Xây dựng nền văn hóa, văn nghệ của quân đội ngang tầm nhiệm vụ mới

Thứ năm - 21/09/2017 13:56
(Đọc Xây dựng Đảng bộ Quân đội ngang tầm nhiệm vụ mới - Đại tướng Ngô Xuân Lịch, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2016)

. NGUYỄN THANH TÂM

Khi bài thơ Nam quốc sơn hà của Lý Thường Kiệt vang lên bên phòng tuyến Như Nguyệt khẳng định chủ quyền nước Nam; khi Dụ chư tì tướng hịch văn của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn làm trào sôi hào khí Đông A - Sát Thát; khi Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi vang dội tinh thần “mưu phạt tâm công”; khi những vần thơ nghĩa dũng của Đồ Chiểu đánh thức ý chí tự cường dân tộc; khi những áng văn thơ cách mạng trong thế kỉ XX đã xốc lên tuyến đầu cùng người chiến sĩ, cùng mũi tên hòn đạn, đánh thắng kẻ thù xâm lược, làm rạng rỡ và tô thắm thêm truyền thống hào hùng của đất nước, ta hiểu rằng, văn học nghệ thuật đã tự nguyện nhận lấy sứ mệnh là một lực lượng tiên phong trên trận tuyến bảo vệ Tổ quốc. Chưa bao giờ, trong bất kì tình huống nào, văn chương nghệ thuật lại rời xa  những mối bận tâm về thời cuộc, thế sự, chính trị, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng. Về vấn đề này, trong một hình dung cụ thể, trực tiếp, chúng tôi tập trung làm rõ quan điểm xây dựng nền văn hóa, văn nghệ của quân đội ngang tầm nhiệm vụ mới của Đại tướng Ngô Xuân Lịch, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Bí thư Quân ủy Trung ương, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng.

Trong tham luận tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng (2016), Đại tướng Ngô Xuân Lịch một lần nữa khẳng định quan điểm của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về tình hình trong nước, khu vực và quốc tế. Tham luận của đồng chí nêu rõ: “Trong những năm tới, trên thế giới hòa bình, hợp tác, phát triển vẫn là xu thế chủ đạo, nhưng tình hình thế giới tiếp tục có những biến động phức tạp, tiềm ẩn nhiều nhân tố gây mất ổn định, bất trắc rất khó lường; môi trường chiến lược có nhiều biến động, do sự cạnh tranh chiến lược quyết liệt giữa các nước lớn, chiến tranh cục bộ, xung đột vũ trang, sắc tộc, tôn giáo, hoạt động can thiệp, lật đổ, khủng bố và các thách thức an ninh phi truyền thống diễn biến phức tạp với nhiều đặc điểm mới”(1). Trên lĩnh vực văn hóa, tư tưởng, Đại tướng cũng tái khẳng định thực trạng mà Đảng đã thẳng thắn chỉ ra, đó là “tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên; tình trạng tiêu cực và tệ nạn xã hội diễn biến phức tạp; cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng văn hóa còn diễn ra gay gắt và ngày càng quyết liệt hơn. Các thế lực thù địch đang ráo riết đẩy mạnh âm mưu, thủ đoạn thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hoá” trong nội bộ ta”(2). Có thể nhận thấy, trong phân tích này, Đại tướng Ngô Xuân Lịch đã khắc sâu thêm quan điểm của Đảng về tình hình mới, nhiệm vụ mới của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân ta trong một bối cảnh có nhiều cơ hội thuận lợi nhưng cũng có nhiều thách thức. Trên cương vị Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Đại tướng hiểu rất rõ nhiệm vụ của quân đội, trong đó có văn học nghệ thuật quân đội. Bởi thế, Đại tướng luôn quan tâm tới việc xây dựng một nền văn hóa, văn nghệ của lực lượng vũ trang ngang tầm nhiệm vụ mới. Một loạt bài phát biểu, bài viết quan trọng của Đại tướng nhân các sự kiện báo chí, văn học nghệ thuật đã nói lên mối quan tâm thường trực ấy (Nỗ lực phấn đấu vươn lên xứng đáng là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa của Đảng; Hát mãi khúc quân hành - nét đẹp văn hoá quân sự của cán bộ, chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam; Cán bộ, chiến sĩ và nhân dân đang chờ đón nhiều tác phẩm văn hóa nghệ thuật chất lượng cao của các nghệ sĩ - chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam) (3).

 
IMG 0046

Về căn bản, quan điểm xây dựng nền văn nghệ quân đội nhân dân của Đại tướng Ngô Xuân Lịch thể hiện cô đọng trong những bài phát biểu, bài viết vừa nêu. Có thể nhận định ngay tại đây, quan điểm của Đại tướng thống nhất với tư tưởng, đường lối văn nghệ của Đảng được thể hiện rõ trong Nghị quyết Trung ương 5 khoá VIII về “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”, Nghị quyết Trung ương 9 khoá XI về “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”, Nghị quyết 23-NQ/TW của Bộ Chính trị về “Tiếp tục xây dựng và phát triển văn học nghệ thuật trong thời kì mới”. Các văn kiện của Đảng về vấn đề xây dựng văn hóa, văn nghệ, con người Việt Nam trong tình hình mới trở thành cơ sở định hướng cho những phân tích, nhận định và chỉ đạo văn hóa văn nghệ quân đội của Đại tướng Ngô Xuân Lịch. Có thể thấy, văn nghệ là vũ khí, nghệ sĩ là chiến sĩ, văn hóa là mặt trận tư tưởng… đã trở thành một quan điểm xuyên suốt từ truyền thống đến hiện đại, từ văn học dân gian đến văn học viết và các loại hình nghệ thuật khác, từ văn học cổ - trung đại đến cận - hiện đại và đương đại. Điều đó lí giải cho quan điểm chỉ đạo của Đảng về văn hóa văn nghệ, cũng là nền tảng cho những phân tích của Đại tướng Ngô Xuân Lịch về văn hóa, văn nghệ quân đội.

Trước hết, Đại tướng Ngô Xuân Lịch luôn đánh giá cao vai trò của văn hóa, văn nghệ trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước, con người Việt Nam. Có thể nói, đây là quan điểm có tính chất cốt lõi, là khởi đầu cho những định hướng chỉ đạo, xây dựng và phát triển văn hóa, văn nghệ. Không đánh giá đúng vai trò của văn hóa, văn nghệ, chắc chắn không thể vạch ra đường lối chỉ đạo và xây dựng, phát triển văn nghệ thành công. Đại tướng Ngô Xuân Lịch nêu rõ: “Văn học nghệ thuật có vai trò rất quan trọng, thể hiện khát vọng chân, thiện, mĩ của dân tộc và con người Việt Nam, góp phần quan trọng vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nhất là nhiệm vụ xây dựng và phát triển nền văn hóa và con người Việt Nam”(4). Cốt lõi của văn hóa là con người, nhấn mạnh đến con người trong chiến lược phát triển văn hóa là một quan điểm nhân văn, sáng suốt. Bởi vậy, văn học nghệ thuật trong tư cách là một hình thái ý thức xã hội phải hướng đến hình thành khát vọng chân, thiện, mĩ ở con người. Đó là gốc rễ cho việc xây dựng văn hóa, phát triển đất nước. Trong bối cảnh đổi mới, hội nhập quốc tế, trước các thuận lợi và thử thách, các diễn biến phức tạp, đa chiều, văn học nghệ thuật lại càng có vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc Việt Nam. Không những thế, văn hóa văn nghệ còn là một con đường, một kênh sóng để đưa văn hóa Việt Nam, con người Việt Nam đến với thế giới. Coi trọng văn hóa, văn nghệ, quyết tâm xây dựng nền văn nghệ của quân đội xứng tầm nhiệm vụ mới, có thể nói, là một quan điểm có tính chỉ đạo, thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đại tướng Ngô Xuân Lịch.

Sự thống nhất giữa quan điểm của Đại tướng Ngô Xuân Lịch với tư tưởng, đường lối văn nghệ của Đảng thể hiện trong những phân tích cụ thể về nhiệm vụ của văn hóa, văn nghệ quân đội trong thời kì mới. Dẫn lại lời Bác Hồ trong Thư gửi các họa sĩ nhân dịp triển lãm hội họa năm 1951: “Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận, anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy”, Đại tướng đã nhấn mạnh sự song hành một cách tự nguyện của hai mẫu hình “nghệ sĩ - chiến sĩ” trong một con người. Những hi sinh đóng góp của đội ngũ nghệ sĩ - chiến sĩ trong các cuộc kháng chiến là một minh chứng hùng hồn cho kiểu người nghệ sĩ thời chiến. Văn chương là vũ khí, nghệ sĩ là chiến sĩ, đó là mẫu hình của nền văn chương cách mạng Việt Nam, đã và sẽ tiếp tục được xây dựng trên những chặng đường sắp tới. Có thể nói, văn nghệ cách mạng phục vụ sự nghiệp bảo vệ, xây dựng Tổ quốc trở thành hạt nhân trong quan điểm về xây dựng nền văn nghệ quân đội của Đại tướng Ngô Xuân Lịch. Cũng như việc đề cao văn hóa văn nghệ, xác lập mô hình phát triển và tồn tại của văn nghệ được xem là nhận thức có tính bao quát, hệ thống về đối tượng. Nếu việc đánh giá cao vai trò của văn nghệ trả lời cho câu hỏi “Văn nghệ có quan trọng trong công cuộc xây dựng, bảo vệ, phát triển đất nước không?” thì mô hình văn nghệ cách mạng trả lời cho câu hỏi “Đó là nền văn học như thế nào?” Cùng với bản chất của văn nghệ là xây dựng các giá trị thẩm mĩ, nhân văn, nền văn nghệ cách mạng đảm đương nhiệm vụ “tuyên truyền, giáo dục, khích lệ, cổ vũ động viên và bồi đắp chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩa anh hùng cách mạng cho cán bộ, chiến sĩ và nhân dân…”(5). Rõ ràng, nền văn nghệ cách mạng của chúng ta đã có những đỉnh cao, thể hiện một cách đặc sắc chân dung tinh thần, tư tưởng, tầm vóc Việt Nam qua những chặng đường đấu tranh bảo vệ và xây dựng Tổ quốc. Đại tướng Ngô Xuân Lịch khẳng định, để có nền văn nghệ cách mạng xứng đáng với con người Việt Nam trong chiến tranh, “hàng trăm nghệ sĩ - chiến sĩ đã anh dũng hi sinh trên các chiến trường, xứng đáng là những tấm gương tiêu biểu của đội ngũ văn nghệ sĩ trong cả nước”(6). Có những cái giá phải trả bằng máu xương, nhưng từ đó, vẻ đẹp chân, thiện, mĩ, chủ nghĩa anh hùng cách mạng, truyền thống và bản sắc văn hóa, khát vọng tự cường của dân tộc được trao truyền và kiến tạo. Nêu lên những mất mát hi sinh của các thế hệ nghệ sĩ - chiến sĩ, Đại tướng Ngô Xuân Lịch, trên cương vị người đứng đầu quân đội đã thể hiện sự tri ân với những con người không tiếc máu xương, ngã xuống vì lí tưởng cao đẹp, vì sự trường tồn của đất nước.

Quan điểm về văn hóa, văn nghệ quân đội của Đại tướng Ngô Xuân Lịch hướng đến một nền văn nghệ phát triển xứng tầm với giá trị nhân văn, thẩm mĩ và tinh thần đấu tranh bảo vệ, xây dựng đất nước. Có thể nói, đây là quan điểm có tính toàn diện, thể hiện rõ chủ trương xây dựng “nét đẹp văn hóa quân sự” mà rộng hơn là vẻ đẹp, bản lĩnh văn hoá Việt Nam trong bối cảnh đổi mới và hội nhập quốc tế. Để thực hiện nhiệm vụ đó, văn hóa văn nghệ quân đội cần thẳng thắn nhận ra những hạn chế của mình. Đại tướng nêu rõ: “Hoạt động văn hóa văn nghệ trong những năm qua mặc dù đã đạt được những kết quả quan trọng, tuy nhiên cũng còn những hạn chế: số lượng tác phẩm nhiều, song còn ít tác phẩm có giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật; các tác phẩm văn học nghệ thuật về đề tài đương đại, về hình tượng “Bộ đội Cụ Hồ”, về người chiến sĩ trong thời kì mới chưa nhiều”(7). Cùng với đó, Đại tướng cũng nêu lên những “biểu hiện tiêu cực, “lạc chuẩn”, “lệch chuẩn”, những hoạt động lợi dụng lĩnh vực văn hóa nghệ thuật để chống phá quân đội và sự nghiệp cách mạng của nước ta”(8). Trước những hạn chế, tiêu cực còn tồn tại, chỉ có những tác phẩm văn học nghệ thuật chân chính hướng đến chân, thiện, mĩ, với lòng yêu nước sâu sắc và khát vọng kiến tạo văn chương Việt Nam ngang tầm thế giới mới khắc phục được, nhằm hướng đến “xây dựng đời sống văn hóa, môi trường văn hoá trong quân đội lành mạnh, phong phú”(9). Đó là sự chiến thắng của ý chí, nghị lực, bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn, tinh thần yêu nước ở những người nghệ sĩ chân chính. Định hướng giải pháp cho vấn đề này, Đại tướng Ngô Xuân Lịch khẳng định trong bài viết Cán bộ, chiến sĩ và nhân dân đang chờ đón nhiều tác phẩm văn hóa nghệ thuật chất lượng cao của các nghệ sĩ - chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam: “Tập trung xây dựng đội ngũ văn nghệ sĩ có bản lĩnh chính trị, có đạo đức nghề nghiệp vững vàng, có khả năng sáng tạo, trình độ chuyên môn cao, bám sát thực tiễn, có nhiều tác phẩm, công trình nghệ thuật có chất lượng cao phục vụ bộ đội, nhân dân, phục vụ đất nước”(10). Có thể nói, tại luận điểm này, tính chất “hồng” và “chuyên” của người nghệ sĩ - chiến sĩ được nhấn mạnh, khắc sâu. Chúng ta cũng hiểu rằng, những biểu hiện tiêu cực trong đời sống văn học nghệ thuật đôi khi là sản phẩm của những cá nhân không “hồng” cũng chẳng “chuyên” nhưng lại nặng tinh thần phê phán, thiếu ý thức xây dựng. Lịch sử văn hóa, nghệ thuật sẽ đào thải, loại bỏ, để họ lại phía sau trên con đường tiến lên phía trước.

Trong những luận điểm thể hiện sự quan tâm chỉ đạo xây dựng nền văn hóa, văn nghệ của lực lượng vũ trang xứng tầm nhiệm vụ mới, Đại tướng Ngô Xuân Lịch luôn chú trọng vai trò của nhân dân, các tổ chức chính trị - xã hội, các cơ quan, ban ngành từ Trung ương đến địa phương. Có thể nói, quan điểm này xuất phát từ ý thức sâu sắc về tinh thần đoàn kết vốn là nét đẹp trong truyền thống văn hóa của dân tộc ta. Để xây dựng và phát triển nền văn nghệ có chất lượng, bền vững, theo Đại tướng, “Cấp uỷ, chỉ huy các cấp cần quan tâm hơn nữa, chăm lo xây dựng và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho các cơ quan, đơn vị văn hóa  nghệ thuật phát triển; quan tâm, tạo môi trường thuận lợi cho các văn nghệ sĩ có điều kiện tốt nhất để sáng tạo các tác phẩm văn học nghệ thuật có chất lượng cao”(11). Trong luận điểm này, có thể thấy, Đại tướng Ngô Xuân Lịch đã rất coi trọng vấn đề xây dựng môi trường thuận lợi, xem đó là động lực của sáng tạo, là cơ sở để có những tác phẩm văn học nghệ thuật chất lượng. Đối chiếu với lịch sử, không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn thế giới, môi trường sáng tạo luôn là vấn đề có tính cốt lõi, căn bản cho sự phát triển của văn học nghệ thuật. Nhãn quan chiến lược về xây dựng văn hóa, văn nghệ của Đại tướng thể hiện khá cô đọng trong luận điểm này.

Tìm hiểu những ý kiến, quan điểm của Đại tướng Ngô Xuân Lịch về văn hóa, văn nghệ cũng là để nhận thức và xác định rõ hơn mục tiêu, nhiệm vụ của mỗi  cơ quan văn hóa, văn nghệ trong quân đội, của mỗi người chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, ở mọi lĩnh vực từ báo chí, xuất bản cho đến các loại hình nghệ thuật. Có thể nói, từ việc đánh giá rất cao vai trò của văn nghệ đến việc vận dụng đường lối văn nghệ của Đảng trong việc chỉ đạo xây dựng văn nghệ của lực lượng vũ trang; từ việc xác lập mô hình văn nghệ cách mạng đến mẫu hình nghệ sĩ - chiến sĩ vừa “hồng” vừa “chuyên”; từ việc quan tâm xây dựng môi trường sáng tạo thuận lợi cho văn nghệ sĩ đến việc đòi hỏi những tác phẩm có giá trị, xứng đáng với nhân dân, Tổ quốc, thời đại, đáp ứng tình hình mới, nhiệm vụ mới, tương thích với bối cảnh đất nước, khu vực và thế giới… đã cho thấy nhãn quan chiến lược, tầm nhìn bao quát của Đại tướng. Chúng ta tin tưởng rằng, từ những quan điểm trên đây, văn học nghệ thuật của lực lượng vũ trang sẽ có thêm nhiều thành tựu mới, phục vụ ngày một tốt hơn cho đời sống tinh thần của cán bộ, chiến sĩ và nhân dân, đồng thời có những đóng góp đáng kể vào sự phát triển chung của nền văn nghệ nước nhà.

N.T.T
_____
1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11: Đại tướng Ngô Xuân Lịch, Xây dựng Đảng bộ Quân đội ngang tầm nhiệm vụ mới, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2016.

 


 
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

 

Những tin cũ hơn

 
Người trong Ngôi nhà xưa bên suối

Người trong Ngôi nhà xưa bên suối

Tôi viết truyện ngắn Ngôi nhà xưa bên suối trong khoảng thời gian gần một tháng, là thời gian kí ức thì gần cả cuộc đời. Không chỉ với ai theo nghiệp văn chương, khi có tuổi hình như con người ta hay sống với hoài niệm. Đời buồn, vui ai chẳng từng, nhưng dù thế nào cũng đều thành vốn sống, chắp cánh ước mơ, hay giúp an ủi lòng mỗi khi cô quạnh. (CAO DUY SƠN)

 
Cám ơn anh bán giày

Cám ơn anh bán giày

Thực tế, bọn bán sách tránh xa bọn bán giày, vì không cùng “phân khúc thị trường”. Nhưng hề gì? Làm nhà văn thật sướng, nhặt anh bán sách nhét vào cạnh anh bán giày, thế là thành truyện. Gì chứ nghề bán sách mình có đầy kinh nghiệm... (TÔ HẢI VÂN)

 
“Con mắt còn có đuôi” của “tình già” hư cấu hay sự thật?

“Con mắt còn có đuôi” của “tình...

Hơn mười năm trước, có người hỏi tôi: Có bao nhiêu sự thật trong bài thơ Tình già của Phan Khôi? Câu hỏi đó đã theo tôi trong suốt một thời gian dài. (PHAN NAM SINH)

 
Napoléon và tấn bi kịch của quyền lực

Napoléon và tấn bi kịch của quyền...

Mối tình đầu của Napoléon (nguyên tác tiếng Pháp Désirée) là một trong số tác phẩm bán chạy nhất của Annemarie Selinko (1914-1986), tiểu thuyết gia người Áo. (NGUYỄN VĂN HÙNG)

 
Hành trình từ Cao Mật ra thế giới

Hành trình từ Cao Mật ra thế giới

Từ vùng đất Cao Mật nhỏ bé, nghèo khó và heo hút của tỉnh Sơn Đông, nhà văn Mạc Ngôn đã bước lên bục cao nhất của văn đàn thế giới với vị thế rất riêng của mình: người kể chuyện dân gian trong thế giới hiện đại. (NGUYỄN VĂN HÙNG)