Hoàn thiện chân dung nhà văn

Thứ hai - 12/09/2016 22:09
Nhân dịp tái bản Giăng lưới bắt chim - tập phê bình, tiểu luận của Nguyễn Huy Thiệp, buổi trò chuyện chủ đề Nhà văn có nên viết phê bình văn học? đã được tổ chức. Nhiều ý kiến cho rằng, tầm vóc của một nhà văn không chỉ dừng ở tác phẩm mà còn thể hiện bởi những triết lý, tư tưởng về nghề viết và các vấn đề trong đời sống thông qua phê bình văn học.

Chân dung trọn vẹn của người viết

Theo nhà phê bình Chu Văn Sơn, nhà văn chân chính bao giờ cũng đồng thời là nhà tư tưởng. Sáng tác chỉ thể hiện được một phần tư tưởng, nhưng khi tư tưởng đã trở thành đời sống, tâm trạng, thành niềm thôi thúc muốn được cất lên bằng tiếng nói trực diện thì nhà văn phải viết tiểu luận, phê bình, bộc lộ phần khác trong tư tưởng. Hai phía đó hợp lại mới có hình dung trọn vẹn nhất về chân dung của người viết.

Các nhà văn lớn trên thế giới, ngoài sự nghiệp sáng tác đồ sộ thì họ cũng có những công trình tiểu luận và phê bình, giúp chúng ta hình dung tầm tư tưởng của nhà văn. Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều chia sẻ: Ở Mỹ tồn tại 2 dòng phê bình. Dòng phê bình mang tính kinh viện của các nhà nghiên cứu, những người giảng dạy trong trường đại học; dòng thứ 2 là của các nhà văn, nhà thơ. Mỗi dòng phê bình đều mang lại giá trị riêng cho đời sống văn học và chỉ khi nào 2 dòng phê bình này tồn tại song song thì mới tạo ra cái nhìn tổng thể và trọn vẹn về nền văn học. Các nhà phê bình kinh viện mang đến vẻ đẹp rành mạch, hệ thống và tính khoa học cao; trong khi tác phẩm phê bình của nhà văn, nhà thơ mang đến vẻ đẹp mơ hồ nhưng không kém phần hấp dẫn và sâu sắc.

Trên văn đàn Việt Nam, hiện tượng nhà văn viết phê bình rất phổ biến, từ những tác giả của thời kỳ trước như Xuân Diệu, Nguyễn Tuân… cho đến thế hệ sau như Nguyễn Minh Châu, Trần Đăng Khoa, Nguyễn Huy Thiệp, Trần Mạnh Hảo… Theo quan sát của nhà nghiên cứu Chu Văn Sơn, phê bình của các nhà văn có thể chia thành 3 loại: Viết phê bình để thù tạc, đọc và bình văn của nhau chủ yếu thể hiện tính hữu hảo giữa các bạn văn; phê bình để trao đổi chuyện nghề, ở đó nhà văn lựa chọn tâm thế của người đi trước để chia sẻ kinh nghiệm cho những cây bút mới; và viết phê bình với mục đích chính là trao đổi với nhau về đạo của người cầm bút.


Trò chuyện Nhà văn có nên viết phê bình văn học

Nguyễn Huy Thiệp với “đạo viết”

Nguyễn Huy Thiệp nổi lên trên văn đàn Việt Nam từ cuối những năm 1980 với cá tính văn học độc đáo và phong cách viết sắc sảo. Không chỉ thành công trong các thể loại truyện ngắn, tiểu thuyết hay kịch nói, mà phong cách Nguyễn Huy Thiệp còn được thể hiện trong mảng phê bình, tiểu luận với Giăng lưới bắt chim.  Cuốn sách xuất bản lần đầu tiên năm 2005, cho thấy tầm vóc của một nhà văn không chỉ dừng ở những tác phẩm văn học mà còn bởi những triết lý, tư tưởng về nghề viết và những vấn đề trong đời sống thông qua phê bình văn học.

Nếu như “đạo” là cái lõi trong tư tưởng thì “phũ” là phong cách viết riêng có của Nguyễn Huy Thiệp. Ông viết phê bình tiểu luận nhằm thể hiện phản ứng trước tình trạng vô đạo của những người đã đánh mất nghĩa lý, lẽ sống lớn lao của nghiệp viết để chạy theo danh lợi. “Phản ứng đó được thể hiện qua ngôn ngữ phũ là sự từ chối hệ thống ngôn ngữ hàn lâm, từ chối ngôn từ chính trị, nếu có được dùng giễu nhại nhiều hơn là thể hiện tư tưởng, từ chối ngôn ngữ đẹp của văn hóa có tính chất bác học, sử dụng ngôn ngữ của đời sống thôn quê, giản phác, thẳng thắn, không kiêng dè, thậm chí tàn nhẫn. Ngôn ngữ phũ ấy, sở dĩ vẫn được người đọc chấp nhận vì chiều sâu của nó, thể hiện niềm thiết tha với “đạo viết” của tác giả, tựa như những lời nói phũ phàng nhưng lòng lại không đang tâm tạo nên sự hấp dẫn cho phê bình, tiểu luận của Nguyễn Huy Thiệp” - nhà phê bình Chu Văn Sơn phân tích.

Đọc Giăng lưới bắt chim của Nguyễn Huy Thiệp, điều đọng lại nhất có lẽ vẫn là những đau đáu và trăn trở của tác giả về nghề viết. Người đọc có thể dễ dàng nhìn ra những bài phê bình kiểu giao đãi khi Nguyễn Huy Thiệp viết về bạn văn như Lê Kim Giao, Đồng Đức Bốn… nhưng điểm mấu chốt vẫn là nhằm chia sẻ suy nghĩ, trăn trở về đạo của người cầm bút. Qua phê bình văn học, Nguyễn Huy Thiệp đã bộc lộ những suy nghĩ về văn học Việt Nam, nói về “đạo viết”, về lẽ sống và những vốn liếng trong tư tưởng. “Phong cách viết của Nguyễn Huy Thiệp rất đặc biệt, đó là lối viết theo kiểu gây hấn, sắc sảo, không hề sử dụng bất kỳ khái niệm lý luận văn học hay những lý thuyết hàn lâm, mà sử dụng ngôn ngữ giản phác để bộc lộ những suy nghĩ vừa hồn nhiên vừa thực tế, sâu sắc, qua đó thể hiện vốn nghiên cứu sâu sắc về các triết lý phương Đông, phương Tây, cũng như cho thấy sự chuẩn bị kỹ lưỡng về nội lực để tham gia đời sống sáng tác và phê bình văn học” - GS.TS. Trần Đình Sử nhận định.

Nguồn: Đại biểu nhân dân (
Thanh Yến)



 
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

 

Những tin cũ hơn

 
Pablo Escobar từ đời thực đến tiểu thuyết của Gabriel García Márquez

Pablo Escobar từ đời thực đến tiểu...

Cuộc đời của Escobar là khối mâu thuẫn lớn, bởi sự đối lập giữa thiện - ác, thiên thần - ác quỷ, nhân từ - máu lạnh, do đó, hắn có sự hấp dẫn lớn đối với quần chúng hơn bất kì tên trùm tội phạm nào. (PHAN TUẤN ANH)

 
Tiểu thuyết Bến đò xưa lặng lẽ - nguyên mẫu và nỗi oan của một con người

Tiểu thuyết Bến đò xưa lặng lẽ -...

Trong các tiểu thuyết của tôi, nhân vật chính hay phụ đều được xây dựng từ những chi tiết rất thực mà tôi tích lũy được. Thường thì, chỉ từ một chi tiết rất nhỏ, bất chợt gặp trong đời sống mà tôi hình dung ra tính cách của một con người. (XUÂN ĐỨC)

 
Lần đầu tiên một nhân vật tiểu thuyết có chức danh này

Lần đầu tiên một nhân vật tiểu...

Ai đọc cũng nhận ra tâm thế người viết là người trong cuộc, là xây dựng chứ đâu phải là người đứng ngoài chửi đổng cho sướng miệng. (Bài viết của NGUYỄN BẮC SƠN).

 
"Đồi lau sau hoa tím" những mảnh ghép kí ức

"Đồi lau sau hoa tím" những mảnh...

Là truyện ngắn viết bằng nỗi nhớ và kí ức nên hầu hết các nhân vật trong truyện đều được tôi nhào nặn từ các nguyên mẫu. Nhưng để có được một nhân vật hoàn chỉnh tôi đã “thuổng” của đồng đội mỗi người một vài nét ngoại hình, tính cách

 
Thực tế đời sống và nhân vật trong "Dòng sông phẳng lặng"

Thực tế đời sống và nhân vật trong...

Trong cuộc đời viết văn của mình, rất hiếm trường hợp tôi lấy nguyên mẫu ngoài đời để tạc nên nhân vật trong tác phẩm. Nhưng không có thực tế đời sống thì không thể làm nên các nhân vật đó. (Tô Nhuận VĨ)

Quảng cáo