đã sờn mép, gáy bọc băng dính đen. Những trang giấy ố vàng ghi chi tiết từng tọa độ, từng gốc cây cổ thụ, dòng suối, ngọn đồi cùng tên các nhân chứng địa phương mà ông đã tiếp xúc qua hàng trăm chuyến đi. Thông tin về các vị trí nghi có hài cốt liệt sĩ ghi trong cuốn sổ vừa được cập nhật thêm sau chuyến đi thực địa mới nhất, trở thành “chìa khóa” vô giá đối với các cán bộ, chiến sĩ Đội K92 là những người mang trên vai sứ mệnh thiêng liêng đưa các anh hùng liệt sĩ trở về. Trên tấm bản đồ quân sự đã nhuốm màu thời gian, kí ức của cựu quân tình nguyện Danh Sam được chắp nối tỉ mỉ với những dữ liệu vệ tinh hiện đại, để một manh mối dù rất nhỏ hay mảng kí ức mơ hồ của người dân bản địa cũng có thể nhen nhóm lên tia sáng đưa từng liệt sĩ về với đất mẹ.
Chỉ tay vào một vùng khoanh đỏ trên bản đồ, ông Danh Sam trầm ngâm kể:
"Dân chỉ cái bệnh viện dã chiến trong đó. Mình biết trong sơ đồ là có, nhưng tìm suốt bảy tám năm nay vẫn chưa gặp. Hi vọng chuyến này, nếu đơn vị đóng quân ở huyện Túc Mía (Tuk Meas), anh em sẽ mở rộng hướng đó. Làm sao trong 500 ngày đêm tới, mình phải kiếm cho bằng được cái nghĩa trang dã chiến ấy. Nếu tìm đúng hai nghĩa trang đó, số lượng anh em nằm lại không dưới 60 người..."

Người cựu binh Danh Sam làm việc với đội K82, Bộ CHQS tỉnh An Giang.

Lời nói của người cựu binh rực lên một quyết tâm sắt đá. 26 năm qua, bằng bản lĩnh của người lính Cụ Hồ và sự am hiểu sâu sắc về phong tục, ngôn ngữ Khmer, ông Danh Sam đã trực tiếp phát hiện, phối hợp quy tập được 4 nghĩa trang lớn cùng hàng trăm hài cốt liệt sĩ trên địa bàn 4 tỉnh Campuchia. Đánh giá về ông, Thiếu tá QNCN Danh Ni (Đội K92, Bộ CHQS tỉnh An Giang) xúc động chia sẻ: "Chú Sam không chỉ cung cấp thông tin xác định vị trí mộ liệt sĩ rất chính xác, mà còn là người thầy truyền dạy kinh nghiệm cho cán bộ, chiến sĩ Đội K92. Từ kĩ năng ngoại giao nhân dân, cách vận động nhân chứng bản địa đến phương pháp thu thập, đối chiếu thông tin trong rừng sâu... tất cả chú đều tận tình truyền lại cho thế hệ trẻ chúng tôi".
Hòa chung dòng chảy ấy, chữ “NGHĨA” cao đẹp của người lính Cụ Hồ không chỉ được viết nên bằng máu và mồ hôi của người ra đi, mà còn được đơm hoa từ sự thấu hiểu, vị tha và hi sinh lặng thầm nơi hậu phương. Để ông Danh Sam có thể thanh thản vững bước trên những dặm đường rừng thẳm suốt hơn hai thập kỉ qua, luôn có bóng dáng của bà Trần Thị Đài Trang, người vợ hiền dạt dào tình nghĩa. Bà Trang đã quá quen với việc chuẩn bị hành trang cho chồng mỗi mùa khô tới; từ gói thuốc bôi muỗi, chiếc gậy chống đường đến từng bộ quần áo rằn ri đã bạc màu đều được tay bà chăm chút tỉ mỉ. Bà hiểu, đằng sau mỗi dấu mộ chưa tìm thấy hay mỗi dòng tên còn mờ nhạt trên bản đồ chính là nỗi khắc khoải, đợi chờ gầy mòn của một gia đình, một người mẹ, một người vợ ở quê nhà. Chia sẻ với nụ cười dịu dàng chan chứa niềm tự hào, bà Trang tâm sự: "Bản thân tui là vợ, tui rất tự hào về ảnh. Mỗi lần ảnh dỡ gói lên đường, tui chỉ biết động viên ảnh ráng giữ gìn sức khỏe, cố gắng làm tròn nhiệm vụ. Phải trọn tình trọn nghĩa với anh em đồng đội đã bỏ xương máu trên đất bạn Campuchia..."
Thời gian trôi đi như bóng mây qua núi, có thể một ngày không xa, bước chân của người cựu quân tình nguyện Danh Sam sẽ chậm lại bởi tuổi tác và những vết thương cũ mỗi khi dở trời. Nhưng ký ức thiêng liêng ấy vẫn được ông gìn giữ như ngọn lửa thiêng, những kinh nghiệm xương máu được trao truyền lại cho đồng đội trẻ, và trên hết, nghĩa tình đồng chí sâu nặng sẽ tiếp tục được thế hệ hôm nay nối dài. Bởi đối với người lính Cụ Hồ, “trọng nghĩa” không chỉ là một phẩm chất cao quý được tôi luyện qua khói lửa chiến tranh, mà còn là một đạo lí làm người, một cách sống kiên trung để xứng đáng với những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc và nghĩa vụ quốc tế cao cả.

KIM HÀ - DUY SỰ