Điện ảnh Quân đội nhân dân những khung hình lịch sử

Chủ nhật - 09/09/2018 13:45
. NGUYỄN THANH TÂM

Nhớ lại khi mới hình thành, chắc hẳn thế hệ những người làm điện ảnh cách mạng buổi đầu sẽ không quên lời Bác Hồ động viên sau khi xem bộ phim Dưới cờ quyết thắng (1959). Đây là bộ phim của Đoàn điện ảnh Quân đội ra mắt công chúng nhân kỉ niệm mười lăm năm thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam (1944 - 1959). Sau buổi xem phim, Bác khích lệ: “Sau này cần nhiều bộ phim khác nữa để động viên, giáo dục bộ đội, xây dựng lớn mạnh, chiến đấu thắng lợi”. Đứng trước yêu cầu của cách mạng nước nhà, sự tin tưởng của Bác, sự nỗ lực của Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng, Điện ảnh Quân đội nhân dân (khi đó là Xưởng phim Quân đội) đã ra đời ngày 17/8/1960.

Là một đơn vị văn hóa - nghệ thuật - báo chí, Điện ảnh Quân đội nhân dân có nhiệm vụ nghiên cứu, đề xuất, tham mưu cho Quân ủy Trung ương, Thủ trưởng Bộ Quốc phòng, trực tiếp là Tổng cục Chính trị về chủ trương, phương hướng xây dựng, phát triển Điện ảnh Quân đội và tham mưu cho Tổng cục Chính trị về lĩnh vực điện ảnh. Cùng với đó, Điện ảnh Quân đội nhân dân là đơn vị sản xuất phim tài liệu, phim giáo khoa - khoa học quân sự, phim truyện; bảo quản, lưu giữ, khai thác, bổ sung nguồn tư liệu phim và hình ảnh về lịch sử quân sự Việt Nam. 58 năm qua (1960 - 2018), lịch sử đất nước với những bước đi hào hùng không thể nào quên được với lớp lớp thế hệ những người làm phim Điện ảnh Quân đội nhân dân. Để có được những thước phim, những khuôn hình phản ánh tinh thần, khí thế, thắng lợi của công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nhiều người đã ngã xuống, đã không tiếc máu xương băng mình vào những nơi trọng yếu, gian nguy nhất. Trong số những người làm điện ảnh quân đội, cả thời chiến lẫn thời bình, đã có gần bốn mươi người nằm lại trên khắp các chiến trường, các vùng miền, đến giờ có người vẫn chưa tìm được hài cốt. “Chỗ đứng của chúng tôi là đây”, câu nói của chiến sĩ quay phim Nông Văn Tư trước khi hi sinh trên trận địa đã thể hiện một cách kiên cường ý thức trách nhiệm, tình yêu Tổ quốc, yêu nghề của một người làm phim quân đội. Vẫn còn đó những tấm gương anh dũng hi sinh của Nguyễn Phú Thạnh, Nguyễn Kôn, Châu Quang, Dương Phước An, Minh Đạo, Lê Văn Bằng, Lê Viết Thế, Nguyễn Văn Dũng,… Những thước phim về thắng lợi Đồng Xoài đã dựng thành phim Đồng Xoài rực lửa, Hàm Rồng thành phim Người Hàm Rồng, Hải Phòng thành phim Trận địa bên sông Cấm, Hà Nội thành phim Đòn trừng phạt sấm sét, và những bộ phim về Tổng tiến công nổi dậy Tết Mậu Thân, Thành cổ Quảng Trị… càng quý giá biết bao khi thấm máu những người chiến sĩ quay phim quân đội. Gần đây nhất là sự hi sinh của nghệ sĩ Nguyễn Xuân Nghiệp khi đang thực hiện bộ phim Điểm tựa Ka Lăng (2005). Không thể nào nói hết những gian khổ, hi sinh và ý chí quyết tâm của những người nghệ sĩ - chiến sĩ Điện ảnh Quân đội nhân dân, bởi họ đã ý thức rằng vị trí của mình là theo sát bước chân người lính. Thời chiến hay thời bình, trên chiến trường đạn bom hay nơi rừng sâu núi thẳm, đầu sóng ngọn gió, mỗi thước phim, mỗi khuôn hình đều thấm đẫm tinh thần quên mình vì nhiệm vụ của người chiến sĩ. Ý chí, tinh thần đó trở thành nền tảng, thành kim chỉ nam của Điện ảnh Quân đội nhân dân trong quá trình dựng xây và phát triển.
58 năm đã trôi qua, thế hệ những người làm điện ảnh quân đội thời chiến xông pha vào chiến trường, có người trở về, có người mãi mãi nằm lại. Hòa bình, những thế hệ đầu người còn người mất nhưng các thế hệ kế tiếp nhau vẫn truyền và giữ lửa để Điện ảnh Quân đội nhân dân xứng đáng là đơn vị Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân (1990), xứng đáng với niềm tin tưởng của Đảng, Nhà nước và Bộ Quốc phòng. Hàng ngàn bộ phim, hàng chục vạn mét phim, rất nhiều giải Bông Sen Vàng, Bông Sen Bạc, Cánh Diều Vàng, Cánh Diều Bạc, giải thưởng Báo chí Quốc gia, giải thưởng trong các liên hoan phim quốc tế (Leipzig, Moscow, Leningrad, Bulgaria, Italia, Uzbekistan…) đã nói lên thành tựu và đóng góp to lớn của Điện ảnh Quân đội nhân dân đối với nền nghệ thuật điện ảnh Việt Nam.

Do đặc thù của nhiệm vụ chính trị được giao, Điện ảnh Quân đội nhân dân dường như ít bị tác động bởi tính thương mại hay những cạnh tranh khốc liệt từ thị trường điện ảnh trong nước. Đề tài chiến tranh cách mạng, lực lượng vũ trang, chân dung tướng lĩnh quân đội, bảo quản và khai thác nguồn tư liệu phim về lịch sử quân sự, sản xuất phim khoa học quân sự, phim tài liệu và phim truyện phục vụ công tác tuyên truyền, giáo dục, xây dựng lực lượng quốc phòng an ninh, tham mưu cho Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về việc phát triển điện ảnh… có thể xem là lợi thế của Điện ảnh Quân đội nhân dân. Kho tư liệu phim quân sự - lịch sử với hàng chục vạn mét phim, hình ảnh động cũng là cơ sở dữ liệu quan trọng để Điện ảnh Quân đội nhân dân thực hiện công tác sản xuất các tác phẩm điện ảnh mới. Những bộ phim như: Đi tìm đồng đội, Đường mòn trên biển Đông, Cột mốc Điện Biên Phủ, Mùa xuân toàn thắng, Những giây phút cuối đời của Bác, Hoàng Sa trong lòng Tổ quốc… đã ra đời trên cơ sở khai thác các tư liệu lưu trữ này. Với lợi thế của mình, Điện ảnh Quân đội nhân dân cũng đã phối hợp với những đơn vị điện ảnh khác trong và ngoài nước để chia sẻ nguồn dữ liệu quý hiếm từ kho lưu trữ phim quân sự. Điều này vừa góp phần mở rộng phạm vi tuyên truyền, giáo dục quốc phòng an ninh đối với bộ đội và nhân dân, vừa góp phần làm sáng tỏ những giá trị lịch sử - văn hóa của Việt Nam đối với bạn bè thế giới. Trong một chia sẻ của Đại tá, Nghệ sĩ ưu tú Phạm Cường (Giám đốc Điện ảnh Quân đội nhân dân), ông tin rằng, dựa trên những lợi thế của mình, các tác phẩm của Điện ảnh Quân đội sẽ “hay hơn, nghệ thuật hơn, thuyết phục hơn”.

Tuy nhiên, khó khăn vẫn còn hiện diện rất nhiều trong những công việc hàng ngày của những người làm phim nơi đây. Tìm kiếm được đề tài hay về lực lượng vũ trang, chiến tranh cách mạng; khai thác, thể hiện thế nào để đem lại những khuôn hình, những thước phim vừa giàu tư tưởng, giàu giá trị nhân văn, nghệ thuật và tính thời đại… là thử thách không nhỏ với những người làm điện ảnh hôm nay. Đề tài chiến tranh cách mạng, lực lượng vũ trang trong bối cảnh công nghiệp hóa, toàn cầu hóa, trong các diễn biến phức tạp của đất nước, khu vực và thế giới chắc chắn sẽ tiềm ẩn nhiều khó khăn, thử thách đối với người làm phim quân đội. Đời sống kinh tế thị trường với những đổi thay chóng mặt và sức ép đến từ nhiều phía đôi khi tác động lên chính những người làm điện ảnh, khiến cho việc tổ chức sản xuất gặp phải những khó khăn nhất định. Một trong những khó khăn đó là cơ sở vật chất, trang thiết bị, nguồn vốn sản xuất phim. Thực tế, với điều kiện của điện ảnh Việt Nam đây là khó khăn chung. Điện ảnh Quân đội nhân dân được Đảng, Nhà nước, Bộ Quốc phòng mà trực tiếp là Tổng cục Chính trị quan tâm, đã vượt qua được những thử thách ấy để hoàn thành nhiệm vụ. Biểu hiện của tinh thần vượt khó đó chính là những tác phẩm điện ảnh có chất lượng ra đời, những giải thưởng quan trọng từ các liên hoan phim trong và ngoài nước (năm 2017, Điện ảnh Quân đội nhân dân đã giành được giải Bông Sen Bạc, Cánh Diều Vàng, Cánh Diều Bạc, giải Báo chí Quốc gia, giải thưởng sáng tác, quảng bá tác phẩm văn học, nghệ thuật, báo chí về chủ đề “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” đợt 1 (2016 - 2018) cho hạng mục phim tài liệu, khoa học với các phim: Ngày về, Bảy Cồ - Đồng Tháp, Ứng dụng kĩ thuật vi phẫu trong điều trị tạo hình bỏng, Như hạt phù sa, Nét văn hóa trong tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh… Trên đà phát triển, những năm gần đây, tác phẩm của Điện ảnh Quân đội nhân dân đã được phát sóng nhiều hơn trên các kênh của Truyền hình Việt Nam, Truyền hình Quốc phòng, được bộ đội và nhân dân đánh giá cao. Sự kiện bộ phim truyện Người trở về ra rạp năm 2015 như một dấu mốc, khởi động quá trình tham dự sâu hơn vào đời sống điện ảnh Việt Nam của Điện ảnh Quân đội nhân dân.

Lịch sử nhân loại trong kỉ nguyên công nghệ đang đi những bước thần kì. Nghệ thuật điện ảnh thế giới chứng kiến những thành tựu vô cùng đáng kinh ngạc trong việc tạo ra những sản phẩm điện ảnh đáp ứng nhu cầu giải trí, thương mại, khoa học, lịch sử, nghệ thuật… của con người. Điện ảnh Việt Nam nói chung và Điện ảnh Quân đội nhân dân nói riêng không thể đứng ngoài những chuyển động mãnh liệt ấy. Đối với một đơn vị nghệ thuật có nhiệm vụ bảo quản những thước phim nhựa với chất liệu axetat cellulo đã cũ, sức hủy hoại của thời gian là một nỗi lo lắng thường trực. Telecine (số hóa phim) là công nghệ phức tạp và rất đắt đỏ. Vượt qua khó khăn đó, từ 2010 đến nay, Điện ảnh Quân đội nhân dân đã số hóa được 500.000 m phim. Đây là giai đoạn 1 trong tiến trình ứng dụng công nghệ nhằm bảo quản và lưu giữ lâu dài những thước phim quý giá. Tuy vậy, một vấn đề khác lại nảy sinh liên quan đến công nghệ là tuổi thọ của thiết bị đọc. Nói cách khác, trong thời đại digital, sản phẩm công nghệ rất nhanh lỗi thời, thậm chí có thể bị khai tử, không còn được hỗ trợ các dịch vụ tiện ích đi kèm. Do vậy, số hóa có thể dẫn đến việc sẽ không có thiết bị đọc tương thích. Hình dung trước được mặt trái của công nghệ, Điện ảnh Quân đội nhân dân đã đề xuất, xin ý kiến Thủ trưởng Tổng cục Chính trị, tiếp tục tiến hành giai đoạn 2: đưa dữ liệu phim digital trở lại dữ liệu phim nhựa. Đây là một giai đoạn rất quan trọng. Các dữ liệu sau khi được số hóa, tu sửa hình ảnh, âm thanh, khắc phục các lỗi xước, rung, bụi, nhòe màu, đạt chất lượng 2K (trong tương lai có thể nâng cấp lên 4K)… được đưa trở lại chất liệu phim nhựa nhằm bảo quản lâu dài (trên một trăm năm), tránh nguy cơ bị lỗi thời của thiết bị đọc công nghệ. Mặt khác, căn cứ trên thực tế trang thiết bị của Điện ảnh Quân đội nhân dân, các khả năng của công nghệ, công việc lưu trữ và khai thác sẽ dễ dàng hơn với các định dạng metadata, cấu hình mở, tốc độ truyền dữ liệu cao… Cả hai giai đoạn thực chất đều là quá trình ứng dụng công nghệ vào các công việc sản xuất phim của Điện ảnh Quân đội nhân dân. Bên cạnh đó, từ nguồn số hóa, ứng dụng digital intermediate (công nghệ chèn giữa) cho phép tiết kiệm thời gian, kinh phí khi sản xuất phim nhựa cũng là nỗ lực rất đáng ghi nhận của các nhà làm phim Điện ảnh Quân đội nhân dân.

Để làm chủ công nghệ, ứng dụng vào bảo quản, khai thác tư liệu, sản xuất phim đáp ứng các yêu cầu nhiệm vụ đặt ra, song hành với trang bị cơ sở vật chất là vấn đề nguồn lực con người. Các nghệ sĩ - chiến sĩ trẻ của Điện ảnh Quân đội nhân dân hôm nay vừa lưu giữ, vừa khai thác và bổ sung thêm vào kho tư liệu phim lịch sử - quân sự những thước phim quý giá. Những ghi nhận của Đảng, Nhà nước, Bộ Quốc phòng, Hội Điện ảnh Việt Nam, các liên hoan phim trong và ngoài nước đã thể hiện sự phấn đấu không ngừng của thế hệ trẻ Điện ảnh Quân đội nhân dân. Công tác giáo dục, đào tạo, nâng cao tay nghề thông qua các hoạt động trao đổi chuyên môn, tập huấn nghiệp vụ đã giúp cho đội ngũ nghệ sĩ - chiến sĩ trẻ của Điện ảnh Quân đội nhân dân vững bước hơn trên hành trình tiếp nối các thế hệ cha anh.

58 năm đã đi qua, kí ức vẫn ở đó để hiện tại không phải là những hiện diện ngẫu nhiên. Điện ảnh trong tư cách một loại hình nghệ thuật có tính tổng hợp đã trở thành một lực lượng tiên phong, một “đế chế” thể hiện khát vọng níu giữ thời gian của con người. Dù là giải trí, thương mại, nghệ thuật, khoa học hay lịch sử, điện ảnh đang giúp con người nhìn thấy quá khứ của mình, đưa quá khứ đồng hành cùng hiện tại. Kỉ niệm 58 năm thành lập, với Điện ảnh Quân đội nhân dân là cơ hội để nhìn lại hơn nửa thế kỉ hình thành và phát triển. Từ ngôi nhà số 17 Lý Nam Đế, với những con người như các Nghệ sĩ nhân dân Nguyễn Văn Thông, Trần Việt, Đặng Xuân Hải, Lê Thi, Lưu Văn Quỳ, với 26 Nghệ sĩ ưu tú, với bao thế hệ nghệ sĩ - chiến sĩ cùng bao gian khổ hi sinh, khó khăn và những cơ hội mới, Điện ảnh Quân đội nhân dân đang từng ngày phát triển để xứng đáng với kí ức hào hùng của mình. Trong niềm tự hào đó, chúng ta nhận ra, có khung hình cũng rất quý giá về những con người đã làm nên khung hình lịch sử dân tộc suốt hơn nửa thế kỉ qua. Đó là Điện ảnh Quân đội nhân dân “Dưới cờ quyết thắng”.

N.T.T

 


 
 Từ khóa: NGUYỄN THANH TÂM
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

 

Những tin cũ hơn

 
Về hai nguyên mẫu và ba nhân vật của "Vương quốc mộng mơ"

Về hai nguyên mẫu và ba nhân vật...

Hầu hết truyện ngắn có nhân vật là người; nếu là con vật, đồ vật thì phải có tính cách và chính tính cách làm chúng trở thành nhân vật. Ông già và biển cả của Hemingway có hai nhân vật: ông già đánh cá và con cá kiếm. Có những truyện ngắn xuất hiện đến hàng chục nhân vật. (NGUYỄN TRƯỜNG)

 
Người trong Ngôi nhà xưa bên suối

Người trong Ngôi nhà xưa bên suối

Tôi viết truyện ngắn Ngôi nhà xưa bên suối trong khoảng thời gian gần một tháng, là thời gian kí ức thì gần cả cuộc đời. Không chỉ với ai theo nghiệp văn chương, khi có tuổi hình như con người ta hay sống với hoài niệm. Đời buồn, vui ai chẳng từng, nhưng dù thế nào cũng đều thành vốn sống, chắp cánh ước mơ, hay giúp an ủi lòng mỗi khi cô quạnh. (CAO DUY SƠN)

 
Cám ơn anh bán giày

Cám ơn anh bán giày

Thực tế, bọn bán sách tránh xa bọn bán giày, vì không cùng “phân khúc thị trường”. Nhưng hề gì? Làm nhà văn thật sướng, nhặt anh bán sách nhét vào cạnh anh bán giày, thế là thành truyện. Gì chứ nghề bán sách mình có đầy kinh nghiệm... (TÔ HẢI VÂN)

 
“Con mắt còn có đuôi” của “tình già” hư cấu hay sự thật?

“Con mắt còn có đuôi” của “tình...

Hơn mười năm trước, có người hỏi tôi: Có bao nhiêu sự thật trong bài thơ Tình già của Phan Khôi? Câu hỏi đó đã theo tôi trong suốt một thời gian dài. (PHAN NAM SINH)

 
Napoléon và tấn bi kịch của quyền lực

Napoléon và tấn bi kịch của quyền...

Mối tình đầu của Napoléon (nguyên tác tiếng Pháp Désirée) là một trong số tác phẩm bán chạy nhất của Annemarie Selinko (1914-1986), tiểu thuyết gia người Áo. (NGUYỄN VĂN HÙNG)

Quảng cáo